KISACA
- Birden fazla süreli hapis cezasında koşullu salıverilme için infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre, kural olarak en fazla yirmi sekiz yıldır (5275 sayılı Kanun m. 107/3-e).
- Bir ağırlaştırılmış müebbet ile süreli hapis varsa üst sınır otuz altı yıl, bir müebbet ile süreli hapis varsa otuz yıldır.
- Örgüt suçlarında bu sınırlar otuz iki, otuz dört ve kırk yıla çıkar; bu artırım çocuklara uygulanmaz.
- Hesabın başlangıcı için önce infaz hâkimliğinden toplama kararı alınması gerekir (m. 99).
İnfaz hesaplama Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tarihini suç türüne ve suç tarihine göre hesaplayın.
HesaplaKoşullu salıverilme, süreli hapis cezasında kural olarak cezanın yarısının iyi hâlle çekilmesiyle gündeme gelir. Birden fazla cezanız varsa bu tek cümlelik kural değişir: ayrı hükümlerin toplanması ve çoklu mahkûmiyete özgü üst sınırlar devreye girer. Hesabı doğru kurmak için m. 99 ile m. 107 birlikte okunmalıdır.
Önce toplama kararı
5275 sayılı Kanun m. 99, aynı kişi hakkında başka başka kesinleşmiş hükümler varsa, m. 107'nin uygulanabilmesi için infaz hâkimliğinden toplama kararı istenmesini şart koşar. Kararın nasıl alındığını cezaların toplanması (içtima) kararı yazısında anlattık. Burada yalnızca şunu hatırlatalım: toplama olmadan idare, ayrı ayrı çekilen cezaları ortak bir koşullu salıverilme hesabına bağlayamaz.
Tek ceza kuralı
m. 107/2, süreli hapis cezalarında kural olarak cezanın yarısını infaz kurumunda çekenlerin koşullu salıverilmeden yararlanabileceğini söyler. Müebbet hapiste yirmi dört yıl, ağırlaştırılmış müebbette otuz yıl aranır. Her durumda hükümlünün kurumdaki süreyi iyi hâlli geçirmesi gerekir (m. 107/1). Bazı suçlarda oran üçte ikidir; kasten öldürme, cinsel saldırı, işkence, eziyet, özel hayata karşı suçlar ve devlet sırlarına karşı suçlar bu listede yer alır. Hangi suçta hangi oranın uygulandığını hangi suçlarda koşullu salıverilme oranı yüksektir yazısında toplu görebilirsiniz.
Çoklu cezada üst sınırlar
m. 107/3 devreye girdiğinde, infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kanunda yazılı yıllarla sınırlanır. Birden fazla ağırlaştırılmış müebbet ya da ağırlaştırılmış müebbet ile müebbet birlikteyse otuz altı yıl, birden fazla müebbette otuz yıl, bir ağırlaştırılmış müebbet ile süreli hapiste en fazla otuz altı yıl, bir müebbet ile süreli hapiste en fazla otuz yıl, birden fazla süreli hapiste en fazla yirmi sekiz yıl aranır.
"En fazla" ifadesi önemlidir. Cezalarınızın yarısı toplamda yirmi sekiz yılın altında kalıyorsa, daha kısa süre yeterli olur. Üst sınır, çok uzun toplam cezaların koşullu salıverilme süresini sınırlayan bir tavandır.
Örgüt suçlarında farklı tablo
m. 107/4, suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda süreleri uzatır. Birden fazla ağırlaştırılmış müebbet için kırk, birden fazla müebbet için otuz dört, birden fazla süreli hapis için en fazla otuz iki yıl aranır. Bu fıkra çocuklar hakkında uygulanmaz.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Bir hükümlünün üç ayrı dosyadan birer süreli hapis cezası aldığını, hiçbirinin örgüt suçu ya da oranı üçte ikiye çıkaran suçlardan olmadığını varsayalım. Toplama kararı verilmiş. Bu durumda cezaların yarısı hesaplanır, ancak kanundaki yirmi sekiz yıllık üst sınır aşılamaz. Toplam ceza çok yüksek olsa bile, infaz kurumunda yirmi sekiz yıldan fazla yatmak gerekmez. Gerçek bir dosyada bu hesabı cezaların türüne, tutuklulukta geçen süreye ve varsa mükerrirliğe göre yeniden yapmak gerekir; burada bir sonuç tahmini yoktur.
Denetim süresi ve tahliye sonrası
Koşullu salıverilen hükümlünün denetim süresi, infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kadardır. Süreli hapislerde bu süre, hak edilen tahliye tarihini aşamaz (m. 107/6). Denetimli serbestlik uygulaması için denetimli serbestlikten kaç yıl kala yararlanılır yazısına bakmaya değer. Koşullu salıverilme sonrası yükümlülükler için koşullu salıverilme sonrası denetim süresi yazısı yol gösterir.
