Cezaların toplanması (içtima) kararı nasıl alınır

Elinizde birbirinden bağımsız iki ya da daha fazla kesinleşmiş mahkûmiyet varsa, koşullu salıverilme tarihini hesaplamak için önce bir toplama (içtima) kararı gerekir. Bu kararı infaz hâkimliği verir ve dosyada hangi cezaların birlikte hesaplanacağını belirler. Karar olmadan cezaevi idaresi, farklı dosyalardaki cezaları tek bir süreye bağlayıp tahliye tarihi bildiremez.

Toplama kararı neyi söyler?

5275 sayılı Kanun m. 99 iki şey söyler. Birincisi, bir kişi hakkında hükmedilen her ceza diğerinden bağımsızdır ve varlığını ayrı ayrı korur. İkincisi, aynı kişi hakkında başka başka kesinleşmiş hükümler varsa, 107. maddenin uygulanabilmesi için infaz hâkimliğinden toplama kararı istenir.

Yani toplama kararı cezaları tek bir mahkûmiyete çevirmez. Üç ayrı dosyadan üç ayrı hapis cezası almışsanız, üçü de kendi hükmüyle durur. Karar yalnızca koşullu salıverilmenin hangi süreye göre hesaplanacağını ortaya koyar. Bu ayrım önemlidir, çünkü örneğin bir dosyadaki hükmün sonradan ortadan kalkması, diğer cezaların varlığını etkilemez.

Kimden, nasıl istenir?

Kanun metni "infaz hâkimliğinden bir toplama kararı istenir" der, istemde bulunacak kişiyi tek tek saymaz. Uygulamada infaz işlemlerini yürüten Cumhuriyet savcılığı, kesinleşmiş ilamları bir araya getirip hâkimliğe gönderir. Hükümlü ya da yakını da, avukat aracılığıyla ya da kendi dilekçesiyle, toplama yapılmadığını fark ederse hâkimliğe başvurabilir.

Başvuruya her ilamın kesinleşme şerhli örneğini, varsa önceki tahliye ve tutukluluk belgelerini eklemek hesabı hızlandırır. Dilekçede hükümlünün kimlik bilgisi, tüm dosya numaraları ve mahkeme adları yazılırsa, hâkimliğin bir dosyayı gözden kaçırma ihtimali azalır.

Hâkimlik nasıl karar verir?

5275 sayılı Kanun m. 101'e göre bu tür kararlar duruşma yapılmadan verilir. Karar vermeden önce Cumhuriyet savcısı ile hükümlünün görüşleri yazılı olarak istenebilir. Pratikte bu, dosya üzerinden bir inceleme demektir; salona çağrılmazsınız, ama sizin adınıza yazılı görüş bildirmek mümkündür.

Karar çıktığında hükümlüye ve cezaevi idaresine bildirilir. Toplamanın ardından cezaevi, 107. maddedeki oranlara göre koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tarihlerini yeniden hesaplar.

Adli para cezası da dahil mi?

2020'de yapılan değişiklikle m. 99'a bir cümle eklendi: adli para cezasından çevrilen ve ceza infaz kurumunda infaz edilme aşamasına gelen hapis cezaları da toplama kararına dahil edilir. Dolayısıyla ödenmeyen bir adli para cezası hapse çevrilip infaza girmişse, onu da toplamada görmek gerekir. Henüz infaz aşamasına gelmemiş bir adli para cezası ise bu kapsama girmez.

Varsayımsal bir örnek düşünelim

Diyelim ki bir kişi aynı yıl içinde farklı mahkemelerde görülen üç ayrı dosyadan kesinleşmiş hapis cezası aldı. Her dosya farklı bir infaz numarasıyla cezaevine gelmiş ve idare her cezayı ayrı ayrı yazmış. Hükümlü ilk cezasının yarısını doldurduğunda tahliye bekliyor, oysa diğer iki ceza da sırada. Toplama kararı bu noktada belirleyici olur: m. 107'nin çoklu mahkûmiyete ilişkin fıkraları ancak karar çıktıktan sonra işletilebilir. Bu örnekte bir sonuç tahmini yapmıyorum; hesabın nasıl ilerleyeceği cezaların türüne ve suçların niteliğine bağlıdır.

