Boşanma davasında kusur nasıl belirlenir ve neye etkisi var?

Kusur, boşanma davasında "kim haklı" sorusundan çok, evlilik birliğinin sarsılmasında her eşin payının ne olduğuna bakan bir tespittir. Bu tespit boşanma kararının yanında iki sonucu doğrudan etkiler: tazminat ve yoksulluk nafakası. Kusuru olmayan ya da daha az olan taraf maddi tazminat isteyebilir, kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf da kusurlu eşten manevi tazminat talep edebilir; yoksulluk nafakası ise kusuru daha ağır olmayan tarafa verilir.

Kusur neden önemli?

Boşanma kararı verilirken yalnızca "evlilik bitti" denmez. Mahkeme, bitişin nedenlerini de değerlendirir. Eşlerden biri sadakatsizlik yapmış, diğeri ise evi sürekli terk etmiş olabilir. Bu durumda hâkim iki davranışı yan yana koyar. Kusur ölçüsü ileride ödenecek tazminatı, hatta nafakanın kime verileceğini belirler. Dava dilekçenizde ve cevap dilekçesinde olayları bu açıdan kurmak, çoğu zaman dosyanın yönünü çizer.

Hâkim kusuru nasıl değerlendirir?

Kanunda kusur oranını veren bir tablo yoktur. Hâkim, olaylara bakar: hakaret, şiddet, sadakatsizlik, aile içi ihmal, ekonomik baskı, ortak konutu bırakma, çocuğa karşı ilgisizlik gibi somut davranışlar. Her davranışın evliliğin sarsılmasına etkisi ayrı tartılır. Bir tarafın tepkisel bir davranışı, diğer tarafın uzun süren davranışına karşılık geliyorsa bu da hesaba katılır.

Burada ispat önemlidir. Anlattığınız her olay için delil göstermeniz gerekir; dilekçede olay ve delilin birlikte yer alması HMK m. 119/1-e ve f ile zorunludur. Hangi delillerin işe yaradığını boşanma davasında tanık ve delil yazısında anlattık.

Maddi ve manevi tazminat

TMK m. 174/1: mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen, kusuru olmayan veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir. Örneğin geçimi eşin gelirine bağlı olan ve boşanma yüzünden bu desteği kaybeden bir eş bunu talep edebilir.

TMK m. 174/2: boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda para isteyebilir. Madde "kusuru olmayan" şartı aramaz ama "kusurlu olan diğer taraf" dediği için ilişki kusur üzerinden kurulur. Miktar yazıları için manevi tazminat ve maddi tazminat yazılarına bakabilirsiniz.

Yoksulluk nafakasında kusurun yeri

TMK m. 175: boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, diğer tarafın mali gücü oranında süresiz nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Yani ödeyecek tarafın ne kadar kusurlu olduğu bu bakımdan belirleyici değildir; belirleyici olan, isteyen tarafın kusurunun diğerinden ağır olmamasıdır. Şartları ayrıntılı görmek için yoksulluk nafakası şartları yazısını okuyun.

Varsayımsal bir örnek düşünelim

Evliliğin sekizinci yılında eş, ortak evde çalışmayan diğer eşe sürekli hakaret ediyor. Hakaret edilen taraf bir süre sonra evi terk ediyor. Mahkeme iki davranışı birlikte değerlendiriyor: hakaret ağır bir kusur; evi terk etmek ise hakaretin sonucu olarak görülebilir. Ödenecek tazminat ve nafaka bu tartıya göre şekillenir. Bu örnek, hiçbir dosyanın sonucunu göstermez.

Sık yapılan hata

Dilekçe çoğu zaman öfkeyle yazılır ve tüm sorumluluk karşı tarafa yüklenir. Oysa hâkim, abartıyı değil somut olay ve delili arar. Bir diğer hata, kendi kusurunu hiç anlatmamaktır; karşı taraf bunu öne çıkarırsa savunmasız kalırsınız. Üçüncü hata, kusurun sadece boşanmayı değil nafakayı da etkilediğini unutmaktır.

