KISACA
- Hükümlü, mahkemelerce yasaklanmamışsa süreli ve süresiz yayınlardan bedelini ödeyerek yararlanabilir.
- Kapalı kurumdaki hükümlü, iki ayda bir kez, ayrıca dinî bayram, yılbaşı veya doğum gününde dışarıdan gönderilen bir hediyeyi kabul edebilir.
- Kurum düzenini, güvenliğini bozan ya da müstehcen içerik taşıyan yayın hükümlüye verilmez.
- Resmî ilan hakkı bulunmayan gazeteler cezaevine kabul edilmez.
- Çocuk, altmış beş yaşını doldurmuş hükümlüler ve çocuklu kadın hükümlüler için hediye zamanı idare ve gözlem kurulu kararıyla genişleyebilir.
Cezaevindeki yakınına kitap, giysi ya da küçük bir hediye göndermek isteyenler aynı noktada takılır: ne kabul ediliyor, kaç kez? 5275 sayılı Kanun iki maddede bu soruya cevap verir. Madde 62 yayınları, madde 69 dışarıdan gelen hediyeleri düzenler. Ayrıntı yönetmelikte ve kurum uygulamasında kalır, ama çerçeveyi bilmek paketin geri dönmesini önler.
Kitap, gazete ve dergi
Madde 62/1'e göre hükümlü, mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla süreli ve süresiz yayınlardan bedelini ödeyerek yararlanma hakkına sahiptir. Kitap, gazete ve dergi almak serbesttir; bedeli hükümlü öder.
Resmî kurumlar, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile vergi muafiyeti tanınan vakıflar ve kamu yararına çalışan dernekler tarafından çıkarılan gazete, kitap ve basılı yayınlar ise hükümlülere bedel alınmadan ve serbestçe verilir. Eğitim ve öğretimine devam eden hükümlülerin ders kitapları denetime tâbi tutulamaz.
Hangi yayınlar verilmez
Madde 62/3, kurum disiplinini, düzenini veya güvenliğini bozan ya da tehlikeye düşüren, hükümlülerin iyileştirilmesi amacına ulaşmayı zorlaştıran, müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsayan yayınların hükümlüye verilmeyeceğini söyler. Kitap seçerken bu çerçeve önemlidir.
Aynı maddenin dördüncü fıkrasına göre Basın İlân Kurumu aracılığıyla resmî ilan ve reklam yayımlama hakkı bulunmayan gazeteler ceza infaz kurumuna kabul edilmez. İlan ve reklamın geçici süreyle kesilmesi bu hükmün dışındadır. Yabancı dilde yayımlanmış gazete ve dergilerin kabulünde Adalet Bakanlığı yetkilidir.
Hediye hakkı
Madde 69/1, kapalı kurumlardaki hükümlünün iki ayda bir kez, ayrıca dinî bayram, yılbaşı veya kendi doğum günlerinde dışarıdan gönderilen ve kurum güvenliği için tehlikeli olmayan bir hediyeyi kabul etme hakkına sahip olduğunu söyler.
Çocuk ve altmış beş yaşını tamamlamış hükümlüler ile beraberinde çocuğu bulunan kadın hükümlüler için idare ve gözlem kurulu kararıyla bu zaman dilimi dışında da hediye kabul edilebilir. Esas ve usuller yönetmelikle belirlenir.
Giysi ve diğer eşyalar
Kanun metni, hangi giysi ya da eşyanın hediye sayılacağını tek tek yazmaz. Madde 64/2 yalnızca hükümlülerin giysilerinin iç ve dış güvenlik görevlilerinin üniformalarına benzer şekil ve renkte olamayacağını söyler. Üniformaya yakın renkli giysiyi kuruma sormadan göndermeyin. Kabul edilen eşya listesi kurumdan kuruma değişebilir; göndermeden önce idareden öğrenmek gerekir.
Varsayımsal örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir aile iki ay önce hediye hakkını kullanmış, bayrama yakın tekrar paket göndermek istiyor. Metne göre bayram ayrıca sayıldığından paketin kabul edilmesi beklenir. Aileler "iki ayda bir" kuralını tek hak sanıp bayramı kaçırabilir. Gönderim tarihini not alın; kurum uygulamasında kullanılan hak kayda geçer.
Ders kitabı ve eğitim materyali
Eğitim ve öğretimine devam eden hükümlünün ders kitapları denetime tâbi tutulamaz. Örneğin açık öğretim ya da üniversite eğitimi alan bir hükümlü için gönderilen ders kitabı, içerik incelemesine takılmadan teslim edilmelidir. Yine de kitabın kuruma ulaştırılma yolu, kimlik bilgilerinin doğruluğu ve paketleme kuralları kurumun düzenine bağlıdır. Eğitim hakkının ayrıntıları için cezaevinde okuma ve üniversite eğitimi yazısına bakabilirsiniz.
