Boşanma davasında arabuluculuk var mı? Aile arabuluculuğu

Boşanmadan önce uzlaşma yolu arıyorsanız, aile arabuluculuğu mümkün ama zorunlu değildir. Taraflar arabulucuya başvurup başvurmamakta serbesttir (6325 sayılı Kanun m. 3). Bu yol, boşanmanın kendisine değil, fer'i sonuçlara yardımcı olur: mal paylaşımı, nafaka, çocukla kişisel ilişki gibi konularda ortak zemin bulmaya.

Arabuluculuk boşanmada dava şartı mı?

İş hukukunda ve ticari davalarda arabuluculuk dava şartı olabilir; boşanma davasında ise böyle bir şart yok. Yani dava dilekçesini vermeden önce arabulucudan tutanak getirmeniz gerekmez. Boşanma sebebi TMK m. 166 gibi genel bir hükme dayansa da, özel bir sebebe dayansa da usul aynıdır: aile mahkemesinde dava açılır.

Arabuluculuk kanununun uygulama alanı, tarafların serbestçe tasarruf edebileceği iş ve işlemlerden doğan uyuşmazlıklardır (6325 sayılı Kanun m. 1/2). Evliliğin sona ermesi, tarafların sözleşmeyle belirleyebileceği bir şey değildir; bu yüzden yalnızca mahkeme karar verebilir.

Aile içi şiddet varsa

Kanun, aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıkların arabuluculuğa elverişli olmadığını açıkça söyler (6325 sayılı Kanun m. 1/2). Şiddet yaşıyorsanız ya da buna ilişkin bir iddiayı dosyaya taşıyacaksanız, arabuluculuk süreci uygun bir seçenek değildir. Koruma kararı ve boşanma ilişkisi için koruma kararı boşanma davasında delil olur mu yazısı yol gösterebilir.

Arabuluculukta neler konuşulabilir?

Arabulucu karar vermez; tarafların görüşmesini yönetir. Konuşulabilecek başlıklar şunlardır: mal paylaşımının nasıl yapılacağı, tedbir ve yoksulluk nafakası, çocukla kişisel ilişki düzeni, ziynet eşyaları, ortak borçlar. Mal rejimi yönünden boşanmada mal paylaşımı ve nafaka yönünden yoksulluk nafakası şartları yazıları, görüşmeye hangi bilgiyle girmeniz gerektiğini gösterir.

Görüşmede varılan anlaşma, arabuluculuk sonunda bir belgeye bağlanır. Kanun, anlaşma belgesinin icra edilebilirlik şerhi alabileceğini düzenler; ancak arabuluculuğa elverişli aile hukuku uyuşmazlıklarında şerh incelemesi duruşmalı yapılır (6325 sayılı Kanun m. 18). Yani belge hazırlanmış olması, onun otomatik olarak uygulanabilir olduğu anlamına gelmez.

Hâkim onayı neden önemli?

Boşanma ya da ayrılığın fer'i sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz (TMK m. 184/5). Arabulucu önünde tam anlaşmış olsanız bile, nafaka ya da velayet gibi konularda mahkeme anlaşmanın çocuğun yararına ve hukuka uygunluğuna bakar. Boşanma anlaşmalı yürüyecekse şartlar için anlaşmalı boşanma şartları ve süresi yazısı aydınlatıcıdır.

Varsayımsal bir örnek düşünelim

Evliliği üç yıl süren bir çift, boşanmak istiyor. Mal paylaşımı ve ziynet eşyası konusunda anlaşamıyorlar ama çocuk yok. Avukatlarıyla görüşüp arabulucuya başvuruyorlar. İki oturumda ziynetlerin iadesi ve bir aracın kime kalacağı konusunda anlaşıyorlar. Bu anlaşma boşanma davasına delil olarak sunulabilir ya da anlaşmalı boşanma protokolüne yansıtılabilir; yine de boşanmaya aile mahkemesi karar verir. Örnek sonuç vaat etmez, yalnızca arabuluculuğun neyi çözebileceğini gösterir.

Pratik hatalar

İlk hata, arabuluculuk tutanağını boşanma davası için şart sanmaktır. İkincisi, arabulucuda verilen sözü mahkemeye gidince inkâr etmektir; anlaşma imzalandıysa bağlayıcılığı avukatla değerlendirilmelidir. Üçüncüsü, şiddet iddiası varken arabuluculuğa zorlanmaktır. Dördüncüsü, çocukla ilgili bir düzenlemeyi mahkemeye sormadan kesin kabul etmektir.

Arabuluculuk size uygun mu?

İki tarafın da görüşmeye açık olduğu, ortada şiddet iddiası bulunmayan ve para ya da mal paylaşımı gibi kalemlerin tartışıldığı dosyalarda arabuluculuk zaman ve masraf yönünden rahatlatabilir. Taraflardan biri görüşmeye yanaşmıyorsa ya da güvenlik kaygısı varsa dava yolu daha doğrudur. Çekişmeli sürecin ne kadar süreceğini merak ediyorsanız boşanma davası ne kadar sürer yazısına bakın.

Hangi yolu seçeceğinize dosyanın ayrıntıları karar verdirir. Aile hukuku çalışma alanımızda arabuluculuk öncesi hazırlık, anlaşma metninin gözden geçirilmesi ve dava hazırlığı konusunda destek veriyoruz. Telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; bize iletişim sayfasından ulaşın.

Arabulucu nasıl seçilir?

Arabulucular, Adalet Bakanlığının tuttuğu sicile kayıtlı gerçek kişilerdir (6325 sayılı Kanun m. 2). Taraflar ortak bir arabulucu üzerinde anlaşabilir. Sicile kayıtlı olmayan biri, arabulucu sıfatıyla işlem yapamaz. Arabulucu seçerken tarafsızlığına ve aile uyuşmazlıkları konusunda deneyimine bakın; her iki tarafın da güvenmesi gerekir.

Arabuluculuk görüşmeleri gizlidir ve görüşme sırasında söylenenler, sonradan mahkemede delil olarak kullanılamaz. Bu da tarafların rahat konuşmasını sağlar. Gizlilik ilkesinin kapsamı konusunda şüpheniz varsa avukatınıza sorun.

Arabulucuya giderken avukat gerekir mi?

Kanun bunu şart koşmaz. Yine de nafaka, mal paylaşımı ve velayet gibi başlıklarda yapılan anlaşmaların hukuki sonuçları ağırdır. Ziynet alacağından vazgeçmek ya da çocuğun görüşme düzenini belirlemek gibi kararlar, sonradan geri alınması zor adımlardır. Bir avukatın anlaşma metnini görmesi, açık kalan noktaları yakalamanızı sağlar.

Dava açıldıktan sonra arabuluculuk

Dava açıldıktan sonra da taraflar arabulucuya gidebilir. Mahkeme, uyuşmazlığın bir kısmında anlaşma sağlanabileceğini görürse tarafları bu yönde teşvik edebilir. Varılan anlaşma duruşmada hâkime sunulur; hâkim onaylarsa bu kısımlar hükme bağlanır. Böylece çekişmeli dava, anlaşmalı boşanmaya dönüşebilir veya yalnızca anlaşılamayan konular için devam eder.

Anlaşmalı boşanmada evlilik süresi gibi koşullar ayrıca aranır (TMK m. 166). Evlilik bir yılı doldurmadıysa evlilik 1 yıl dolmadan boşanmak mümkün mü yazısına bakmalısınız.

Son olarak masrafı düşünün. Arabuluculuk ücreti taraflarca karşılanır ve anlaşma sağlanamazsa da görüşme süresine göre bir ücret doğabilir. Ücreti ve kimin ödeyeceğini görüşmeye başlamadan arabulucuyla netleştirin. Mal paylaşımı gibi kalemlerde karşı tarafın gerçek malvarlığını bilmeden anlaşmak risklidir; gerekirse önce banka ve tapu kayıtlarını inceleyin. Karşı taraf bilgi vermekten kaçınıyorsa, bu durum arabuluculuğun uygun olmadığını gösterebilir. Çocuk bakımı gibi acil konularda ise arabuluculuk sonucunu beklemeden mahkemeden geçici önlem istemek gerekebilir; arabulucuya gitmek dava hakkınızı ya da tedbir talebinizi ortadan kaldırmaz. Görüşmelere hazırlıklı gitmek için gelir belgelerinizi, ortak borç listesini ve çocukların masraf kalemlerini önceden toplayın. Her oturumun sonunda konuşulanların özetini yazılı olarak isteyin ve avukatınızla paylaşın.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 1, 2, 3, 5, 18
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166, 184

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.