KISACA
- Anlaşmalı boşanma, evlilik en az bir yıl sürmüşse mümkündür (TMK m. 166/3). Bir yıl dolmadan protokolle boşanılamaz.
- Bir yıl dolmamış olsa da evlilik birliği temelinden sarsılmışsa çekişmeli boşanma davası açılabilir; bu durumda sarsılmayı davacı ispatlar.
- Zina, hayata kast, terk gibi özel sebepler evlilik süresine bakılmaksızın dava konusu yapılabilir.
- Süre, evlilik tarihinden (nikah) başlayarak hesaplanır; bir yılın dolmuş olması aranır.
Evliliğiniz henüz bir yılı doldurmadıysa anlaşarak boşanamazsınız. TMK m. 166/3 anlaşmalı boşanmayı yalnızca "evlilik en az bir yıl sürmüş ise" mümkün kılar. Bu süre dolmadan boşanmak istiyorsanız, çekişmeli dava açmak ve gerekçelerinizi ispat etmek zorundasınız.
Kanundaki bir yıl şartı
Maddenin üçüncü fıkrası şöyle işler: evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi halinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Yani kanun bu durumda sarsılmanın ispatından sizi kurtarır. Ama bu kolaylık bir yıllık süreye bağlıdır. Süre dolmamışsa "sarsılmış sayılır" kuralı çalışmaz.
Süre nereden başlar?
Süre, evlilik akdinin yapıldığı nikah gününden başlar. Pratikte mahkeme nüfus kaydındaki evlenme tarihine bakar. Başvururken evliliğin bir yılı tamamlanmış olmalıdır. Bir gün eksik kalan çift için de kural aynıdır; süre dolduktan sonra başvurmak gerekir. O yüzden tarihi önceden netleştirin.
Bir yıl dolmadan hangi yollar var?
Çekişmeli dava açabilirsiniz. İki seçenek vardır:
Özel sebep varsa onunla başlarsınız. Zina, hayata kast, pek kötü muamele, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığı sebepleri evlilik süresine bağlı değildir. Bu sebeplerin kendi şartları ve süreleri ayrı yazılarda yer alıyor: zina sebebiyle boşanma, hayata kast ve pek kötü muamele, terk sebebiyle boşanma.
Özel sebep yoksa TMK m. 166/1'e dayanırsınız: ortak hayatı sürdürmek beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmış bir evlilik birliği. Bu yolun ayrıntısı evlilik birliğinin temelinden sarsılması yazısında.
Çekişmeli dava ile anlaşmalı arasındaki fark
Anlaşmalı davada tarafların kusur tartışması yapılmaz, hâkim mali sonuçlar ve çocuk düzenlemesini denetler. Çekişmeli davada ise olaylar anlatılır, deliller toplanır, tanıklar dinlenir. Bu yüzden bir yıl dolmadan boşanmak, hem daha uzun hem daha masraflı bir yoldur. Süreye ilişkin genel bilgi için boşanma davası ne kadar sürer başlıklı yazıya bakabilirsiniz.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Sekiz aylık evli bir çift, anlaşarak ayrılmak istiyor. Protokolü hazırlayıp dilekçeyle mahkemeye gidiyor. Hâkim nikah tarihine bakıyor ve bir yıl dolmadığını görüyor. Çift iki yol görür: dört ay bekleyip anlaşmalı dava açmak ya da şimdiden çekişmeli dava başlatmak. İkisi de bir sonuç vaadi taşımaz; seçim, evliliğin durumuna, bekleme imkânına ve ispat edilebilecek olaylara bağlıdır.
Beklemenin etkisi
Taraflar anlaşmaya hazırsa, süre dolana kadar beklemek çoğu zaman en az yıpratıcı seçenektir. Bu sırada ayrı yaşıyor olmanız, mal ve çocuk konusunda yazılı mutabakat hazırlamanız ileride iş görür. Beklemek istemiyorsanız ve ortada şiddet gibi acil bir durum varsa dava açmak ve gerekirse geçici önlem istemek gerekir. Aile konutu ya da çocuk gibi başlıklar için ayrıca hâkimden tedbir talep edilebilir.
Sık yapılan hata
Bazı çiftler protokolü hazırladıktan sonra tarihi kontrol eder; oysa sıra tersidir. Önce nikah tarihine, sonra protokole bakın. Bir diğer hata, bir yılı doldurmadan açılan anlaşmalı davanın dilekçesinde olayları hiç yazmamaktır. Dava anlaşmalıdan çekişmeliye dönmek zorunda kalırsa, dilekçede olay bulunmaması işi zorlaştırır.
Çocuk varsa durum
Çocuk bulunan bir evlilikte bir yıl dolmadan boşanmak istiyorsanız dava, çocuğun menfaatini de kapsar. Velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası konusunda hâkim kararı kendiliğinden gözden geçirir. Anlaşmalı davada bunlar protokolde yazılı olur; çekişmeli davada ise talepleriniz ayrı ayrı gösterilir ve gerektiğinde araştırılır. Bu başlıkların ayrıntıları için velayet davası yazısına bakabilirsiniz.
Bekleme sürecinde yapılacaklar
Bir yılın dolmasını bekleyen çiftler, bu zamanı boşa harcamamalıdır. Protokol taslağını hazırlamak, mal ve borç durumunu listelemek, çocuk için hafta içi ve hafta sonu düzenini yazmak bu dönemde yapılabilir. Böylece süre dolduğunda duruşma kısa tutulur. Bu hazırlığı yazılı yapmak, ileride iki tarafın da aynı şeyi hatırlamasını sağlar.
Beklerken şiddet, tehdit ya da ağır bir baskı varsa süre dolmasını beklememelisiniz. Böyle bir durumda koruma kararı ve çekişmeli dava gündeme gelir. Güvenlik, bir yıllık sürenin önüne geçer.
Maliyet ve süre
Çekişmeli dava, anlaşmalıya göre genellikle daha fazla duruşma ve belge gerektirir. Harç ve masraf kalemlerini boşanma davası harç ve masrafları yazısında bulabilirsiniz. Karar vermeden önce her iki yolun toplam bedelini ve beklemeyi birlikte tartın; bazen kısa bir bekleme çok daha sakin bir süreç sağlar.
Duruşmada neler sorulur?
Bir yıllık süre dolduktan sonra anlaşmalı davada hâkim sizi bizzat dinler. Boşanma iradenizin serbest olup olmadığını, baskı altında olup olmadığınızı ve protokoldeki maddeleri anlayarak kabul edip etmediğinizi sorar. Çocuğunuz varsa velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi üzerinde durur. Cevaplarınız tutarlı değilse hâkim protokolde değişiklik önerebilir ya da kararı erteleyebilir. Bu yüzden protokolü okumadan imzalamayın, duruşmaya yazılı metni bilerek gelin.
Süre dolmadan yapılan başvuru
Süre dolmadan yapılan ortak başvurunun doğrudan reddedilmesi, hakkınızı ortadan kaldırmaz; yalnızca o dilekçenin sonuç vermemesi demektir. Süre dolduktan sonra yeniden başvurabilirsiniz. Ancak harç ve masrafın tekrar yatırılması gerekebilir. Bu nedenle ilk başvuruyu doğru zamanda yapmak, hem zamanı hem parayı korur.
Süre hesabında bir karışıklık yaşarsanız, nüfus müdürlüğünden evlilik kaydı örneği alın ve tarihi belgeyle doğrulayın. Yabancı ülkede yapılmış bir evlilik söz konusuysa kaydın Türkiye'deki tescil tarihi ayrıca incelenmelidir. Tarih konusunda en küçük belirsizlik bile başvurunun yeniden yapılmasına yol açabilir; belgeyle ilerlemek bu riski ortadan kaldırır.
Ne yapmalısınız?
Evlilik tarihinizi, çocuk durumunu ve elinizdeki belgeleri bir kenara yazın. Dosyanız ayrıntıya bağlıdır: aynı bir yıl kuralı iki farklı çift için iki farklı sonuç doğurur. Telefonla ya da WhatsApp'tan iletişim sayfasındaki numaradan ulaşabilirsiniz; süre hesabı yanlış yapılırsa dilekçe bir kez reddedilir ve zaman kaybedersiniz. Genel çerçeve için aile hukuku sayfasına da bakın.
Sık sorulan sorular
Evlenip birkaç ay sonra anlaşmalı boşanabilir miyiz?
Hayır. Anlaşmalı boşanmanın kanuni şartı, evliliğin en az bir yıl sürmüş olmasıdır. Bir yıl dolmadan birlikte başvuru yapmak işe yaramaz; çekişmeli dava açılması gerekir.
Bir yıllık süre nasıl hesaplanır?
Süre nikah tarihinden itibaren işler. Evliliğin bir yılı doldurmuş olması aranır; bu yüzden tarihi nüfus kaydından teyit etmek gerekir.
Bir yıl dolmadan boşanmanın başka yolu var mı?
Evet. Çekişmeli dava açılır. Özel sebeplerden biri varsa (ör. zina, hayata kast, pek kötü muamele) onunla, yoksa TMK m. 166/1'deki genel sebeple dava yürütülür.
Bir yıl dolmadan açılan anlaşmalı dava ne olur?
Hâkim, şart gerçekleşmediği için anlaşmalı boşanma kararı veremez. Dilekçede olaylar anlatılmışsa dava çekişmeli olarak yürütülebilir; aksi halde sonuç vermeyebilir.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.