KISACA
- Kasten yaralamanın temel hâli ve taksirle yaralama uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253/1-b); silahla, yakın akrabaya karşı gibi nitelikli hâllerde (TCK 86/3) uzlaştırma yoktur.
- Uzlaştırmacı teklif yapar; teklifi alan kişi yedi gün içinde cevap vermezse teklifi reddetmiş sayılır (CMK 253/4).
- Uzlaştırmacı otuz gün içinde işlemi sonuçlandırır; süre iki defa yirmi gün uzatılabilir (CMK 253/12).
- Edim hemen yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir; taksit ya da ileri tarih söz konusuysa kamu davasının açılması ertelenir.
- Uzlaştırma sonuçsuz kalırsa yeniden uzlaştırma yoluna gidilemez, ama taraflar iddianameye kadar bir belgeyle savcıya başvurup uzlaştıklarını bildirebilir.
"Uzlaşma teklifi" yazılı bir tebligat ya da telefon aramasıyla gelir ve çoğu kez taraflar bunun ne anlama geldiğini bilmez. Yaralama dosyalarında bu aşama belirleyicidir, çünkü uzlaşma sağlanırsa dava hiç açılmayabilir, sağlanamazsa dosya normal yoluna döner. Aşağıda adım adım ne olduğunu, hangi sürelerin işlediğini ve karar verirken nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlatıyorum.
Hangi yaralamalarda uzlaştırma yapılır
CMK 253/1-b, şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın kasten yaralamayı (TCK 86; üçüncü fıkra hariç) ve ihmal yoluyla kasten yaralamayı (TCK 88) uzlaştırma kapsamına alıyor. Taksirle yaralama (TCK 89) da bu listede. Buna ek olarak şikâyete bağlı suçların tamamı (253/1-a) uzlaştırma kapsamında.
Taksirle yaralama da aynı mantıkla uzlaştırmaya girer ve ayrıca TCK 89/5 uyarınca şikâyete bağlıdır. Suçun bilinçli taksirle işlendiği ve etkisinin birinci fıkradakinden ağır olduğu hâllerde şikâyet aranmaz, ama bu durum uzlaştırma kapsamını değiştirmez: listede 89. madde bütünüyle sayılmıştır. Yani trafik kazasında yaralanan biri hem şikâyet hakkını hem uzlaşma imkânını bilmelidir.
Dışarıda kalanlar: 86/3'teki nitelikli hâller, yani silahla, eşe, boşandığı eşe, üstsoya, altsoya veya kardeşe karşı, savunmasız kişiye karşı, kamu görevi nedeniyle, nüfuz kötüye kullanılarak ya da canavarca hisle işlenen yaralamalar. Aynı şekilde 87. maddedeki ağır sonuçlu yaralamalar da listede yok. Yani aile içi şiddet ya da bıçaklı kavga uzlaştırma ile kapanmaz. Ayrıca uzlaştırma kapsamındaki bir suç, kapsam dışı bir suçla aynı mağdura karşı birlikte işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz (CMK 253/3).
Teklif nasıl gelir, ne kadar süre var
Soruşturma konusu suç uzlaştırmaya tabi ve kamu davası açılması için yeterli şüphe varsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Büronun görevlendirdiği uzlaştırmacı, hukuk fakültesi mezunları arasından seçilir ve şüpheli ile mağdura uzlaşma teklifi yapar. Teklif açıklamalı tebligatla da yapılabilir. Şüpheli ya da mağdur reşit değilse teklif kanuni temsilcisine yöneltilir.
Teklifi alan kişi, yedi gün içinde kararını bildirmezse teklifi reddetmiş sayılır (253/4). Bu süre kısa; tebligat evde bulunmayan biri için başka birine teslim edilmişse hesap şaşabilir. Uzlaştırmacı, uzlaşma teklifinde kişiye uzlaşmanın mahiyetini ve kabul veya reddin hukuki sonuçlarını anlatmakla yükümlü (253/5).
Müzakere ve süre
Uzlaştırmacı, dosya belgelerinin örnekleri kendisine verildikten itibaren en geç otuz gün içinde işlemleri sonuçlandırır. Büro, bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir (253/12). Yani üst sınır yetmiş gün (30 + 20 + 20). Bu sürede dava zamanaşımı işlemez (253/21).