Sık yapılan hatalar
En yaygın hata, ayrı ayrı yarıları alıp toplamak ve bunu tahliye tarihi sanmaktır. İkinci hata, tekerrür hükmünün uygulanıp uygulanmadığına bakmamaktır; mükerrirde oranlar m. 108'e göre değişir ve mükerrirlerde koşullu salıverilme oranı yazısında ayrıntısı vardır. Üçüncü hata, cezaevinin yaptığı hesabı sorgulamadan kabul etmektir; yanlış bir tarih varsa infaz hesabı yanlışsa ne yapılır yazısındaki yoldan itiraz edilebilir.
İyi hâl şartı hesabı nasıl etkiler?
Üst sınırlar yalnızca süreyi belirler; koşullu salıverilme için hükümlünün kurumdaki süreyi iyi hâlli geçirmesi de gerekir (m. 107/1). İyi hâlin değerlendirilmesi ayrı bir süreçtir; ceza infaz kurumu idaresi gerekçeli bir rapor hazırlar, infaz hâkimi de bu raporu dosya üzerinden inceler (m. 107/11). Disiplin cezası alan bir hükümlünün iyi hâl değerlendirmesi olumsuz etkilenebilir. Çoklu cezada süre uzun olduğu için, bu uzun süre boyunca kurum içi davranış kayıtları da uzun bir dosya oluşturur. Bu yüzden hesap yalnızca yıl sayılarından ibaret değildir; kayıtların temiz tutulması en az hesap kadar belirleyicidir. İyi hâl itirazı gerekirse iyi hâl kararına itiraz nasıl yapılır yazısı yol gösterir.
Çocuk yaştaki süreler
m. 107/5 uyarınca belirli suçlar dışında, hükümlünün on beş yaşını doldurmadan önce infaz kurumunda geçirdiği her gün, koşullu salıverilme süresinin hesabında iki gün sayılır. Kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile örgüt kurma bu istisnanın dışındadır. Fıkra 7593 sayılı Kanunla değiştirilmiştir; hangi metnin uygulanacağı suç ve infaz tarihine göre kontrol edilmelidir.
Hesabı yaparken hangi belgeler gerekir?
Doğru hesap için her ilamın kesinleşme şerhli örneği, tutuklulukta ve gözaltında geçen sürelerin dökümü, varsa daha önce verilmiş toplama kararı ve cezaevinin düzenlediği infaz hesap cetveli toplanmalıdır. Cetvelde her cezanın başlangıç tarihi, koşullu salıverilme tarihi ve denetimli serbestlik tarihi ayrı satırlarda görünür. Bu satırları ilamlarla yan yana koyduğunuzda, bir cezanın yanlış başlangıç tarihiyle ya da yanlış oranla hesaplandığını çoğu zaman görebilirsiniz. Cezaevi sosyal servisi ve infaz bürosu bu belgeleri talep üzerine verir; avukat vekâletname ile aynı belgeleri doğrudan savcılıktan isteyebilir.
Dosyanıza bakmak için
Her cezanın kesinleşme tarihi, suçun niteliği ve tutuklulukta geçen gün sayısı hesabı değiştirir. Elinizdeki ilam sayısı arttıkça hata payı da büyür. Ceza hukuku çalışma alanımız altında infaz dosyalarına bakıyoruz. İlamlarınızı hazırladıktan sonra iletişim sayfasındaki telefondan arayabilir ya da WhatsApp'tan fotoğraflarını gönderebilirsiniz; tahliyeye az kala hesabın erken doğrulanması, yanlış bekleyişi önler.
Sık sorulan sorular
İki ayrı cezam varsa süreleri toplayıp mı hesaplanır?
Önce infaz hâkimliğinden toplama kararı alınır. Sonra m. 107'deki oranlar uygulanır; çoklu süreli hapiste infaz kurumunda geçirilecek süre en fazla yirmi sekiz yıl olabilir.
Ağırlaştırılmış müebbet ile süreli hapis birlikteyse süre ne olur?
Bir ağırlaştırılmış müebbet ile süreli hapis hâlinde infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre en fazla otuz altı yıldır.
Örgüt suçlarında süre değişir mi?
Evet. m. 107/4'e göre birden fazla süreli hapiste üst sınır otuz iki yıla, bir müebbet ile süreli hapiste otuz dört yıla, ağırlaştırılmış müebbet ile süreli hapiste kırk yıla çıkabilir. Bu artırım çocuklara uygulanmaz.
Hesabı kim yapar?
Ceza infaz kurumu ve Cumhuriyet savcılığı infaz hesabını yapar. Yanlış olduğunu düşünen hükümlü infaz hâkimliğine şikâyette bulunabilir.
Dayanak mevzuat
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 99, 107, 108
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.