Denetimli serbestlikten kaç yıl kala yararlanılır

Denetimli serbestlik, cezanın son kısmını cezaevinde değil, dışarıda belirli yükümlülüklerle geçirmektir. Süre sorusunun kısa cevabı, genel hâlde koşullu salıverilmeye bir yıl kalmasıdır; ama suç tarihine göre geçici maddeler bu süreyi üç, hatta altı yıla çıkarabilir. Kadın, hasta ya da yaşlı hükümlüler için bu süre daha uzundur. Düzenleme 5275 sayılı Kanun m. 105/A'dadır.

Kimler başvurabilir

Kanun şartları birlikte arar. Hükümlü açık ceza infaz kurumunda ya da çocuk eğitimevinde bulunmalı, iyi hâlli olmalı ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalmış olmalıdır. Talep hükümlüden gelir; kurum idaresi ise bir değerlendirme raporu hazırlar. Kararı, hükmün infazını yapan başsavcılığın bulunduğu yerin infaz hâkimi verir.

Kapalı kurumdaki hükümlü için tablo biraz farklıdır. Açık kuruma ayrılma şartları oluşmuş, ama hükümlü kendi iradesi dışında bir nedenle ayrılamamış ya da bu nedenle kapalıya geri gönderilmişse yine de başvurabilir (m. 105/A-2). Açık kurum şartlarını açık cezaevine ayrılma şartları yazımızda anlattık.

Süre uzayan gruplar

İki grup için süre genişletilmiştir:

• Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu olan kadın hükümlülerde koşullu salıverilmeye iki yıl kalması yeterlidir.
• Ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyen hükümlülerde süre üç yıldır.

Hastalık, engellilik ya da kocama hâli, Adli Tıp Kurumundan alınan ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adli Tıp Kurumunca onaylanan raporla belgelenmelidir. Rapor sürecinin ayrıntısı için ağır hasta mahkûm tahliye ve adli tıp raporu yazısına bakabilirsiniz.

Kurumda geçirilmesi gereken en az süre

Son yıllarda eklenen bir şart daha var. Hükümlünün bu usulden yararlanabilmesi için, koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini kurumda geçirmesi aranır; bu süre de beş günden az olamaz (m. 105/A-1, 7550 sayılı Kanunla eklenen cümle). Bu şart yalnız 4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen suçlara uygulanır (geçici m. 11).

Suç tarihine göre geçici kurallar

İki geçici madde, eski tarihli suçlarda süreyi uzatır. 30 Mart 2020'ye kadar işlenen suçlarda, kasten öldürme, aile içi yaralama, cinsel suçlar, uyuşturucu ticareti, terör ve devlet suçları gibi istisnalar dışında bir yıllık süre üç yıl olarak uygulanır ve iyi hâlli olmak koşuluyla kapalı cezaevindekiler de yararlanabilir (geçici m. 6/1 ve 6/3). 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlarda ise istisnalar dışında, talep ve en az üç ay açık cezaevinde kalma şartıyla denetimli serbestlik üç yıl daha erken başlayabilir (geçici m. 10/6). İki maddenin istisna listeleri farklıdır; tarihi kendi dosyanız için infaz hesaplayıcısıyla görebilirsiniz.

Varsayımsal örnek

On yıl hapis cezası olan, suçu yarı orana tabi bir hükümlüyü düşünelim. Koşullu salıverilme tarihine bir yıl kala, açık kurumda iyi hâlli olarak bulunuyorsa dilekçe verebilir. Bu bir sonuç tahmini değildir; yalnızca sürenin hangi tarihten geriye doğru sayıldığını gösterir. Koşullu salıverilme tarihini bulmak için önce koşullu salıverilme hesaplama adımlarına bakmak gerekir.

Kimler yararlanamaz

Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle cezası hapse çevrilen hükümlüler bu usulden yararlanamaz (m. 105/A-4). Kullanmak için uyuşturucu bulundurma ya da kullanma suçundan hükümlü olanlar yararlanabilir, ama ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılma yükümlülüğü alırlar.

Karardan sonra

Karar çıkınca hükümlü, kurumdan ayrıldıktan sonra beş gün içinde talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurmak zorundadır. Müdürlük hükümlünün risk ve ihtiyaçlarına göre kamuya yararlı işte çalışma, belirli yer ya da bölgelere gitmeme gibi yükümlülükler belirler. Bu yükümlülüklere uymamanın sonuçlarını denetimli serbestlik yükümlülüklerini ihlal yazımızdan okuyabilirsiniz. Elektronik izleme için elektronik kelepçe ile denetim yazısı bir ek kaynaktır.