Müzakereler gizli yürütülür. Tarafların yanı sıra kanuni temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Biri müzakereye katılmaktan kaçınırsa uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır. Müzakerede söylenenler soruşturmada ve davada delil olarak kullanılamaz (253/20). Bu önemli bir güvence: "olayda biraz hatam oldu" diyen kişinin sözü sonradan mahkemede aleyhine kullanılamaz.
Uzlaşılan şey nedir
Uzlaşmada para ödemesi en sık görülen edim, ama tek biri değil. Özür, tedavi masraflarının karşılanması, zararın giderilmesi ya da bir davranıştan kaçınma sözü de edim olabilir. Savcı, uzlaşmanın tarafların özgür iradesine dayandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu gördüğünde raporu ya da belgeyi mühür ve imza altına alır (253/17).
Uzlaşmada tazminatın dâhil olup olmadığı açık yazılmalı. Kanun, uzlaşma sağlanırsa uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç, tazminat davası açılamayacağını söylüyor (253/19). Raporu hafif olan biri, sonradan kalıcı iz geliştiğinde bu istisnaya dayanabilir.
Edim hemen verilirse, ileri tarihe kalırsa
Şüpheli edimini hemen yerine getirirse hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Edim ileri tarihe bırakılmışsa, taksitlendirilmişse ya da süreklilik gösteriyorsa kamu davasının açılması ertelenir. Erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Edim yerine getirilmezse dava açılır. Uzlaşma raporu da şüpheli edimini yerine getirmezse İİK 38'deki ilam niteliğinde belge sayılır; yani mağdur icra yoluyla alacağını takip edebilir.
Masraf, temsil ve ulaşılamayan taraf
Uzlaştırmacıya Adalet Bakanlığı'nın tarifesine göre ödeme yapılır ve bu gider yargılama giderlerinden sayılır. Uzlaşma gerçekleşirse bu giderleri Hazine karşılar (253/22). Gerçekleşmezse gider yargılama giderleri içinde kalır ve dava sonunda kimin ödeyeceği karara bağlanır.
Müzakerelere kendiniz katılabileceğiniz gibi müdafi ya da vekil de katılabilir (253/13). Uzlaşmanın metni sonradan tartışılacağı için, edim şartlarını yazarken hukuki destek almak çoğu zaman yarar sağlar. Resmî merciler bilinen adrese ulaşılamaması, tarafın yurt dışında olması gibi bir nedenle taraflardan birine ulaşamazsa, uzlaştırma yoluna gidilmeden soruşturma sonuçlandırılır (253/6).
Trafik kazasındaki taksirle yaralamada uzlaştırma da aynı çerçevede yürür, ama sigorta şirketinin ödemeleri ve tazminat kalemleri araya girdiği için ayrı bir tartışma konusudur; taksirle yaralamada şikâyet ve uzlaştırma yazısında ele aldım.
Uzlaşılmazsa ne olur
Teklif reddedilirse ya da müzakere sonuçsuz kalırsa uzlaştırmacının raporu savcılığa döner. Savcı soruşturmayı sürdürür ve yeterli şüphe varsa iddianame düzenler. Sonuçsuz kalan uzlaştırmaya tekrar gidilemez (253/18). Ancak teklif reddedilmiş olsa bile taraflar uzlaştıklarını gösteren bir belgeyle en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar savcılığa başvurup uzlaştıklarını bildirebilir (253/16).
Dava açıldıktan sonra suçun uzlaştırma kapsamında olduğu anlaşılırsa, mahkeme dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir (CMK 254). Uzlaşma gerçekleşirse ve edim hemen yerine getirilirse mahkeme davanın düşmesine karar verir. Kovuşturma aşamasını kovuşturma aşamasında uzlaşma yazısında ayrıca ele aldım; süre ve uzlaştırmacının görevleri için uzlaştırma süresi yazısına bakabilirsiniz.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: park halindeki bir araç yüzünden iki sürücü tartışıyor, biri diğerinin yüzüne yumruk atıyor; rapor hafif. Şüpheli ifadesinde fiilin kendisine ait olduğunu söylüyor, mağdur da şikâyetçi. Savcı dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir; uzlaştırmacı iki tarafa teklif götürür. Mağdur tedavi masraflarının karşılanmasını ve özür dilenmesini istiyor, şüpheli bunu kabul ediyor. Masraflar hemen ödenir ve belge savcıya sunulur. