Cinsel saldırı cezasında HAGB verilir mi

Kısa cevap: kanun cinsel saldırıda HAGB'yi yasaklamıyor, ama koyduğu sayı sınırı çoğu dosyada kapıyı kapatıyor. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, yani HAGB için mahkemenin hükmettiği ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olmalı (CMK m. 231/5). Cinsel saldırının temel hâlinde alt sınır beştir. Aradaki fark ancak indirim nedenleriyle kapanabilir.

Önce sayıya bakın

TCK 102/1'de cinsel davranışla vücut dokunulmazlığını ihlal beş yıldan on yıla kadar hapisle karşılık bulur. Davranış sarkıntılık düzeyinde kalırsa ceza iki yıldan beş yıla kadardır. Vücuda organ veya sair bir cisim sokulmasını düzenleyen 102/2'de on iki yıldan az olmamak üzere hapis öngörülür. TCK 104/1'deki reşit olmayanla cinsel ilişkide (on beş yaşını bitirmiş çocukla cebir, tehdit ve hile olmaksızın) alt sınır iki yıl, TCK 105/1'deki cinsel tacizde ise üç aydan iki yıla kadar hapis ya da adli para cezasıdır. Çocuğa karşı taciz altı aydan üç yıla kadardır.

Bu tablodan çıkan sonuç açık. 102/2'de mahkeme indirim nedenlerini uygulasa bile cezayı iki yıla indirmek çok güçtür. Sarkıntılık, 104/1 ve 105/1'de ise alt sınır HAGB sınırının içinde ya da yanındadır. 102/1'in temel hâlinde ise karar, indirim nedenlerinin ne olduğuna ve hangi oranda uygulandığına bağlıdır. Cezanın nasıl ölçüldüğünü cinsel saldırı cezası kaç yıl yazısında ayrıca ele aldık.

Beş yıllık alt sınır iki yıla nasıl iner

Sayıyı mahkeme belirler; kanun yalnızca indirimin üst sınırını verir. TCK 62'ye göre fail yararına cezayı hafifletecek takdiri nedenler varsa ceza altıda birine kadar indirilir. Beş yıl üzerinden hesapta bu, yaklaşık dört yıl iki ay eder. Tek başına takdiri indirim, dolayısıyla, temel hâlde iki yıl sınırına ulaşmaz. Takdiri indirimin ölçütlerini takdiri indirim yazısı anlatıyor.

Başka indirim nedenleri varsa tablo değişir. Teşebbüs hâlinde ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirilir (TCK 35/2). Fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmuş ama on sekiz yaşını doldurmamış kişide ceza üçte bir oranında indirilir (TCK 31/3). Bu nedenlerin dosyada gerçekten bulunup bulunmadığı olgularla belirlenir. HAGB'yi ulaşılması gereken bir hedef gibi görüp indirim nedeni aramak doğru yol değildir; olmayan neden dosyada yaratılamaz.

CMK 231'in şartları

Ceza iki yıl veya altına indiğinde mahkeme HAGB'ye karar verebilir; karar mahkemenin takdirindedir (231/5: "karar verilebilir"). Kararın verilebilmesi için üç şart birlikte aranır (231/6):

• sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,
• mahkemenin, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışlarını gözeterek yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması,
• suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, önceki hâle getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesi.

Cinsel suçlarda bu şartın nasıl karşılanacağı özellikle dikkat ister: zararın hangi kalemleri kapsadığını mahkeme değerlendirir. Zararı derhâl karşılayamayan sanık için denetim süresi boyunca aylık taksitle ödeme yolu da açıktır (231/9). Ödemenin nasıl ve ne zaman yapılacağını avukatla planlamak gerekir.

HAGB verilirse ne olur

Karar hükmü ortadan kaldırmaz, geri bırakır. Müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hüküm sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaz (CMK m. 231/5). Verilen hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli ise seçenek yaptırıma çevrilemez (231/7). Sanık beş yıllık denetim süresine tabi tutulur; bu süre içinde dava zamanaşımı durur. Mahkeme, bir yılı geçmemek üzere, denetimli serbestlik tedbirleri uygulayabilir: eğitim programına devam, gözetim altında çalışma, belli yerlere gitme yasağı gibi (231/8).

Denetim süresinde kasten yeni suç işlenmezse ve yükümlülüklere uyulursa açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kalkar ve davanın düşmesine karar verilir (231/10). Kasten yeni suç işlenirse ya da yükümlülüklere aykırı davranılırsa mahkeme hükmü açıklar; ancak kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine, koşulları varsa hapsin ertelenmesine ya da seçenek yaptırıma çevrilmesine karar verebilir (231/11). Denetim süresinde kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha HAGB verilemez (231/8). Ayrıntı için HAGB süresinde yeni suç işlenirse ne olur yazısına bakın.

HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir (231/12); HAGB kararına itiraz yazısında bu yolun ayrıntısı var. Kararın kaydı mahsus bir sisteme yazılır ve yalnızca bir soruşturma ya da kovuşturma bağlantısıyla yetkili makamlarca kullanılabilir (231/13).

HAGB mümkün değilse

Ceza iki yılın üzerindeyse HAGB gündem dışı kalır. İki yıl veya daha az hapis cezası TCK 51 uyarınca ertelenebilir (fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış ya da altmış beş yaşını bitirmiş kişide üç yıl); bunun için önceden kasıtlı suçtan üç aydan fazla hapse mahkûm olmamak ve yargılamadaki pişmanlıkla yeniden suç işlenmeyeceği kanaati aranır. Bir yıl veya daha az hapis kısa süreli sayılır (TCK 49/2) ve TCK 50'deki seçenek yaptırımlara çevrilebilir. İki yolun şartları ve cinsel suçlardaki uygulaması dosyaya göre incelenmelidir.

Erteleme ne zaman devreye girer

HAGB'nin kapalı olduğu dosyada ikinci kapı erteleme olabilir. TCK 51'e göre iki yıl veya daha az hapis cezasının ertelenmesi mümkündür; sınır, fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış ya da altmış beş yaşını bitirmiş kişilerde üç yıldır. Erteleme için önceden kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapse mahkûm edilmemiş olmak ve yargılamadaki pişmanlık nedeniyle yeniden suç işlenmeyeceği kanaati aranır (51/1). Mahkeme ertelemeyi, mağdurun veya kamunun zararının tamamen giderilmesi koşuluna da bağlayabilir (51/2). Erteleme kararında bir yıldan az, üç yıldan fazla olmamak üzere denetim süresi belirlenir (51/3); süre içinde kasıtlı yeni suç işlenirse ya da infaz hâkiminin uyarısına rağmen yükümlülüklere uymakta ısrar edilirse ertelenen ceza kısmen veya tamamen infaz kurumunda çektirilebilir (51/7).

HAGB ile erteleme arasındaki temel fark sonuçtadır. HAGB'de hüküm hukuki sonuç doğurmaz ve denetim süresi iyi geçerse dava düşer. Ertelemede ise mahkûmiyet hükmü kurulmuştur, yalnızca infaz ertelenir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim. Bir kişi TCK 102/1'in sarkıntılık düzeyindeki hâlinden yargılanıyor. Mahkeme iki yıl on ay hapse hükmediyor, takdiri indirimle bunu iki yıla indiriyor. Sanığın geçmişte kasıtlı suç sabıkası yok. Mağdurun zararının tazmini konusunda taraflar anlaşıyor ve ödeme taksitle yapılacak.

Bu durumda mahkeme HAGB'yi değerlendirir; ancak karar yine takdire bağlıdır, sanığın duruşmadaki tutumu ve yeniden suç işlemeyeceği kanaati belirleyicidir. Örnek bir sonuç tahmini değildir; yalnızca kanundaki şartların sıralanışını gösterir.

Karar anında yapılan hatalar

Birinci hata, HAGB'yi bir hak sanmaktır; kanun "karar verilebilir" der (231/5), karar mahkemenin takdirindedir. İkinci hata, mağdurla kendi başınıza temasa geçmektir. Mağdur ya da tanık üzerinde baskı kurma girişimi tutuklama nedeni sayılabilir (CMK m. 100/2-b); ödeme gerekiyorsa avukat eliyle, kayda geçecek biçimde yapılmalıdır. Üçüncü hata, karar çıktıktan sonra denetim süresindeki yükümlülüklere uymamaktır; aykırı davranış mahkemenin hükmü açıklamasına yol açabilir (231/11).

Mahkûmiyet sonrası infaz ve tahliye sorusu ayrı bir konudur; cinsel suçlarda infaz oranı yazısı bunu anlatıyor.

Kararı beklerken ve karar sonrası

HAGB sorusu yargılamanın son aşamasında kararlaşır, ama hazırlık çok daha önce başlar: zararın giderilmesi, sicil durumunun belgelenmesi, duruşmadaki tutum. Karar çıkmışsa istinaf süresi gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m. 273/1). Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Genel çerçeve için ceza hukuku sayfasına da bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 31, 35, 49, 50, 51, 62, 102, 104, 105
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 100, 231, 273

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.