Pratik hata

En sık görülen hata, rapor ve belgeleri kurum süreci başlamadan hazırlamamaktır. İyi hâl yazısı, sağlık kurulu raporu ya da çocuğun yaşını gösteren nüfus kaydı eksik kalırsa başvuru geç sonuçlanır. Dosyanızda bu belgelerin hazır olup olmadığını iletişim sayfasından telefonla ya da WhatsApp'tan bize yazarak kontrol ettirebilirsiniz. Ceza hukuku sayfamızdan infaz konusundaki çalışmamıza da ulaşabilirsiniz.

Başvuru nasıl yapılır

Uygulamada hükümlü, bulunduğu kuruma bir dilekçe verir. Dilekçede talebin 5275 sayılı Kanun m. 105/A'ya dayandığı, koşullu salıverilme tarihi ve hangi denetimli serbestlik müdürlüğünde yükümlülüklerini yerine getirmek istediği yazılır. Kurum, iyi hâl durumunu gösteren değerlendirme raporunu hazırlayıp infaz hâkimine gönderir. Hâkim dosyayı inceler ve karar verir.

Yakınların yapabileceği şey, belgeleri hazır tutmaktır. Ağır hastalık söz konusuysa sağlık kurulu raporunun Adli Tıp Kurumunca onaylı olması gerekir. Çocuk için ise yaşını gösteren nüfus kayıt örneği gerekir.

Karar çıkmazsa

Hâkim talebi reddederse karara itiraz edilebilir. İtiraz süresi ve mercii için infaz hakimliği kararına itiraz süresi ve yolu yazısına bakın. Ret gerekçesi çoğu zaman iyi hâl raporu ya da süre hesabındaki bir uyuşmazlıktır; gerekçeyi okumadan yeniden başvurmak sonuç değiştirmez.

Süreyi doğru hesaplamak

Bir yıl kalması şartı, koşullu salıverilme tarihinden geriye doğru sayılır. Dolayısıyla önce o tarihin doğru bulunması gerekir. Tarihin kaymasına en sık yol açan şey, tutuklulukta geçen sürenin hesaba katılmamasıdır. Hesabın nasıl yapıldığını koşullu salıverilme hesaplama yazısında bulabilirsiniz.

Başvuru için belge listesi

Dilekçeyle birlikte kuruma verilebilecek belgeler şunlardır: iyi hâl durumunu gösterir kurum yazısı, kesinleşmiş hüküm ve infaz cetveli, varsa sağlık kurulu raporu, çocuk için nüfus kayıt örneği ve çıkışta kalınacak adresi gösteren bir belge. Adres belgesi önemlidir, çünkü hükümlü hangi denetimli serbestlik müdürlüğüne bağlanacaksa onun belirlenmesi adrese göre yapılır.

Sık karışan iki kavram

Denetimli serbestlik ile koşullu salıverilme aynı şey değildir. Koşullu salıverilmede cezanın yarısı ya da üçte ikisi dolmuş olur ve hükümlü tamamen çıkar. Denetimli serbestlik ise koşullu salıverilme tarihinden önce başlar ve cezanın son bölümü dışarıda, yükümlülüklerle çekilir. İkinci kavramın tarihi her zaman birincisinden geriye doğru sayıldığından, birincinin yanlış hesaplanması ikincisini de kaydırır.

Bir diğer karışıklık "izin" ile ilgilidir. Açık cezaevinde verilen izin günleri başka bir haktır; denetimli serbestlik kararı çıkmadan dışarıda geçirilen izinler cezanın infaz süresinden sayılır, ama bu tek başına denetimli serbestlik yerine geçmez. Konuyla ilgili cezaevinde mazeret izni yazımıza da bakabilirsiniz.

Aile bireylerine tavsiye

Başvuruyu mümkün olan en erken tarihte hazırlamak, rapor ve kurum yazılarının zamanında alınmasını sağlar. Koşullu salıverilme tarihinden bir yıl önceye denk gelen günü takvime işaretleyin ve belgeleri bu tarihten haftalar önce toplayın. Kurum idaresinin raporu da zaman alır; bu yüzden talebin son günü beklememesi gerekir.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 105/A
• 5275 sayılı Kanun m. 107

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.