Cinsel saldırı davası kaç ay sürer, aşamaları nelerdir

"Kaç ay sürer?" sorusuna kanunun cevabı şu: bilinmez, çünkü kanun toplam bir süre koymamıştır. Koyduğu şey, aşamaların kendi süreleri ve bekleyişin hangi noktada tutukluluk sınırına çarpacağıdır. Aşağıda davayı, kanundaki süreleri öne alarak sırayla anlatıyoruz. Aşağıdaki hiçbir süre davanın toplam uzunluğu hakkında bir tahmin değildir.

Soruşturma: süre yazılı olmayan aşama

Savcı bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere işin gerçeğini araştırmaya başlar (CMK m. 160/1) ve lehe ile aleyhe delilleri toplamakla yükümlüdür (160/2). İfade alınır, mağdur dinlenir, muayene yapılır, kayıtlar istenir. Soruşturmanın toplam süresine dair genel bir sınır kanunda yoktur; yalnızca şüpheli tutukluysa soruşturma evresinde tutukluluğun süresi sınırlıdır.

Cinsel saldırı, birinci fıkra hariç, CMK 100/3'teki katalog suçlar arasındadır; yani somut delile dayanan kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeni var sayılabilir ama ölçülülük şartı yine aranır (CMK m. 100/1). Soruşturma evresinde tutukluluk ağır ceza görevine girmeyen işlerde altı ayı, girenlerde bir yılı geçemez (CMK m. 102/4). Şüpheli tutukevindeyse en geç otuzar günlük sürelerle tutukluluğun devamı hâkim tarafından incelenir (CMK m. 108/1). Toplu olarak işlenen suçlarda soruşturma evresindeki üst sınır bir yıl altı aydır ve gerekçeyle altı ay daha uzatılabilir (102/4). Tutuklama ölçütleri için cinsel saldırı şüphelisi tutuklanır mı yazısına bakın.

İddianame ve kabul

Toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı iddianame düzenler (CMK m. 170/2). Mahkeme iddianamenin verildiği tarihten itibaren onbeş gün içinde belgeleri inceler; eksik veya hatalı bulursa iade edebilir, ama suçun hukuki nitelendirmesi nedeniyle iade edemez. Süre sonunda iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır (CMK m. 174/1-3). Kabulle kamu davası açılmış olur (175/1).

Sanığa iddianame ve çağrı kâğıdı tebliğ edilir; tebliğ ile duruşma günü arasında en az bir hafta olmalıdır (176/1, 176/4). Sanık tanık, bilirkişi çağrılmasını ya da savunma delillerinin toplanmasını isteyecekse dilekçesini duruşma gününden en az beş gün önce vermelidir (177/1). Bu beş günlük süre, davayı takip eden herkes için fiilen ilk kısa süredir.

Görevli mahkeme

TCK 102/1 için ceza beş yıldan on yıla kadar hapistir. Ağır ceza mahkemesi on yıldan fazla hapis gerektiren suçlara baktığı için bu fıkra asliye ceza mahkemesinde görülür. TCK 102/2'de on iki yıldan az olmamak üzere hapis öngörüldüğünden ağır ceza mahkemesi görevlidir. Görev belirlenirken ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler gözetilmez, cezanın üst sınırına bakılır (5235 sayılı Kanun m. 14). Dolayısıyla 102/1'de nitelikli hâl iddiası görevli mahkemeyi değiştirmez. Ağır ceza mahkemesinin yapısı için ağır ceza mahkemesi hangi davalara bakar yazısına bakabilirsiniz.

Duruşmalar

Duruşma herkese açıktır; genel ahlâkın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hâllerde bir kısmı ya da tamamı kapalı yapılabilir (CMK m. 182). Cinsel suç davalarında bu imkânın nasıl kullanıldığını duruşma gizli yapılır mı yazısında ele aldık.

Duruşmada sanık sorguya çekilir, mağdur ve tanıklar dinlenir, raporlar tartışılır. Süre uzamasının görünür nedenlerinden biri bilirkişidir: bilirkişi incelemesi için verilen süre işin niteliğine göre üç ayı geçemez, özel sebepler varsa en çok üç ay daha uzatılabilir (CMK m. 66/1). Tutukluluk yargılama evresinde her oturumda yeniden değerlendirilir (CMK m. 108/3).

Tutukluluğun üst sınırı

Mahkeme aşamasında tutuklu sanık için CMK m. 102/1-2 geçerlidir. Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk süresi en çok bir yıldır, zorunlu hâllerde gerekçe gösterilerek altı ay daha uzatılabilir. Ağır ceza işlerinde en çok iki yıldır; uzatma toplam üç yılı geçemez. Bu sınırlar cinsel saldırı için de geçerli olup TCK 102/2 dosyasında tutukluluk iki yıl, uzatmalarla birlikte toplam beş yılı geçemez. Fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmamış çocuklar için süreler yarı, on sekiz yaşını doldurmamışlar için dörtte üç oranında uygulanır (102/5).

