KISACA
- Süreli hapis cezalarında koşullu salıverilme için kural olarak cezanın yarısının cezaevinde iyi hâlli geçirilmesi gerekir (5275 sayılı Kanun m. 107/2).
- Kasten öldürme, cinsel saldırının temel hâli, özel hayata karşı suçlar gibi kanunda sayılan suçlarda oran üçte ikidir; nitelikli cinsel saldırı, çocuğun cinsel istismarı ve uyuşturucu ticaretinde dörtte üçtür (m. 107/2, 108/9).
- Koşullu salıverilmeye bir yıl ya da daha az kalan iyi hâlli hükümlü, açık cezaevindeyse talebiyle denetimli serbestlik altında dışarıda cezasını tamamlayabilir (m. 105/A).
- 30 Mart 2020'ye kadar işlenen bazı suçlarda bu süre üç yıldır; 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen bazı suçlarda denetimli serbestlik üç yıl daha erken başlayabilir (geçici m. 6 ve 10).
Bir yakınınız hapis cezası aldığında ilk soru genellikle aynıdır: ne zaman çıkacak? Aşağıdaki hesaplayıcı, 5275 sayılı İnfaz Kanunu'nun yürürlükteki metnine göre koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tarihlerini yaklaşık olarak hesaplar. Altında da hesabın hangi kurallara dayandığını anlattık.
Koşullu salıverilme nedir?
Koşullu salıverilme, hükümlünün cezasının bir kısmını cezaevinde iyi hâlli olarak geçirdikten sonra, kalan kısmı denetim süresi içinde dışarıda geçirmesidir. Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır (5275 sayılı Kanun m. 107/14).
Cezaevinde geçirilmesi gereken süre, cezanın türüne ve suçun cinsine göre değişir:
| Durum | Süreli hapis | Müebbet | Ağırlaştırılmış müebbet |
|---|---|---|---|
| Genel kural (m. 107/2) | Yarısı | 24 yıl | 30 yıl |
| Kanunda sayılan suçlar (m. 107/2'deki liste) | Üçte ikisi | 24 yıl | 30 yıl |
| Örgüt suçları (m. 107/4) | Üçte ikisi | 30 yıl | 36 yıl |
| TCK 102/2, 103, 104/2-3 ve 188 (m. 108/9) | Dörtte üçü | 33 yıl | 39 yıl |
| Terör suçları (3713 s. K. m. 17) | Dörtte üçü | 30 yıl | Koşullu salıverilme yok |
| Tekerrür (m. 108/1) | En az üçte ikisi | 33 yıl | 39 yıl |
Üçte iki oranının uygulandığı suçlar kanunda tek tek sayılmıştır: kasten öldürme (TCK 81-83) süreli cezaları, neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK 87/2-d), işkence ve eziyet (TCK 94-96), cinsel saldırının temel hâli (TCK 102/1), reşit olmayanla cinsel ilişkinin temel hâli (TCK 104/1), cinsel taciz (TCK 105), özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar (TCK 132-138), devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk (TCK 326-339).
Uyuşturucu ticareti ile TCK 102-105'teki cinsel suçlarda dikkat edilmesi gereken bir ayrıntı var: suç 28 Haziran 2014'ten önce işlendiyse süreli cezalarda oran üçte ikidir (geçici m. 9/4). Müebbette de 33 ve 39 yıllık süreler değil, 24 ve 30 yıllık genel süreler uygulanır; çünkü bu süreleri getiren hüküm o tarihte yürürlüğe girdi ve aleyhe hükümler geriye yürümez (TCK m. 7/2). Ayrıntılı yazımız: uyuşturucu ticareti cezası kaç yıl?.
Denetimli serbestlik ne zaman başlar?
Koşullu salıverilme tarihine bir yıl ya da daha az kalan, açık cezaevinde ya da çocuk eğitimevinde bulunan iyi hâlli hükümlü, talep ederse cezasının kalan kısmını denetimli serbestlik altında dışarıda geçirebilir. Karar infaz hâkiminindir (m. 105/A-1).
Suç tarihi burada belirleyicidir:
- 30 Mart 2020'ye kadar: Kasten öldürme, aile içi yaralama, cinsel suçlar, uyuşturucu ticareti, terör ve devlet suçları gibi istisnalar dışındaki suçlarda bir yıllık süre üç yıl olarak uygulanır; iyi hâlli olmak koşuluyla kapalı cezaevinde bulunanlar da yararlanabilir (geçici m. 6/1 ve 6/3).
- 31 Temmuz 2023 ve öncesi: İstisnalar dışındaki suçlarda hükümlü, talebi ve en az üç ay açık cezaevinde kalmış olması şartıyla denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlanır (geçici m. 10/6). Bu istisnaların listesi geçici m. 6'dakinden farklıdır; örneğin uyuşturucu ticareti burada istisna değildir, örgüt faaliyeti kapsamındaki suçlar ise istisnadır.
- 4 Haziran 2025 ve sonrası: Denetimli serbestlikten yararlanmak için koşullu salıverilmeye kadar cezaevinde geçirilmesi gereken sürenin en az onda birinin, en az beş gün olmak üzere, cezaevinde geçirilmiş olması gerekir (m. 105/A-1 son cümle, geçici m. 11).
Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu olan kadın hükümlülerde bu süre iki yıl, ağır hastalık, engellilik ya da kocama nedeniyle hayatını tek başına sürdüremeyenlerde üç yıldır (m. 105/A-3). 30 Mart 2020'ye kadar işlenen ve istisna olmayan suçlarda, sıfır-altı yaş grubunda çocuğu olan kadınlar ile yetmiş yaşını bitirmiş hükümlüler için iki yıllık süre dört yıl olarak uygulanır (geçici m. 6/2-a). Bu özel durumlar hesaplayıcıda yoktur.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir kişi 10 Şubat 2023'te işlediği nitelikli dolandırıcılık suçundan 6 yıl hapis cezası alıyor ve 1 Mart 2024'te tutuklanıp o günden beri cezaevinde. Tekerrür yok.
