Cinsel saldırı şüphelisi tutuklanır mı, ölçüt nedir

Gözaltındaki bir yakınınız için ilk sorulan soru, “tutuklanır mı?” olur. Kanun buna evet ya da hayır diye cevap vermiyor, bir ölçüt veriyor. Cinsel saldırı bu ölçütün ağır tarafında duran suçlardan: CMK m. 100/3 cinsel saldırıyı, birinci fıkra hariç, tutuklama nedeninin var sayılabileceği suçlar arasında sayıyor. Ama sayılması, hâkimin tutuklamak zorunda olduğu anlamına gelmiyor. Kararı üç şartın birlikte gerçekleşmesi belirliyor.

Gözaltından hâkim önüne

Yakalanan kişi savcılıkça bırakılmazsa gözaltına alınabilir. Gözaltı süresi yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; yakalama yerine en yakın hâkime götürmek için gereken zorunlu süre bu hesaba girmez ama o süre de en çok on iki saattir (CMK m. 91/1). Toplu olarak işlenen suçlarda, delil toplamadaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle savcı süreyi her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün daha uzatabilir; toplam süre böylece dört güne çıkabilir (m. 91/3). Cinsel saldırı birden fazla kişiyle işlenmişse bu hüküm gündeme gelebilir.

Gözaltı bittiğinde şüpheli ya serbest bırakılır, ya adli kontrolle çıkar ya da tutuklama talebiyle sulh ceza hâkimine sevk edilir. Soruşturma evresinde tutuklamaya Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi karar verir (CMK m. 101/1). Hâkim önüne çıkarılan şüpheli, kendisinin seçeceği veya baro tarafından görevlendirilecek bir müdafiden yardım alır (CMK m. 101/3). Alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda müdafi istem aranmaksızın görevlendirilir (CMK m. 150/3); organ veya cisim sokulması bu gruba girer.

Üç şart birlikte aranır

CMK m. 100/1'e göre tutuklama kararı verilebilmesi için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması gerekir. İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiriyle ölçülü olmaması hâlinde ise tutuklama kararı verilemez.

Tutuklama nedeni olarak ikinci fıkra iki grup sayar. Birincisi, şüphelinin kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgulardır. İkincisi, delilleri yok etme, gizleme ya da değiştirme, tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapma girişiminde bulunma gibi davranışların kuvvetli şüphe oluşturmasıdır. Cinsel saldırıda ikinci grup özel önem taşır; çünkü mağdurla temas çoğu zaman “baskı girişimi” olarak yorumlanır.

Katalog suç ne anlama geliyor

Üçüncü fıkra bazı suçlarda, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması hâlinde tutuklama nedeninin var sayılabileceğini söyler. Cinsel saldırı bu listede, “birinci fıkra hariç” kaydıyla yer alır (CMK m. 100/3-a-6). Yani temel hâl ve sarkıntılık listenin dışında; vücuda organ veya cisim sokulması ise içinde. Tutuklama nedeni var sayılabilir ifadesi, hâkimin kaçma ya da karartma şüphesini ayrıca araştırma yükünü hafifletir ama tamamen kaldırmaz.

Sarkıntılık ve temel hâl katalog dışı olsa da tutuklama imkânı bununla kapanmaz. Dördüncü fıkra, yalnızca adli para cezası gerektiren suçlarda veya vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç olmak üzere hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklamayı yasaklar. Cinsel saldırının üst sınırı bunun çok üstünde olduğundan bu yasak burada devreye girmez. Hangi fıkra iddia edildiği için cinsel saldırı ile sarkıntılık arasındaki fark bu yüzden dosyanın seyrini belirler.

Hâkim gerekçeyi nasıl yazmak zorunda

CMK m. 101/2, tutuklamaya veya devamına dair kararlarda kuvvetli suç şüphesinin, tutuklama nedenlerinin, tutuklamanın ölçülü olduğunun ve adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağının somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilmesini ister. Kararın içeriği şüpheliye sözlü bildirilir ve bir örneği verilir. Kalıp ifadelerle yazılmış, “kaçma şüphesi vardır” gibi somut olguya dayanmayan gerekçeler itirazın ana konusudur. Tutuklama kararı verilmezse şüpheli derhâl serbest bırakılır (m. 101/4).

Adli kontrol seçenekleri

Tutuklama nedenlerinin bulunduğu hâllerde bile, hâkim tutuklama yerine adli kontrolü seçebilir (CMK m. 109/1). Yükümlülükler arasında yurt dışına çıkamamak, belirli sürelerde düzenli başvuru yapmak, konutu terk etmemek, belirlenen yer veya bölgelere gitmemek, silah bulundurmamak ve mağdurun haklarını güvence altına almak üzere belirlenen parayı yatırmak yer alır (m. 109/3). Cinsel saldırı dosyalarında özellikle mağdurun yaşadığı yer ve çevresine yaklaşma yasağı ile yurt dışı çıkış yasağı sık görülür. Ayrıntı için adli kontrol nedir yazısına bakın.

