KISACA
- Boşanma davasında başlıca masraf kalemleri başvuru ve karar harcı, gider avansı, tebligat, tanık ve bilirkişi giderleri ile vekâlet ücretidir.
- Tutarlar her yıl yeniden belirlendiği için güncel tarifeye mahkeme veznesinden ya da adliye kaleminden bakılmalıdır.
- Davanın sonunda yargılama giderleri genellikle haksız çıkan tarafa yüklenir; kusur dağılımı ve anlaşma bu sonucu değiştirebilir.
- Gelir düzeyi düşük olan kişi, adli yardım talebinde bulunabilir.
Boşanma davasının maliyeti tek bir rakam değildir. Dilekçe verirken harç ve gider avansı yatırılır, yargılama sürdükçe tebligat, tanık ve bilirkişi giderleri eklenir, vekille çalışılıyorsa vekâlet ücreti ayrı bir kalem olur. Kesin tutarlar her yıl değiştiği için rakam vermiyoruz; kalemleri, kimin neyi ödediğini ve hangi durumda masrafın karşı tarafa yüklenebileceğini anlatıyoruz.
Dilekçe verirken yatırılan ücretler
Dava açılırken ilk ödemeler adliye veznesine yapılır. Başvuru harcı ve peşin harç bunların başında gelir. Bunlara ek olarak, HMK m. 120 uyarınca davacı gider avansını da yatırır. Gider avansı, davanın yürütülmesi için gereken tebligat, posta ve benzeri giderleri karşılar.
HMK m. 120/1 gereği yargılama harçları ve gider avansı dava açılırken mahkeme veznesine yatırılır. Avansın yetersiz olduğu sonradan anlaşılırsa mahkeme iki haftalık kesin süre verir (HMK m. 120/2). Bu nedenle ilk gün yatırılacak tutarları adliye vezne personelinden ya da avukatınızdan öğrenmek pratik olur.
Yargılama sırasında doğan giderler
Dava başladıktan sonra yeni kalemler ortaya çıkabilir:
- Taraflara ve tanıklara tebligat giderleri
- Tanıkların yol ve ücret giderleri
- Bilirkişi ücreti, özellikle mal paylaşımı ya da kusur tespiti gereken dosyalarda
- Keşif gerekiyorsa keşif harcı
- Sosyal inceleme raporu, çocukla ilgili uzman görüşü gibi işlemler
Anlaşmalı boşanmada bu kalemlerin çoğu hiç doğmaz. Çekişmeli dosyada ise delil sayısı arttıkça gider de artar. Tanık ve delil konusunu anlattığımız yazı hangi delilin neyi gerektirdiğini açıklıyor.
Vekâlet ücreti: iki farklı anlamı var
Vekâlet ücreti kelimesi iki ayrı anlamda kullanılır. Birincisi, avukatla müvekkil arasındaki sözleşmeyle belirlenen ücrettir. Bunu taraflar kendi aralarında konuşur ve dosyanın kapsamına göre değişir. İkincisi, mahkemenin karar sonunda kazanan taraf lehine hükmettiği avukatlık ücretidir. Bu, hukuk davalarında genellikle haksız çıkan tarafa yüklenir.
İkisini karıştırmayın. Mahkemenin hükmettiği ücret, kendi avukatınıza ödediğiniz ücretin tamamını karşılamak zorunda değildir.
Masrafı kim yüklenir?
HMK m. 326'ya göre yargılama giderleri kural olarak haksız çıkan tarafa yüklenir. Boşanmada "haksız çıkan" kavramı her zaman net değildir. Kusur dağılımı, kabul edilen taleplerin kapsamı ve tarafların anlaşması bu sonucu değiştirebilir. Mahkeme, davanın sonunda giderleri taraflar arasında paylaştırabilir.
Anlaşmalı boşanmada protokolde masrafın kimde kalacağı yazılırsa, mahkeme genellikle bu düzenlemeyi esas alır. Protokolü hazırlarken bu satırı atlamayın. Anlaşmanın şartları için anlaşmalı boşanma şartları ve süresi sayfasına bakabilirsiniz.
Adli yardım: geliri yetmeyen kişi için yol
Masrafı karşılayamayacak durumdaki kişi, mahkemeden adli yardım isteyebilir. Bunun için gelir durumunu gösteren belgeler sunulur: maaş bordrosu, geçimini sağlayan kişi sayısı, varsa muhtarlık belgesi gibi. Mahkeme talebi inceler. Kabul edilirse harç ve gider avansının bir bölümü ya da tamamı peşin alınmaz; sonradan tahsil edilebilir.
