KISACA
- Çocuk eğitimevi, çocuk hükümlülerin eğitilmesi ve topluma kazandırılması için kurulan, firara karşı engel bulunmayan bir kurumdur.
- Gençlik kapalı ceza infaz kurumu, cezanın infazına başlandığı tarihte on sekiz yaşını bitirmiş ve yirmi bir yaşını doldurmamış genç hükümlüler içindir.
- Kasıtlı suçlarda toplam üç yıl, taksirli suçlarda toplam beş yıl veya daha az hapis cezası alan çocuklar doğrudan çocuk eğitimevine alınır.
- Firar eden ya da tutuklanan çocuk hükümlü, idare ve gözlem kurulu kararıyla çocuk kapalı ceza infaz kurumuna gönderilir.
İnfaz hesaplama Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tarihini suç türüne ve suç tarihine göre hesaplayın.
HesaplaÇocuk hükümlü yakınının ilk sorusu çoğu zaman şudur: oğlum ya da kardeşim hangi kuruma gidecek, orası nasıl bir yer? Cevap yaşa, cezanın süresine ve suçun kasıtlı ya da taksirli olmasına bağlı. Çocuklar için iki ayrı kurum türü var: çocuk eğitimevi ve çocuk kapalı ceza infaz kurumu. On sekiz yaşını geçen gençler için ise gençlik kapalı ceza infaz kurumu düşünülür.
Üç kurum, üç farklı amaç
5275 sayılı Kanun kurumları ayrı ayrı tanımlar. Çocuk kapalı ceza infaz kurumu m. 11'de düzenlenir. Çocuk eğitimevi m. 15'te, gençlik kapalı ceza infaz kurumu ise m. 12'de yer alır. Üçünün ortak yanı eğitimdir; farklı olan güvenlik düzeyi ve kimin nereye gideceğidir.
Çocuk kapalı ceza infaz kurumu
Bu kurum, çocuk hükümlülerin veya tutukluların, ayrıca disiplin ya da başka nedenlerle eğitimevinden nakledilen çocukların barındırıldığı yerdir. Firara karşı engelleri ve iç ve dış güvenlik görevlileri vardır, ama kanun bunu eğitim ve öğretime dayalı bir kurum olarak tarif eder (m. 11/1).
On iki ile on sekiz yaş arasındaki çocuklar suç türlerine, cinsiyetlerine ve fiziki gelişimlerine bakılarak kurumun ayrı bölümlerinde barındırılır (m. 11/2). Kendilerine özgü kurum yoksa çocuklar kapalı kurumların çocuklara ayrılmış bölümüne yerleştirilir; kız çocukları için ayrı bölüm de yoksa kadın kapalı kurumunda ya da başka bir kurumun ayrılan bölümünde kalırlar (m. 11/3).
Çocuk eğitimevi
Eğitimevi, cezanın hükümlünün eğitilmesi, meslek edinmesi ve yeniden topluma kazandırılması amacıyla çekildiği tesistir. En belirgin özelliği, firara karşı engel bulunmamasıdır; güvenliği iç güvenlik görevlileri sağlar (m. 15/1). Yani yüksek duvar ve dış güvenlik beklememek gerekir.
On sekiz yaşını doldurmuş olsa bile, bir eğitim programına devam eden çocuğun eğitimini bitirebilmesi için yirmi bir yaşına kadar eğitimevinde kalmasına izin verilebilir (m. 15/2).
Doğrudan eğitimevine kimler alınır
7593 sayılı Kanun, m. 15'e önemli bir hüküm ekledi. Şu iki durumda ceza doğrudan çocuk eğitimevinde çekilir:
Kasıtlı suçtan toplam üç yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm olanlar. Taksirli suçtan toplam beş yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm olanlar (m. 15/4).
Bu hüküm yeni olduğu için, önceki tarihli bir dosyada hangi düzenlemenin uygulanacağını ayrıca değerlendirmek gerekir. Kanunda sonradan getirilen aleyhe hükümler önceki suç tarihine uygulanmaz (TCK m. 7/2); lehe hükümlerde ise durum farklıdır. Çocuğun dosyasında hangi hükmün geçerli olduğunu bir avukatın görmesi doğru olur.
Eğitimevinden kapalı kuruma gönderilme
Doğrudan eğitimevine alınanlar dahil, eğitimevinde bulunan bir çocuk hükümlü firar ederse ya da başka bir fiil nedeniyle hakkında tutuklama kararı verilirse, idare ve gözlem kurulu kararıyla çocuk kapalı ceza infaz kurumuna gönderilir. Aynı sonuç, kapalı kuruma iade ya da odaya kapatma disiplin cezası kesinleşen çocuklar için de geçerlidir. Disiplin cezası henüz kesinleşmemiş olsa bile, eylemi kurum düzeni veya kişi güvenliği bakımından tehlike oluşturuyorsa kurul aynı yönde karar verebilir (m. 15/5).
Kapalıdan eğitimevine geçiş
Kapalı kurumdaki çocuğun eğitimevine ayrılması otomatik değildir. Kararı idare ve gözlem kurulu verir. Kurulun toplantısına psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı, öğretmen ya da Türkiye Barolar Birliğinin çocuk hakları komisyonundan görevlendirilen avukat gibi uzman görevlilerden en az biri de katılır. Değerlendirme en geç üç ayda bir yapılır. Tutum ve davranışları olumsuz bulunan çocuğun yeniden değerlendirilme süresi altı ayı geçemez (m. 15/3).
