Koşullu salıverilme nasıl hesaplanır, ne kadar yatılır

Cezaevindeki yakınınız için en çok sorulan soru şudur: ne zaman çıkar? Cevabın büyük kısmı 5275 sayılı Kanun m. 107'de yazıyor. Süreli hapis cezalarında kural, cezanın yarısını infaz kurumunda çekmek ve bu süreyi iyi hâlli geçirmektir. Sayılan ağır suçlarda yarı yerine üçte iki aranır.

Hesabın üç ayağı

Koşullu salıverilme hesabı üç soruya dayanır. Ceza hangi türden, suç hangi gruba giriyor, kişinin kurumdaki hâli nasıldır? Bu üçü netleşmeden tarih vermek yanıltıcı olur.

Ağırlaştırılmış müebbet için otuz yıl, müebbet için yirmi dört yıl gerekir. Süreli cezalarda ise cezanın yarısı esas alınır. Kanun metni bunu açıkça yazar: "diğer süreli hapis cezalarına mahkûm edilmiş olanlar cezalarının yarısını" kurumda çektiklerinde koşullu salıverilmeden yararlanabilir.

Pratik bir hesap

Varsayımsal bir örnek düşünelim: hakkında on iki yıl hapis cezası kesinleşmiş ve suçu üçte iki grubuna girmeyen bir hükümlü olsun. Yarısı altı yıldır. Bu kişi tutuklu kaldığı günlerin cezasından düşüldüğünü (TCK m. 63) hatırlamalı; örneğin bir yıl tutuklu kalmışsa, kurumda fiilen geçmesi gereken süre buna göre kısalır. Sonuç tahmini değil, yalnızca hesabın nasıl kurulduğunu gösteren bir gösterimdir. Gerçek tarih, kurum kayıtlarındaki günlere göre infaz savcılığınca belirlenir.

Üçte iki grubundaki bir suç söz konusuysa aynı on iki yıllık ceza için sekiz yıl gerekir. İki grup arasındaki fark yıllarla ölçülür, bu yüzden hangi gruba girdiğini önce netleştirmek gerekir.

İyi hâl şartı

Süre dolmuş olsa bile tahliye otomatik değildir. Kanun, infaz süresinin iyi hâlli geçirilmesini arar (m. 107/1). İyi hâli kurumun idare ve gözlem kurulu değerlendirir. Disiplin cezası, ziyaret ve çalışma durumu bu değerlendirmede tartılır. İyi hâl kararı olumsuz çıkarsa buna itiraz yolu vardır; bunun ayrıntısını iyi hal kararına itiraz yazımızda bulabilirsiniz.

Birden fazla ceza varsa

Aynı kişi hakkında birden fazla süreli hapis cezası varsa kurumda geçirilmesi gereken süre toplamın yarısı olarak hesaplanır, ancak kanun bir tavan koyar: en fazla yirmi sekiz yıl (m. 107/3-e). Daha ayrıntılı bir anlatım için birden fazla cezası olanın koşullu salıverilmesi başlıklı yazıya bakın.

Tahliye sonrası denetim

Koşullu salıverilen kişi tamamen serbest sayılmaz. Denetim süresi, kurumda geçirilmesi gereken süre kadardır; süreli hapiste hak edilen tahliye tarihini aşamaz (m. 107/6). Ayrıntıları koşullu salıverilme sonrası denetim süresi yazısında ele aldık.

Sık yapılan hata

Hükümlü yakınları çoğu zaman yalnızca hüküm özetindeki cezayı görür ve tarihi kendi hesabıyla bulur. Hatalı çıkan kısım genellikle suç grubunun yanlış belirlenmesi ya da tutukluluk ve diğer mahsup edilecek sürelerin atlanmasıdır. Kurumun verdiği tarihle sizin hesabınız tutmuyorsa infaz hesabı yanlışsa ne yapılır yazısındaki yola gidebilirsiniz. Tahliye tarihini sorgulama yolları için tahliye tarihi nasıl öğrenilir yazısı yardımcı olur.