İtiraz, tahliye ve süreler

Tutuklama kararına karşı itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mercie dilekçeyle yapılır (CMK m. 268/1); sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrole ilişkin kararlarına itirazı asliye ceza hâkimi inceler (m. 268/3-b). Bunun yanında şüpheli veya sanık soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilmesini isteyebilir (CMK m. 104). Soruşturma evresinde tutukluluk hâlinin devamı en geç otuzar günlük süreler itibarıyla incelenir (CMK m. 108). Süreç ayrıntıları tutuklamaya itiraz yazısında anlatılıyor.

Tutukluluk sürelerinin de üst sınırı var. Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk süresi en çok bir yıldır ve zorunlu hâllerde altı ay uzatılabilir. Ağır ceza işlerinde en çok iki yıldır; uzatma toplam üç yılı geçemez, yani en uzun süre beş yıla ulaşabilir (CMK m. 102/1-2). Soruşturma evresinde sınır, ağır ceza dışı işlerde altı ay, ağır ceza işlerinde bir yıldır (m. 102/4). Fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmamış çocuklar için bu süreler yarı oranında, on sekiz yaşını doldurmamışlar için dörtte üç oranında uygulanır (m. 102/5).

Tutukluluğun incelenmesi

Tutuklama tek seferlik bir karar sayılmaz. Soruşturma evresinde tutukluluğun devamı gerekip gerekmediği en geç otuzar günlük aralıklarla, savcının istemiyle ve şüpheli ya da müdafii dinlenerek sulh ceza hâkimince yeniden değerlendirilir; şüpheli bu incelemeyi kendisi de isteyebilir (CMK m. 108). Kovuşturma evresinde de mahkeme, her duruşmada tutukluluğun devamını gerekçesiyle tartışmak zorundadır. Bu incelemelerde yeni bir olgu ortaya çıkmışsa, örneğin mağdur ifadesindeki ayrıntılar değişmişse, kamera kaydı elde edilmişse ya da adli tıp raporu geldiyse, tahliye talebi bu yeni delillerle güçlendirilir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir kişi, tanıdığı bir kadını evinde zorla cinsel ilişkiye zorladığı iddiasıyla gözaltına alınıyor. Mağdurun anlatımı ve adli tıp raporu var. Şüpheli ise rıza olduğunu söylüyor, sabit adresi ve düzenli işi var. Hâkim kuvvetli şüphe ve katalog suç ihtimalini değerlendirecek; ama sabit adres, kaçmama güvencesi, mağdura yaklaşmama yükümlülüğü gibi seçenekler adli kontrolü yeterli kılıp kılmadığını belirleyecek. Burada sonuç tahmini yapılmıyor, hâkimin sorularına işaret ediliyor.

Aileler ve şüpheliler için dikkat edilecekler

En sık yapılan hata, mağdurla doğrudan temasa geçmek. Aile üyeleri “konuşup halledelim” diye aradığında bu temas baskı olarak yorumlanabilir ve tutuklama gerekçesine dönüşür. Mağdurla her türlü görüşme avukat aracılığıyla yürütülmelidir. İkinci hata, gözaltında verilen ifadeyi önemsiz görmek; ifade tutanağı hâkimin önündeki ilk belgedir. Üçüncü hata, adli kontrol yükümlülüklerine uymamak: uyulmaması tutuklamaya dönüşebilir. Müdafi yardımı, susma hakkı ve delilleri inceleme isteği meşru haklardır ve ilk saatlerde kullanılması gerekir. Cinsel saldırı soruşturmasında ifade verme yazısı bu konuyu ayrıntılandırıyor.

İlk saatler neden belirleyici

Tutuklama talebi çoğu zaman gözaltının son günlerinde, kısa bir duruşmada karara bağlanır. Bu duruşmaya hazırlıklı gitmek, adres belgesi, çalışma durumu ve aile bağlarını gösteren belgelerle adli kontrol önermek, kararın yönünü etkileyebilir. Gözaltı ya da ifade çağrısı varsa vakit kaybetmeden arayın. Telefonla ya da WhatsApp'tan durumu anlatabilirsiniz; bilgiler iletişim sayfasında, alan ayrıntısı ceza hukuku sayfasında. Ceza aralıkları için cinsel saldırı cezası kaç yıl yazısına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 91, 100, 101, 102, 104, 108, 109, 150, 268
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 102

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.