- Genel kural uygulanır; koşullu salıverilme için cezanın yarısı, yani 3 yıl cezaevinde geçirilmelidir. Bu, 1 Mart 2027'ye denk gelir.
- Suç 30 Mart 2020'den sonra işlendiği için denetimli serbestlik süresi bir yıldır.
- Suç 31 Temmuz 2023'ten önce işlendiği ve istisnalar arasında olmadığı için, şartlar varsa üç yıl daha erken yararlanılır. Toplam dört yıl, koşullu salıverilme tarihinden geriye gidildiğinde başlangıç tarihinin de öncesine düşer; yani kapalı cezaevinde bir ay geçirip açık cezaevine ayrılma ve orada en az üç ay kalma şartları gerçekleşir gerçekleşmez denetimli serbestlik gündeme gelir. Hesaplayıcı bu durumda yaklaşık bir tarih gösterir.
Bu örnek, hesabın ne kadar suç tarihine bağlı olduğunu gösteriyor. Aynı ceza, aynı suç, ama suç Ağustos 2023'te işlenseydi denetimli serbestlik için bir yıl beklenecekti.
Hesaplamada sık yapılan hatalar
- Kesinleşme tarihini başlangıç almak: Ceza, ilk gözaltı ve tutuklama tarihinden itibaren işler; tutuklulukta geçen süre mahsup edilir (TCK m. 63). Tutukluluk dönemini atlamak, sonucu aylarca kaydırır.
- Suçun adına göre değil maddesine göre bakmamak: "Yaralama" başlığı altındaki suçlar farklı oranlara tabi olabilir; aile içi yaralama ile basit yaralama denetimli serbestlik bakımından ayrı değerlendirilir.
- Birden fazla cezayı tek ceza gibi toplamak: Birden fazla süreli hapis cezasında koşullu salıverilme için geçirilecek süre, genel kuralda en fazla 28 yıldır (m. 107/3-e). Toplama hesabı ayrı yapılır.
Hesaplamada ay otuz gün, yıl takvime göre alınır ve bir günün artakalanı hesaba katılmaz (TCK m. 61/6). Bu yüzden sonuç ile cezaevinin hesapladığı tarih arasında birkaç günlük fark çıkabilir.
Sonraki adım
Hesaplayıcı bir ön fikir verir; müzekkere, mahsup ve disiplin kayıtları üzerinden yapılan kesin hesabın yerini tutmaz. İnfaz aşamasındaki haklar için infaz ve adli sicil yazılarımıza, dava süresiyle ilgili sorular için dava zamanaşımı hesaplayıcısına bakabilirsiniz. Ceza hukuku çalışma alanımız: ceza hukuku. Kendi dosyanızın hesabını birlikte yapmak için telefonla arayabilir ya da infaz evrakının fotoğrafıyla WhatsApp'tan yazabilirsiniz; diğer yollar iletişim sayfasında.
Sık sorulan sorular
5 yıl hapis cezası alan kişi kaç yıl yatar?
Suç kanunda özel olarak sayılanlardan değilse ve tekerrür yoksa koşullu salıverilme için cezanın yarısı, yani 2 yıl 6 ay cezaevinde iyi hâlli geçirilmelidir (5275 sayılı Kanun m. 107/2). Bunun son bir yılı, şartlar varsa denetimli serbestlikle dışarıda geçirilebilir. Suç tarihine göre geçici maddeler bu süreyi daha da kısaltabilir.
Denetimli serbestlik kaç yıl?
Genel kural, koşullu salıverilme tarihine bir yıl ya da daha az kalmasıdır (m. 105/A-1). 30 Mart 2020'ye kadar işlenen ve istisnalar arasında olmayan suçlarda üç yıl uygulanır (geçici m. 6/1). 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen ve istisna olmayan suçlarda hükümlü, talebi ve en az üç ay açık cezaevinde kalmış olması şartıyla üç yıl daha erken yararlanır (geçici m. 10/6).
Tutuklulukta geçen süre hesaba katılır mı?
Evet. Hükümden önce gözaltında ve tutuklulukta geçen süreler cezadan mahsup edilir. Hesaplayıcıda başlangıç olarak ilk gözaltı ya da tutuklama tarihini girmeniz bu yüzdendir; arada serbest kalınan dönemler varsa sonuç değişir.
Tekerrür koşullu salıverilmeyi nasıl etkiler?
Tekerrür hâlinde süreli cezalarda oran en az üçte ikidir; müebbette 33, ağırlaştırılmış müebbette 39 yıl uygulanır (m. 108/1). İkinci defa tekerrürde süreli cezalarda oran dörtte üçtür (m. 108/3). İlk tekerrürde eklenen süre, tekerrüre esas alınan en ağır cezayı aşamaz (m. 108/2).
Hesaplayıcının verdiği tarih kesin mi?
Hayır. Hesap iyi hâl, kesintisiz infaz ve tek bir mahkûmiyet varsayımıyla yapılır. Birden fazla cezanın toplanması, disiplin cezaları, açık cezaevine ayrılma şartları ve mahsup edilecek süreler sonucu değiştirir. Kesin tarih, infaz evrakı üzerinden hesaplanır.
Dayanak mevzuat
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 105/A, 107, 108, geçici m. 6, 9, 10, 11
- 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu m. 17
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 61/6, 63
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; sayfanın tarihine dikkat edin.