Boşanma davası hangi mahkemede açılır? Yetkili aile mahkemesi

Boşanma davası, eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesinde ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yerin mahkemesinde açılır. Görevli mahkeme ise aile mahkemesidir. Bu iki bilgi dilekçeyi yazmadan önce netleşmelidir, çünkü yanlış yerde açılan dava zaman kaybettirir.

Yetki kuralı: TMK m. 168 ne diyor?

Kanun metni kısadır: boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Buradaki "veya" kelimesi önemlidir. Yani tek bir yetkili yer yok, üç ihtimal var.

Birincisi davacının kendi yerleşim yeri. İkincisi davalı eşin yerleşim yeri. Üçüncüsü, eşlerin ayrılmadan önce en az altı ay birlikte yaşadıkları yer. Bu üçünden birinin mahkemesinde açılan dava yetki bakımından sorun çıkarmaz.

Yerleşim yeri tam olarak neresi?

Yerleşim yeri, bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir. Nüfus kaydındaki adres çoğu zaman bunun göstergesidir, ama tek ölçü değildir. Evden ayrılıp başka bir şehirde akrabanın yanına geçen eşin kayıtlı adresi eski şehirde kalmış olabilir. Mahkeme gerçekte nerede yaşandığına bakar.

Yalnızca öğrenim amacıyla bir yerde bulunmak yerleşim yeri oluşturmaz. Bu ayrım özellikle bir eşin kısa süre önce taşındığı durumlarda tartışma çıkarır. Adres tespit yazısı, kira sözleşmesi ve fatura gibi belgeler elinizde olsun.

Görevli mahkeme: aile mahkemesi

Yetki ile görev karıştırılır. Yetki, "hangi yerdeki mahkeme" sorusunun cevabıdır. Görev ise "hangi tür mahkeme" sorusunun cevabıdır. Boşanma davalarında görevli olan aile mahkemesidir (4787 sayılı Kanun m. 4). Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.

Dilekçenin başlığına bu nedenle "... Aile Mahkemesine" yazılır. Aile mahkemesi yoksa "... Asliye Hukuk Mahkemesine (Aile Mahkemesi Sıfatıyla)" yazmak yeterlidir. Başlığı yanlış yazmak davayı geçersiz kılmaz ama dosyanın doğru kaleme gitmesini geciktirir.

Eşler farklı şehirlerdeyse seçim nasıl yapılır?

Burada kanun size seçim hakkı verir ve bu hak stratejik sonuçlar doğurur. Çocuklar sizinle yaşıyorsa kendi yerleşim yerinizde dava açmak mahkemenin sosyal inceleme ve çocuk dinleme işlemlerini kolaylaştırır. Tanıkların çoğu davalının şehrindeyse, duruşma günleri için yol masrafı sizi ilgilendirir.

Düşünülecek başka noktalar da var:

• Duruşmalara bizzat katılmanız gerekecek mi, yoksa avukatla mı temsil edileceksiniz?
• Tedbir nafakası talebiniz varsa mahkemenin sizin geçiminizi yerinde değerlendirmesi önemli mi?
• Davalı eş dava açılmasından haberdar olduğunda hızla başka şehirde dava açabilir mi?

Son soru bazen göz ardı edilir. İki taraf aynı konuda iki ayrı yerde dava açarsa, hangisinin önce açıldığı ve birleştirme ihtimali gündeme gelir. Bunu önceden düşünmek gerekir.

Varsayımsal bir örnek düşünelim

Bir eş, evlilik süresince ortak evde yaşıyor, sonra çocuklarla birlikte ailesinin yanına başka bir şehre taşınıyor. Diğer eş eski evde kalıyor. Davacı olmak isteyen eş, taşındığı şehirde yerleşim yeri edindiğini gösterebiliyorsa orada dava açabilir. Altı ay boyunca birlikte oturulan evin bulunduğu şehir ise ayrıca yetkili kalır. Yani üç yerden birini seçmek mümkündür. Hangisinin uygun olduğu, çocuğun okul durumu ve tanıkların yeri gibi bilgilere göre belirlenir.