Hukuki destek ne zaman gerekir

Hesapta tek bir yanlış kabul, aylar ya da yıllar fark yaratabilir. Hüküm özeti, kesinleşme şerhi ve cezaevinden gelen infaz hesap cetveli elinizdeyse dosya üzerinden somut bir kontrol yapılabilir. Ceza hukuku alanındaki çalışmamız için ceza hukuku sayfamıza göz atabilir, belgelerle birlikte iletişim sayfasından bize telefonla ya da WhatsApp'tan ulaşabilirsiniz. Acil bir tahliye ihtimali varsa, belgelerin erken görülmesi başvuru süresini kaçırmamanızı sağlar.

Hangi belgelerle kontrol edilir

Hesabı kontrol etmek için üç belge işe yarar. Birincisi, kesinleşmiş hükmün gerekçeli kararı ve kesinleşme şerhi. İkincisi, cezaevinden istenebilen infaz hesap cetveli; burada ceza başlangıcı, mahsup edilen günler ve hesaplanan koşullu salıverilme tarihi yazar. Üçüncüsü, tutuklulukta ya da gözaltında geçen günleri gösteren tahliye ve tutuklama belgeleridir. Bu belgeler yan yana konunca tarihin hangi adımda kaydığı çoğu zaman görülür.

Hükümlü yakınları bazen kurumun verdiği tarihi tek bir kâğıttan öğrenir. Oysa aynı kişinin birden fazla dosyası varsa her biri ayrı hesaplanır ve sonra birleştirilir. Birleştirme (içtima) kararı çıkmamışsa, toplam üzerinden yapılan hesap sonradan değişebilir. Bu konuyu cezaların toplanması (içtima) kararı yazısında anlattık.

Yarının hesabı bugünkü kanuna göre yapılır

İnfaz kuralları sık değişir. Aleyhe olan bir değişiklik, önceki tarihte işlenmiş suça uygulanmaz (TCK m. 7/2). Lehe değişiklikler ise infaz aşamasında dikkate alınabilir. Bu yüzden internette okuduğunuz bir oranın sizin dosyanızda geçerli olup olmadığını suç tarihine bakarak kontrol etmek gerekir.

Aileler için kısa not

Tarihi öğrenmek kadar belgelemek de önemlidir. Telefonda ya da avluda duyulan tarihler hukuki dayanak sayılmaz. Yazılı hesap cetvelini isteyin, itirazınız varsa infaz hâkimliğine başvurmadan önce bu cetvelin bir örneğini saklayın.

Hesapta kullanılan gün mantığı

Cezaevi hesabı yıl, ay ve gün üzerinden yürür. Örneğin üç yıl dört ay on beş gün gibi bir yarı oran sonucu çıkarsa, bu süre cezanın infaz başlangıç tarihine eklenir ve çıkan gün koşullu salıverilme tarihidir. Ardından tutuklulukta geçen, yani mahsup edilen günler bu tarihten geriye doğru düşülür. İki hesap sırası farklı sonuç vermez, ama aile bireyleri çoğu zaman mahsubu ikinci kez saymayı unutur ya da iki kez sayar. Cetveldeki "mahsup" satırını tek tek sayarak doğrulamak bu yüzden iyi bir alışkanlıktır.

Kasten öldürme ve benzeri durumlarda ne değişir

Cezanın üçte ikisinin arandığı suçlarda aynı mantık işler, yalnızca çarpan değişir. Hükümde birden fazla suç varsa uygulamada her birinin oranı ayrı düşünülür ve sonuç birleştirilir. Bu karma dosyalar elle hesaplanması en zor olanlardır; hata payı yüksek olduğu için cetvelin kurumdan alınıp bir hukukçuya gösterilmesi akıllıca olur. Suç gruplarının listesi için hangi suçlarda koşullu salıverilme oranı yüksektir yazısına göz atın.

Kısa bir kontrol listesi

Kesinleşme tarihini, ceza süresini, suç tipini ve tutuklulukta geçen süreyi bir kâğıda yazın. Her birinin karşısına belgeyi koyun. Eksik olan satır, hesabın zayıf noktasıdır ve itiraz ya da düzeltme talebi orada başlar.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 107
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 7, 63

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.