Toplama kararından sonra neler değişir?

Karar ilgili birime ulaştığında koşullu salıverilme hesabı yeniden yapılır. Çoklu süreli hapis cezalarında m. 107/3-e hükmü gündeme gelir; bu fıkra birden fazla süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde infaz kurumunda geçirilmesi gereken süreyi en fazla yirmi sekiz yıl olarak sınırlar. Örgüt suçları gibi özel hâllerde üst sınır farklıdır. Bu hesabın ayrıntısını birden fazla cezası olanın koşullu salıverilmesi yazısında adım adım anlattık.

Koşullu salıverilme hesabının genel mantığı için koşullu salıverilme nasıl hesaplanır başlıklı yazıya bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, toplama kararı çıktı sanıp bir dosyanın kararda yer almadığını fark etmemektir. Sonradan kesinleşen bir ilam varsa, yeni bir toplama kararı istemek gerekir. İkinci hata, kararı beklerken cezaevinden gelen tahliye tarihine körü körüne güvenmektir. Tarih yanlışsa infaz hesabı yanlışsa ne yapılır yazısındaki yol işler. Üçüncü hata, toplama kararına karşı itiraz süresini kaçırmaktır; hâkimlik kararlarına itiraz usulünü infaz hâkimliği kararına itiraz süresi ve yolu yazısında bulabilirsiniz.

Hükümlünün tahliye tarihini sorgulamak için de tahliye tarihi nasıl öğrenilir yazısı yol gösterir.

Toplama kararına itiraz edilebilir mi?

İnfaz hâkimliğinin kararına karşı kanun yolu açıktır. Toplamada bir ilamın eksik bırakıldığını, bir cezanın yanlışlıkla dahil edildiğini ya da adli para cezasından çevrilen bir cezanın henüz infaz aşamasına gelmediğini düşünüyorsanız, kararın tebliğinden itibaren süre içinde itiraz dilekçesi verebilirsiniz. İtiraz dilekçesinde hangi ilamın hatalı değerlendirildiğini, kesinleşme tarihini ve dosya numarasını yazmanız gerekir. Soyut bir "hesap yanlış" ifadesi hâkimliği ikna etmez; belgeyle desteklenmiş somut bir hata ise düzeltilebilir.

Toplama kararı ne zaman yeniden istenir?

Karar bir kez çıktı diye iş bitmez. Hükümlü hakkında sonradan yeni bir ilam kesinleşirse, ya da adli para cezası hapse çevrilip infaz aşamasına gelirse, toplama kararının güncellenmesi gerekir. Yeni ilam eski kararın içinde olmadığı için, onu da kapsayan bir karar istenmelidir. Cezaevinden tahliye tarihi sorulduğunda eski karara göre cevap verilirse, yanlış bir tarih yazılması mümkündür. Bu yüzden her yeni kesinleşme sonrasında dosyanın savcılıkta toplama yönünden yeniden gözden geçirilmesini istemek makul bir alışkanlıktır.

Avukatla çalışmak neden zaman kazandırır?

Toplama işlemi duruşma gerektirmediği için kolay görünür, ama içindeki hesap kâğıt üstünde çok hataya açıktır. Her ilamın kesinleşme tarihi, tutuklulukta geçen süre ve eski hükümlülük kayıtları birlikte okunmalıdır. Dosyanız ayrıntıya bağlıdır; ceza hukuku çalışma alanımız altında bu tür infaz işlerine nasıl baktığımızı görebilirsiniz.

Belgelerinizle birlikte iletişim sayfasındaki telefondan bizi arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Tahliyeye yakın bir dosyada bir hafta bile önemlidir; erken bakılan toplama dosyası, yanlış hesabı süre dolmadan düzeltme şansı verir.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 99, 101, 107

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.