Dini kitaplar
Madde 70, hükümlünün mensup olduğu dinin ibadetlerini düzeni bozmayacak biçimde yerine getirebileceğini ve dinî yaşamı bakımından zorunlu olan kitap ve eserleri temin edip bulundurabileceğini söyler. Dua kitabı, Kur'an ya da benzeri dinî eserler bu çerçevede değerlendirilir. Konuya dair ayrıntı için cezaevinde ibadet ve dini yaşam hakkı yazısı yol gösterir.
Sık yapılan hatalar
En yaygın hata, paketin içine kurum güvenliği için tehlikeli sayılabilecek bir nesne koymaktır; paketin tamamı iade edilebilir. İkinci hata, hükümlünün adını, baba adını ya da kurum numarasını eksik yazmaktır. Üçüncü hata, haberleşme ile eşyayı karıştırmaktır; mektup kuralları ayrıdır, cezaevinde mektup gönderme ve alma kuralları yazısında anlattım.
Kitabı kuruma nasıl ulaştırırsınız?
Pratikte kitaplar çoğunlukla yayınevi ya da kitabevi üzerinden doğrudan kuruma gönderilir; elden verilen paketlerde kabul işlemi daha uzun sürebilir. Sipariş verirken hükümlünün adını, baba adını ve kurum adresini eksiksiz yazın, faturayı veya irsaliyeyi paketin içine koyun. Kurum yönetimi kitabı inceler; uygun görmezse hükümlüye tutanakla bildirir ve gerekçe istenebilir. Ders kitapları bu incelemeden muaf olduğu için, öğrenim gören bir hükümlü için ayrıca öğrenci belgesi göndermek süreci hızlandırır.
Hediye hakkını planlamak
Hediye hakkının iki ayda bir olduğunu bilen aile, bayram ve doğum günü tarihlerini önceden takvime yazabilir. Hakkın dolu olduğu bir dönemde gönderilen paket, ya bekletilir ya geri döner. Altmış beş yaşını geçmiş ya da çocuğuyla kalan hükümlüler için idare ve gözlem kurulu esneklik tanıyabilir; böyle bir durumda kurula yazılı başvurmak gerekir. Dilekçede hükümlünün durumunu gösteren belgeyi eklemek, kararın hızlanmasına yardımcı olur.
Bakiye ve kantin ilişkisi
Eşya göndermek yerine hükümlünün hesabına para yatırmak, kantinden ihtiyacını kendisinin seçmesini sağlar. Bu yol, hediye hakkını kullanmadan da gündelik ihtiyacı karşılar ve paketin reddedilme riskini azaltır. Yine de hesaba yatırılabilecek tutar ve kantin listesi kuruma göre değişir; yatırmadan önce kurumun duyurusunu okuyun. Yayın bedelini hükümlünün ödeyeceği m. 62/1'de yazılıdır. Bu yüzden kitabı kendiniz satın alıp göndermeden önce, bedelin hükümlünün hesabından mı yoksa sizin ödemenizle mi karşılanacağını kuruma sorun; uygulama kurumdan kuruma farklı olabilir.
Reddedilirse ne yapılır
Kitap ya da hediye geri çevrilirse yazılı gerekçe isteyin. Hükümlü uygulamanın hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsa infaz hâkimliğine şikâyet yoluna başvurabilir. Yayın hakkı için cezaevinde televizyon, gazete ve dergi hakkı, ziyaret için ziyaret kuralları yazısı yol gösterir.
Dosyanıza özgü bir kısıtlama varsa ceza hukuku çalışma alanımız kapsamında inceleme yapabiliriz. Kararın tarihinden itibaren itiraz süresi işlediği için iletişim sayfasından bizi aramanız ya da WhatsApp'tan yazmanız zaman kazandırır.
Sık sorulan sorular
Cezaevine kitap gönderilebilir mi?
Evet. m. 62 hükümlünün yayınlardan bedelini ödeyerek yararlanabileceğini söyler. Ancak kurum düzenini bozan, güvenliği tehlikeye düşüren veya müstehcen içerik taşıyan yayın verilmez.
Hediye hakkı kaç kez kullanılır?
m. 69/1'e göre kapalı kurumdaki hükümlü iki ayda bir kez, ayrıca dinî bayram, yılbaşı veya kendi doğum gününde dışarıdan gönderilen ve tehlikeli olmayan bir hediyeyi kabul edebilir.
Hediye olarak ne gönderilebilir?
Kanun cinsini saymaz; kurum güvenliği için tehlikeli olmayan hediye şartını koyar. Hangi giysi ve eşyanın kabul edildiği yönetmelik ve kurum uygulamasına bağlıdır.
Ders kitapları denetlenir mi?
m. 62/2'ye göre eğitim ve öğretimine devam eden hükümlülerin ders kitapları denetime tâbi tutulamaz.
Çocuklu kadın hükümlüye hediye kuralı farklı mı?
Evet. Çocuk ve altmış beş yaşını tamamlamış hükümlüler ile beraberinde çocuğu bulunan kadın hükümlüler, idare ve gözlem kurulu kararıyla belirtilen zaman dilimi dışında da hediye kabul edebilir.
Dayanak mevzuat
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 62, 64, 69
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.