KISACA
- Dava zamanaşımı süresi suçun kanundaki cezasının üst sınırına göre belirlenir: ağırlaştırılmış müebbette 30, müebbette 25, 20 yıl ve üstünde 20, 5 ile 20 yıl arasında 15, 5 yıla kadar ve adli para cezasında 8 yıl (TCK m. 66/1).
- Fiili 12-15 yaş arasında işleyenlerde sürenin yarısı, 15-18 yaş arasında işleyenlerde üçte ikisi uygulanır (TCK m. 66/2).
- Savcı önünde ifade, tutuklama kararı, iddianame ya da mahkûmiyet kararı zamanaşımını keser; ancak süre en fazla kanundaki sürenin yarısı kadar uzayabilir (TCK m. 67/2-4).
- Çocuklara karşı üstsoy ya da üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kişilerce işlenen suçlarda zamanaşımı, çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden başlar (TCK m. 66/6).
Dava zamanaşımı, devletin bir suçu kovuşturma hakkının belli bir süre geçince sona ermesidir. Süre dolduğunda kamu davası düşer. Aşağıdaki hesaplayıcı, Türk Ceza Kanunu'nun 66 ve 67. maddelerine göre olağan zamanaşımı süresini ve kesilme hâlinde uzayabileceği en geç tarihi gösterir.
Süre neye göre belirlenir?
Zamanaşımı süresi, mahkemenin verdiği cezaya göre değil, suçun kanunda yazan cezasının üst sınırına göre belirlenir. Seçimlik cezalarda hapis cezası esas alınır (TCK m. 66/4). Dosyadaki deliller suçun daha ağır cezayı gerektiren bir nitelikli hâlini gösteriyorsa, süre o nitelikli hâle göre hesaplanır (TCK m. 66/3).
| Suçun kanundaki cezası | Dava zamanaşımı | Kesilme ile en fazla |
|---|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 30 yıl | 45 yıl |
| Müebbet hapis | 25 yıl | 37 yıl 6 ay |
| Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis | 20 yıl | 30 yıl |
| Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis | 15 yıl | 22 yıl 6 ay |
| Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis ya da adli para cezası | 8 yıl | 12 yıl |
Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş ama on beş yaşını doldurmamış olanlarda bu sürelerin yarısı, on beş yaşını doldurmuş ama on sekiz yaşını doldurmamış olanlarda üçte ikisi geçince dava düşer (TCK m. 66/2).
Süre ne zaman başlar?
Tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği gün başlar. Teşebbüste kalan suçlarda son hareketin yapıldığı gün, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği gün, zincirleme suçlarda son suçun işlendiği gün esas alınır (TCK m. 66/6).
Çocuklara karşı üstsoy ya da üzerlerinde hüküm ve nüfuzu olan kişiler tarafından işlenen suçlarda süre, çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar. Hesaplayıcıda bu durumu ayrıca işaretleyebilirsiniz.
Kesilme ve durma farkı
Zamanaşımını kesen işlemler kanunda sayılmıştır: şüpheli ya da sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi, tutuklama kararı, iddianame ve sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı (TCK m. 67/2). Kesilme olunca süre yeniden başlar; birden fazla kesme nedeni varsa sonuncusundan itibaren işler. Ama kesilmeler ne kadar çok olursa olsun, süre kanundaki sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir (TCK m. 67/3-4).
Durma ise farklıdır: soruşturma ya da kovuşturma bir izin veya karara, başka bir mercide çözülecek bir meseleye bağlıysa ya da fail hakkında kaçak kararı verilmişse, bu engel ortadan kalkıncaya kadar zamanaşımı işlemez (TCK m. 67/1). Hesaplayıcı durma sürelerini hesaba katmaz.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: 1 Mart 2018'de işlenen basit yaralama suçu (TCK 86/1). Suç tarihinde kanundaki ceza bir yıldan üç yıla kadar hapisti (alt sınır 4 Haziran 2025'te bir yıl altı aya çıkarıldı; aleyhe değişiklik önceki suçlara uygulanmaz). Üst sınır beş yılı geçmediği için zamanaşımı sekiz yıldır.
- Hiç kesme işlemi olmasaydı dava 1 Mart 2026'da düşecekti.
- Şüphelinin savcılıkta ifadesi alındıysa ve sonra iddianame düzenlendiyse, süre her seferinde yeniden başlar. Ancak kesilmeler süreyi en fazla on iki yıla, yani 1 Mart 2030'a kadar uzatabilir.
Uygulamada en sık karşılaşılan durum budur: dosya yıllarca sürse bile uzamış zamanaşımı süresi bir tavandır ve bu tavan suç tarihinden itibaren hesaplanır. Durma hâlleri (TCK m. 67/1, CMK m. 231/8) bu tavanı ileri taşır; 1 Haziran 2005'ten önce işlenen suçlarda ise eski Türk Ceza Kanunu ile lehe olan karşılaştırması ayrıca yapılır.
Dikkat edilmesi gereken noktalar
- Kolluk ifadesi zamanaşımını kesmez; kanun savcı huzurundaki ifadeyi sayar.
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararından sonraki denetim süresinde dava zamanaşımı durur (CMK m. 231/8).
- Ceza zamanaşımı ayrı bir kurumdur; kesinleşmiş hükmün infaz edilmemesi için gereken süreleri TCK m. 68 düzenler.
Ayrıntılı anlatım için yazılarımız: zamanaşımını kesen ve durduran işlemler, zamanaşımı dolunca düşme kararı. Cezanın infazıyla ilgili sorular için infaz hesaplayıcısı, ceza hukuku çalışma alanımız için ceza hukuku sayfasına bakabilirsiniz.
Sonraki adım
Hesaplayıcı yalnız kanundaki süreleri uygular; dosyadaki işlemlerin tarihleri, nitelikli hâller ve durma sebepleri incelenmeden kesin sonuç vermez. Kendi dosyanızda zamanaşımının dolup dolmadığını birlikte kontrol etmek için telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Diğer yollar iletişim sayfasında.
Sık sorulan sorular
Beş yıla kadar hapis cezası gerektiren suçta zamanaşımı kaç yıl?
Üst sınırı beş yılı geçmeyen hapis ya da adli para cezası gerektiren suçlarda dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m. 66/1-e). Kesilme hâlinde bu süre en fazla on iki yıla kadar uzayabilir (TCK m. 67/4).
Zamanaşımı ne zaman kesilir?
Şüpheli ya da sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi, tutuklama kararı verilmesi, iddianame düzenlenmesi ve sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi zamanaşımını keser (TCK m. 67/2). Kollukta alınan ifade bu listede yoktur.
Zamanaşımı dolarsa ne olur?
Kamu davası düşer. Soruşturma aşamasındaysa kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturma aşamasındaysa davanın düşmesine karar verilir. Zamanaşımı mahkemece kendiliğinden gözetilir.
Hangi suçlarda zamanaşımı işlemez?
Soykırım, insanlığa karşı suçlar ve bu suçları işlemek amacıyla örgüt kurmada zamanaşımı işlemez (TCK m. 76-78). Ayrıca TCK İkinci Kitap Dördüncü Kısımda yazılı ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ya da on yıldan fazla hapis gerektiren suçların yurt dışında işlenmesi hâlinde dava zamanaşımı uygulanmaz (TCK m. 66/7).
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 61/6, 66, 67, 76, 77, 78
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; sayfanın tarihine dikkat edin.