Kusurun ispatında tanık ve belge

Kusur iddianız kadar, onu taşıyan kanıtlar da önemlidir. Tanık beyanları, mesaj yazışmaları, doktor raporları ve resmî kayıtlar hâkimin değerlendirmesine girer. Kusuru ağır olan tarafın bunu hafifletmek için ileri sürdüğü olaylar da araştırılır. Tek bir tanığın anlattığı olay, başka delillerle desteklenmediğinde zayıf kalabilir.

Aynı olay iki tarafça farklı anlatılabilir. Hâkim bu durumda hangi anlatımın başka verilerle örtüştüğüne bakar. Tarihler, yer bilgisi ve tanıkların olayla bağlantısı karşılaştırılır. Dosyanın bu yönü, bazen kusur dağılımını en çok belirleyen noktadır.

Karşılıklı kusur halinde

Bazı davalarda tek taraflı kusur yoktur; iki taraf da evliliğin sarsılmasına katkıda bulunmuştur. Bu durumda hâkim kusurun ağırlığına bakar. Bir tarafın daha ağır kusurlu olduğu sonucuna varırsa diğer taraf lehine tazminat ve nafaka kapısı açılabilir. Kusurlar eşitse maddi tazminat doğmaz; yoksulluk nafakası ise TMK m. 175 gereği kusuru daha ağır olmayan tarafa verilebilir.

Çocuk ve kusur

Kusur, velayet kararında tek başına belirleyici değildir. Hâkim çocuğun yararına bakar. Bir eşin diğerine karşı kusurlu olması, onun iyi bir ebeveyn olamayacağı anlamına gelmez. Bu ayrımı bilmek, dilekçede gereksiz suçlamalardan kaçınmanıza yardım eder.

Kusurun hükme etkisi

Hâkim kararında kusur dağılımını gerekçeli yazar. Bu gerekçe, ileride istinaf aşamasında da incelenir. Dilekçenizde olayları net kurmanız, gerekçenin sizin anlattığınız çizgide şekillenmesine yardım eder. Kusur tespitine karşı temyiz ya da istinaf yoluna gidilebilir; bunun süreleri için boşanma kararına itiraz yazısına bakın.

Kendi kusurunuzu nasıl ele almalısınız?

Kendi davranışınızdaki hatayı inkâr etmek, mahkemede inandırıcılığınızı zedeler. Yaptığınız bir hatayı, ortaya çıkış nedeniyle birlikte açıkça anlatmak daha sağlam bir savunmadır. Hâkim, olayı tek yönlü anlatan tarafa değil, dengeli ve belgeli anlatana daha çok güvenir.

Kusur tespiti dosyanın bütününe bağlıdır; benzer olaylar farklı dosyalarda farklı sonuç doğurabilir. Bu yüzden internette okuduğunuz bir örneği kendi davanıza doğrudan uygulamayın. Olayların süresi, tekrarı, çocuk üzerindeki etkisi ve tarafların sonraki tutumu hâkimin kanaatini şekillendirir; bu ayrıntıları dilekçeye taşımak sizin sorumluluğunuzdadır.

Dilekçenizi yazmadan önce olayların kronolojisini çıkarmak, eksik delilleri erkenden fark etmenizi sağlar. Hangi olayın hangi belgeyle desteklendiğini yan yana yazın.

Dosyanız için

Kusur değerlendirmesi dosyanın ayrıntısına bağlı. Kendi davranışlarınızı ve karşı tarafın davranışlarını tarih sırasıyla yazın, elinizdeki mesaj ve belgeleri toplayın. Sonra iletişim sayfasındaki telefondan arayabilir veya WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Davanın genel şartları için evlilik birliğinin sarsılması yazısı ve aile hukuku sayfası da yardımcı olur.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166, 174, 175
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 119

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.