Sanığın duruşmaya katılması

Tutuklu olmayan sanığa tebliğ edilen çağrı kâğıdına, mazereti olmaksızın gelmediğinde zorla getirileceği yazılır (CMK m. 176/2). Sanık hazır bulunmazsa kanunun ayrık tuttuğu hâller saklı kalmak üzere duruşma yapılmaz; gelmemesinin geçerli nedeni yoksa zorla getirilmesine karar verilir (CMK m. 193/1). Duruşma açılırken sanığa, yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamanın kanunî hakkı olduğu ve CMK 147'de sayılan diğer hakları bildirilir (CMK m. 191/3-c). Yani ilk oturumda da susma hakkı geçerlidir.

Tutuklu sanığın duruşmaya çağrılması duruşma gününün tebliğiyle yapılır; sanıktan savunması için bir istemde bulunup bulunmayacağı sorulur (CMK m. 176/3). Duruşmaya gelmemek çoğu zaman süreyi kısaltmaz, dosyanın yeniden ertelenmesine ve zorla getirme kararına yol açar.

Tutuklu sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilmesini isteyebilir. Tutukluluğun devamına veya salıverilmeye hâkim ya da mahkeme karar verir ve bu kararlara itiraz edilebilir (CMK m. 104/1-2). Bu istem süreyi beklemeden her zaman yapılabilir; yani tutukluluk sınırları davanın tamamının süresini belirlemez, yalnızca azami çizgiyi gösterir.

Hüküm ve kanun yolları

Duruşmanın sona erdiği açıklandıktan sonra hüküm verilir (CMK m. 223/1). Gerekçe tümüyle tutanağa geçirilmemişse, açıklanmasından itibaren en geç onbeş gün içinde dosyaya konur (CMK m. 232/3). Beraat nedenleri için cinsel saldırı davasında beraat nedenleri yazısına bakabilirsiniz.

İstinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek yapılır (CMK m. 273/1). Temyiz için de aynı iki haftalık süre vardır (CMK m. 291/1). Ancak istinaf kararına karşı temyiz yolu her kararda açık değildir; örneğin ilk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezalarını artırmayan bölge adliye mahkemesi kararları temyiz edilemez (CMK m. 286/2-b). Bu yüzden hangi kararın hangi yola gittiğini istinaf nedir yazısından kontrol edin.

Hüküm açıklandığında hazır bulunan sanığa başvurabileceği kanun yolları, mercii ve süresi bildirilir; beraat eden sanığa tazminat isteyebileceği bir hâl varsa o da söylenir (CMK m. 231/2-3). Tutuklu sanık kanun yoluna zabıt kâtibine ya da tutukevi müdürüne beyanda bulunarak veya dilekçe vererek başvurabilir; bu işlem yapıldığında kanun yolu süreleri kesilmiş sayılır (CMK m. 263).

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim. TCK 102/1 kapsamında şikâyet edilen bir kişi hakkında iddianame düzenleniyor. Asliye ceza mahkemesi iddianameyi kabul ediyor, ilk duruşma yapılıyor; mahkeme bir bilirkişi raporu ve iki tanığın çağrılmasına karar veriyor. Rapor gelene kadar duruşma ertelenmiş. Karar çıktığında taraflardan biri gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna gidiyor.

Hiçbir aşamanın uzunluğu önceden bilinemez. Örnek, davanın tek hamlede değil, sıralı işlemlerle ilerlediğini ve her halkanın kendi süresinin bulunduğunu gösteriyor.

Süreleri kaçırmamak

"Dava ne zaman biter?" sorusunun yerine "bu aşamada hangi hak ne kadar sürede kullanılır?" sorusunu koymak daha verimlidir. İddianame tebliğ edildiyse delil dilekçesi için beş gün, rapor gelmişse itiraz için verilen süre, hüküm tebliğ edildiyse iki hafta saymaya başlar.

Tebliğ edilmiş bir iddianameniz ya da kararınız varsa dosyanın hangi aşamada olduğunu birlikte belirlemek için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Genel çerçeve için ceza hukuku sayfasına bakabilirsiniz; savunma duruşmasına hazırlık için sanık duruşmada nasıl savunma yapar yazısı da yardımcı olur.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 102
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 66, 100, 102, 108, 160, 170, 174, 175, 176, 177, 182, 191, 193, 223, 231, 232, 263, 273, 286, 291
• 5235 sayılı Kanun m. 12, 14

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.