Gençlik kapalı ceza infaz kurumu
Cezanın infazına başlandığı tarihte on sekiz yaşını bitirmiş ve yirmi bir yaşını doldurmamış hükümlüler bu kuruma gider. Buradaki ölçü infazın başladığı tarihtir; suçun işlendiği ya da kararın verildiği tarih değil (m. 12/1). Ayrı bir gençlik kurumu kurulamamışsa, bu gençler diğer kapalı kurumların gençlere ayrılmış bölümlerinde barındırılır (m. 12/2).
Kurum türü neden bu kadar önemli
Aynı ceza, hangi kurumda çekildiğine göre çok farklı yaşanır. Eğitimevinde okul, meslek kursu ve atölye çalışması gündelik hayatın merkezindedir; kapalı kurumda ise güvenlik kuralları daha sıkıdır. Aileler için ziyaret düzeni, nakil ihtimali ve çocuğun okula devam edip edemeyeceği doğrudan bu ayrıma bağlıdır. Bu yüzden karar kurulunun gündemini bilmek, çocuğun lehine belge hazırlamak için erken zaman kazandırır.
Eğitim ve meslek edinme boyutu
Kanunun üç kurumda da öne çıkardığı ortak ilke, çocuk ve gençlere eğitim verilmesidir. m. 11/4, çocuk kapalı kurumlarda eğitim ve öğretim ilkesine tam olarak uyulacağını açıkça söyler. Pratikte bu, okula devam, kurs ve atölye faaliyetlerinin ceza süresiyle birlikte yürümesi demektir. Çocuğunuzun daha önce hangi sınıfa kadar okuduğunu gösteren belgeyi kuruma vermeniz, eğitim planının doğru kurulmasına yardımcı olur.
Varsayımsal bir örnek
Varsayalım on yedi yaşında bir çocuk, kasıtlı bir suçtan toplam iki yıl hapis cezası aldı ve karar kesinleşti. Kanunun lafzına göre bu çocuğun cezasının doğrudan çocuk eğitimevinde infazı gündeme gelir. Ancak çocuk eğitimevinden bir kez firar ederse ya da yeni bir suçtan tutuklanırsa, kurul kararıyla kapalı kuruma gidebilir. Bu yüzden ilk günden itibaren disiplin ve devam durumunu takip etmek gerekir.
Aile ne yapabilir
Çocuğun hangi kuruma yerleştirileceğini infaz dosyası belirler; ailenin elinde önce bilgi almak vardır. Cumhuriyet başsavcılığının infaz bürosundan cezanın kesinleşme ve kurum bilgisini, kurumdan ise idare ve gözlem kurulunun değerlendirme sürecini sorabilirsiniz. Kurul kararlarının gerekçesini, çocuğun eğitim durumunu gösteren belgeleri ve varsa okul kayıtlarını bir dosyada toplamak, itiraz gerekirse işi hızlandırır.
Benzer sorular için kapalı kurumdan açığa geçişi, tahliye tarihinin hesabını, disiplin cezalarını ve infaz hâkimliğine şikâyet yolunu ayrı yazılarda anlattım. Ceza dosyalarıyla ilgili genel çerçeve için ceza hukuku çalışma alanı sayfasına bakabilirsiniz.
Çocuğun yaşı ve cezanın türü, kurum seçimini doğrudan değiştirdiği için dosya ayrıntıya çok bağlıdır. Kararı ve kesinleşme şerhini elinizde tutarak iletişim sayfasından telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Kurul değerlendirmesi öncesinde hukuki destek, çocuğun lehine olabilecek belgelerin zamanında dosyaya girmesini sağlar.
Sık sorulan sorular
Çocuk eğitimevinde firara karşı engel var mıdır?
Hayır. 5275 sayılı Kanun m. 15/1 uyarınca bu kurumlarda firara karşı engel bulundurulmaz; güvenlik iç güvenlik görevlilerinin gözetim ve sorumluluğunda sağlanır.
Gençlik kapalı cezaevine kimler gider?
Cezanın infazına başlandığı tarihte on sekiz yaşını bitirmiş, yirmi bir yaşını doldurmamış genç hükümlüler. Ayrı kurum yoksa diğer kapalı kurumların gençlere ayrılan bölümünde barındırılırlar (m. 12).
On sekiz yaşını dolduran çocuk eğitimevinden hemen çıkar mı?
Kurum içinde veya dışında bir eğitim programına devam eden çocuğun, eğitimini tamamlaması için yirmi bir yaşını bitirene kadar eğitimevinde kalmasına izin verilebilir (m. 15/2).
Çocuk eğitimevine ayrılma kararını kim verir?
Kapalı kurumdaki çocuğun eğitimevine ayrılması, uzman görevlilerin katıldığı idare ve gözlem kurulunun en geç üç ayda bir yaptığı değerlendirmeyle karara bağlanır (m. 15/3).
Dayanak mevzuat
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 11, 12, 15
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.