Yetkisiz mahkemede dava açılırsa

Yanlış yerde açılan dava hemen reddedilmez. Yetki itirazı davalı tarafından cevap dilekçesinde ileri sürülür. Mahkeme itirazı yerinde görürse yetkisizlik kararı verir ve dosya, süresi içinde talep edilirse yetkili mahkemeye gönderilir. Karar kesinleşinceye kadar da süre geçer, ilk duruşma ertelenir.

Bu nedenle dilekçeyi vermeden önce adres bilgilerini netleştirmek, özellikle çekişmeli dosyalarda dosyanın hızını belirler. Sürece dair genel bilgi için boşanma davası ne kadar sürer yazısına bakabilirsiniz.

Yetki ile tedbir ve nafaka talepleri

Mahkeme davanın devamı süresince barınma, geçim ve çocukların bakımı gibi konularda geçici önlemleri re'sen alır (TMK m. 169). Hangi mahkemede dava açtığınız, bu talepleri kimin ve nereden değerlendireceğini de belirler. Geçim sıkıntısı çeken eşin kendi şehrinde dava açması, talebini duruşmada anlatmasını kolaylaştırabilir. Ayrıntı için yoksulluk nafakası şartları ve boşanma sebepleri sayfalarını da okuyabilirsiniz.

Dilekçeyi vermeden önce kontrol listesi

Adres ve yetki konusunda kısa bir hazırlık, ilk duruşmayı boşa çıkarmaz. Önce kendi nüfus kaydınızdaki adresi ve fiilen yaşadığınız adresi karşılaştırın. İkisi farklıysa kira sözleşmesi, abonelik faturası ya da okul kaydı gibi belgeleri bir klasörde toplayın. Sonra davalı eşin güncel adresini doğrulayın; tebligat çıkmayan bir dosya haftalarca bekler.

Çocuklarla ilgili talepleriniz varsa çocukların fiilen yaşadığı yeri de not edin. Velayet ve kişisel ilişki konularında mahkeme sosyal inceleme yaptırabilir, bu incelemenin kolay yürümesi için çocuğun ve ebeveynin aynı bölgede olması işleri hızlandırır. Dava açılmadan önce eşler arasında yazılı bir yazışma, ayrılık tarihini ispatlamak bakımından da yarar sağlar.

Yetki itirazı ne zaman yapılır?

Davalı eş, yetkisizliği cevap dilekçesinde ileri sürmelidir. Yetki kuralı TMK m. 168'de düzenlenmiştir; itirazın usulü dosyaya göre değerlendirilmelidir. Bu nedenle davalı konumundaysanız tebligatı aldığınız gün cevap süresini hesaplayın.

Anlaşmalı boşanmada yetki

Anlaşmalı boşanmada da aynı yetki kuralı geçerlidir. Eşler birlikte başvuruyorsa ikisinin de yerleşim yeri mahkemesi yetkili kalır. Protokolü hazırlarken mahkemeyi birlikte seçmeniz, ikinizi de gereksiz yolculuktan kurtarabilir. Şartlar için anlaşmalı boşanma şartları ve süresi yazısı yol gösterir.

Aile hukuku dosyanızda ne yapabilirsiniz?

Yetki meselesi basit görünür ama dosyanın hangi yönde ilerleyeceğini belirler. Adres kayıtlarınızı, kira sözleşmesini ve çocukların okul belgelerini bir araya getirin. Hangi şehirde dava açacağınızdan emin değilseniz aile hukuku çalışma alanımızı inceleyip iletişim sayfasından telefonla ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Acil bir tedbir ihtiyacınız varsa, mahkeme seçimini birkaç gün erken netleştirmek dilekçenin doğru kaleme gitmesini sağlar.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 168, 169
• 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.