Bu imkân, maddi gücü olmayan eşin hak arama özgürlüğünü korur. Geçim sıkıntısı yaşayan eşin davanın sürdüğü süre boyunca tedbir nafakası talep edebileceğini de bilmek gerekir.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Bir eş, bir çocuğuyla birlikte yaşıyor ve düzenli geliri yok. Boşanma davası açmak istiyor ama harç ve avansı yatıramayacağını düşünüyor. Gelirini gösteren belgeleri toplayıp adli yardım talebini dilekçeyle birlikte veriyor. Mahkeme talebi değerlendiriyor. Talep kabul edilmezse, belirlenen süre içinde ödeme yapılması gerekir, aksi halde dava usulden reddedilebilir. Bu yüzden talebin sonucunu beklemeden, mümkünse harcı ödeyecek bir yol da düşünmek gerekir.
Masraf tahminini nasıl yaparsınız?
Önce dosyanın türüne bakın: anlaşmalı mı, çekişmeli mi? Anlaşmalı dosyada masraf kalemleri azdır. Çekişmeli dosyada mal paylaşımı, tazminat ve velayet gibi çoklu talepler varsa bilirkişi ve tanık giderleri artar. İkinci olarak, dava değeri belirli talepler (katılma alacağı, tazminat) için harç ayrıca hesaplanır; yani talebi büyüttükçe harç da büyür.
Süre ile maliyet birbirine bağlıdır. Yargılama uzadıkça tebligat ve bilirkişi giderleri artar, bu yüzden boşanma davası ne kadar sürer sorusunun cevabı bütçeyi de etkiler.
Bütçe planı yaparken dikkat edilecekler
Masrafı yalnızca dava açma anındaki ödemeden ibaret görmeyin. Dava uzarsa nafaka ödemeleri, ulaşım ve izin günleri de maliyete eklenir. Anlaşmalı yolda protokolü baştan sağlam yazmak hem süreyi hem gideri azaltır. Çekişmeli yolda ise hangi delilin gerçekten gerekli olduğunu önceden tartmak, gereksiz bilirkişi ve tanık giderinden kaçınmanızı sağlar.
Tüm ödemelerin dekontunu saklayın. Dava sonunda yargılama giderleri hesaplanırken, yatırdığınız tutarların belgesi tek tek istenir. Vekille çalışıyorsanız ücret sözleşmesinde neyin kapsandığını, hangi masrafın ayrıca ödeneceğini yazılı olarak netleştirin. Harç tarifesi yıl içinde değişmese de her yıl başında yenilendiği için, dosyanın yıl sonuna sarkıp sarkmayacağını da hesaba katın.
Temyiz ve istinaf aşamasında yeni giderler
Karar verildikten sonra taraflardan biri kanun yoluna giderse, başvuru harcı ve gider avansı yeniden yatırılır. Dosyanın üst mahkemeye gönderilmesi için posta ve tebligat giderleri de eklenir. Kararın hangi kısmına itiraz ettiğiniz (boşanmanın kendisi mi, nafaka ve tazminat gibi fer'i taleplerden biri mi) bu masrafın kapsamını belirler. Süreleri kaçırmamak için karar tebliğ edildiği gün hak yollarını kontrol edin.
Eksik harç ve gider avansı sonucu
HMK m. 114/1-g, davacının yatırması gereken gider avansının yatırılmış olmasını dava şartı sayar. Avans yetersiz kalırsa mahkeme iki haftalık kesin süre verir (HMK m. 120/2). Verilen süre içinde eksiklik giderilmezse dava şartı gerçekleşmediği için dava usulden reddedilebilir.
Aile hukuku dosyanız için
Masraf kalemlerini önceden bilmek, dava açma kararını daha sağlam almanızı sağlar. Dosyanızın türüne göre neyin gerekeceğini görmek için aile hukuku çalışma alanımıza göz atın, ardından iletişim sayfasından telefonla ya da WhatsApp'tan yazın. Güncel harç tarifesi her yıl değiştiği için, dava açmadan hemen önce adliye veznesinden teyit almak en güvenli yoldur.
Sık sorulan sorular
Boşanma davası açmak için önceden hangi ödemeler yapılır?
Dilekçe verilirken başvuru harcı, peşin harç ve gider avansı yatırılır. Vekille çalışılıyorsa vekâlet ücreti ayrıca konuşulur.
Harç tutarı sabit midir?
Hayır. Harç ve tarifeler her yıl yeniden belirlenir. Dava açacağınız tarihteki güncel rakamı adliye veznesinden öğrenebilirsiniz.
Masrafları kim öder, kaybeden mi?
Yargılama giderleri kural olarak davada haksız çıkan tarafa yüklenir. Boşanmada kusur dağılımı ve tarafların anlaşması bu sonucu etkileyebilir.
Gelirim yoksa boşanma davası açabilir miyim?
Evet. Masrafı karşılayamayacak durumda olduğunuzu belgeleyerek adli yardım talebinde bulunabilirsiniz; mahkeme bunu inceler.
Anlaşmalı boşanmada masraf azalır mı?
Genelde duruşma sayısı az olduğu için tanık ve bilirkişi giderleri doğmaz. Yine de harçlar ve gider avansı yatırılır.
Dayanak mevzuat
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 114, 120, 323, 326, 334
- 492 sayılı Harçlar Kanunu
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.