KISACA
- Eşler başka bir rejim seçmemişse evlilikte edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (TMK m. 202).
- Bu rejimde mallar edinilmiş mal ve kişisel mal diye ikiye ayrılır; paylaşılan şey mal kendisi değil, edinilmiş malların artık değeridir.
- Her eş, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur ve karşılıklı alacaklar takas edilir (TMK m. 236).
- Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hâkim, kusurlu eşin payını azaltabilir ya da kaldırabilir.
Boşanan eşler arasında mal paylaşımı, özel bir sözleşme yoksa edinilmiş mallara katılma rejimine göre yapılır. Bu rejimde ne kadar kazanıldığına bakılır, ama paylaşılan şey mallar değil, her eşin edinilmiş mallarından geriye kalan artık değerdir. Her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olur.
Önce hangi rejimin geçerli olduğuna bakılır
Türk Medeni Kanunu m. 202'ye göre eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır. Yani evlenirken hiçbir şey imzalamadıysanız, evlilik tarihinden itibaren bu rejimin içindesiniz demektir. Eşler isterlerse mal rejimi sözleşmesiyle kanunun saydığı başka bir rejimi seçebilir. Dosyanızı açtığımızda ilk sorduğumuz şey, noterde yapılmış böyle bir sözleşme olup olmadığıdır.
Mal rejimi kanunun yürürlük tarihine ve evlilik tarihine göre değişebileceği için eski evliliklerde tarih ayrıca kontrol edilir. Evliliğiniz eski tarihliyse bu noktayı atlamayın.
Rejim iki torba mal tanır
TMK m. 218 rejimin kapsamını açıkça yazar: edinilmiş mallar ile her eşin kişisel malları. Eşlerden her biri bu iki torbaya sahip olur ve bunlar birbirine karışmaz.
Edinilmiş mal, evlilik süresince karşılığı verilerek elde edilen değerlerdir. Maaş, ücret, çalışmanın karşılığı olan kazançlar, emeklilik ödemeleri ve kişisel malların gelirleri bu gruba girer (TMK m. 219). Kişisel mal ise kişisel kullanıma yarayan eşya, evliliğin başında zaten var olan mallar ile miras ve karşılıksız kazanmayla gelenlerdir (TMK m. 220). Ayrıntısı için edinilmiş mal ve kişisel mal ayrımı yazısına bakabilirsiniz.
Mallar değil artık değer paylaşılır
Pratikte en çok yanlış anlaşılan nokta budur. Evin tapusunun yarısını almak ya da arabayı satıp bölüşmek rejimin doğrudan sonucu değildir. Önce her eşin edinilmiş malları tek tek hesaplanır, bunlara bağlı borçlar düşülür, kalan tutar o eşin artık değeridir. Sonra iki artık değer karşılaştırılır.
TMK m. 236'ya göre her eş ya da mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur ve alacaklar takas edilir. Böylece sonuçta tek bir yönde, tek bir alacak çıkar.
Hangi tarihteki değer esas alınır
Hesapta mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar, tasfiye anındaki değerleriyle dikkate alınır. Hesaba eklenecek değerlerde ise malın devredildiği tarih esas alınır (TMK m. 235). Bu fark önemlidir: bir eş boşanma öncesinde bir malı karşılıksız olarak devretmişse, o değer hesaba eklenir. Bu konuyu boşanma öncesi mal kaçırma yazısında ayrıca anlattım.
Kusur payı değiştirir mi
Genel olarak paylaşım kusura bakmaz. Evlilikte kimin haksız olduğu, katılma alacağını kendiliğinden azaltmaz. İstisna TMK m. 236/2'dedir: zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir. Bu bir takdir yetkisidir, her dosyada kullanılmaz. Kusurun nasıl ispatlandığı için boşanma davasında kusur başlıklı yazıya göz atın.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Bir çift on beş yıl evli kalmış olsun. Koca çalıştığı süre içinde bir daire ve araç edinmiş, eş ise evde çocuklara baktığı için gelir elde etmemiş olsun. Evlilikten önce eşin babasından kalan bir arsa da var. Arsa eşin kişisel malıdır, hesaba girmez. Dairenin ve aracın bu çalışmanın karşılığı olarak alınmış olması onları edinilmiş mal yapar. Borçlar düşüldükten sonra kocanın artık değerinin yarısı eşin katılma alacağıdır. Rakamlar dosyadan dosyaya değişir, bu örnek yalnızca mantığı gösterir ve bir sonuç öngörmez.
Borçlar hesabı nasıl etkiler
Artık değer bulunurken yalnızca mal toplanmaz. Edinilmiş mala bağlı borçlar, örneğin konut kredisi ya da araç taksiti, mal değerinden düşülür. Bir eş yüksek değerli bir daire edinmiş ama kredisinin büyük kısmını henüz ödememişse, artık değer o kadar küçük çıkar. Bu yüzden banka kredi sözleşmeleri ve ödeme planları dosyada önemli yer tutar. Borçlar için ayrıca ortak kredi ve borçlar yazısına bakabilirsiniz.
Katkı payı ile katılma alacağı aynı şey değildir
Evlilik içinde bir eş, diğerinin adına kayıtlı mala kendi parasıyla katkı yapmış olabilir. Bu durumda katkı ayrıca ileri sürülebilir. Katkıyı kanıtlayan dekontlar, satış sözleşmeleri ve tanık anlatımı tartışılır. Katılma alacağı ise genel hesabın sonucudur. İki talebin dayanağı farklıdır, aynı dilekçede ayrı kalemler halinde istenebilir. Hangisinin daha güçlü delile dayandığı ilk görüşmede belirlenir.
Eşlerin anlaşması hâlinde
Taraflar mal paylaşımında anlaşırsa, boşanma protokolüne ya da ayrı bir sözleşmeye yazabilir. Anlaşmalı boşanmada protokol hâkim tarafından incelenir. Protokolde mal konusu belirsiz bırakılırsa sonradan ayrı dava gerekir. Bu nedenle anlaşmalı boşanmada bile edinilmiş mal listesi çıkarmak yararlıdır. Anlaşmalı süreç için anlaşmalı boşanma şartları yazısı yol gösterir.
Evlilik sürerken mal rejimini değiştirmek
Eşler evlilik sırasında da noterde mal rejimi sözleşmesi yaparak rejimi değiştirebilir. Sözleşmenin hangi döneme etki edeceği içeriğine ve kanunun ilgili hükümlerine göre ayrıca değerlendirilir.
Sık yapılan hata
En sık gördüğüm hata, belgeleri boşanma davası açıldıktan sonra toplamaya başlamaktır. Tapu kayıtları, banka hesap dökümü, araç ruhsatı, maaş bordroları ve kredi sözleşmeleri baştan düzenli tutulursa hesap sağlıklı çıkar. İkinci hata da boşanma kararıyla mal paylaşımının da bittiğini düşünmektir. Boşanma davası mal rejimini kendiliğinden tasfiye etmez. Katılma alacağı için süre ve dava biçimini katılma alacağı davası yazısında bulabilirsiniz. Araç ve hesaplar için araç ve banka hesaplarının paylaşımı yazısı yardımcı olur.
Süreçte nereden başlamalı
Mal paylaşımı belge ve tarih işidir. Hangi malın ne zaman, hangi parayla alındığı ispat konusudur. Aile hukuku alanındaki çalışmamızı aile hukuku sayfasında görebilirsiniz. Dosyanız ayrıntılara bağlıdır, genel bir cevap sizin durumunuza uymayabilir. Belgelerinizle birlikte iletişim sayfasından telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Erken görüşmek, deliller kaybolmadan önce hangi kayıtların toplanacağını belirlemenizi sağlar.
Sık sorulan sorular
Boşanınca bütün mallar yarı yarıya mı bölünür?
Hayır. Yalnızca edinilmiş mallardan borçlar düşüldükten sonra kalan artık değer üzerinde yarı hak doğar. Kişisel mallar hesaba girmez.
Mal paylaşımı için ayrı bir dava mı gerekir?
Boşanma davası mal rejimini kendiliğinden tasfiye etmez. Katılma alacağı genellikle ayrı bir dava ile ya da boşanmadan sonra açılacak davayla istenir.
Evlilik öncesi aldığım ev paylaşılır mı?
Evlilikten önce eşe ait olan mal kişisel maldır (TMK m. 220). Ancak o mala evlilik içinde yapılan katkılar ayrıca değerlendirilir.
Mal rejimi sözleşmesi yapmak mümkün mü?
Evet. Eşler, kanunda yazan diğer rejimlerden birini mal rejimi sözleşmesiyle seçebilir (TMK m. 202/2). Sözleşme yoksa yasal rejim işler.
Kusurlu eş mal paylaşımından pay alamaz mı?
Genel kural kusura bakmaz. Yalnızca zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hâkim kusurlu eşin artık değerdeki payını azaltabilir ya da kaldırabilir.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 202, 218, 219, 220, 235, 236
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.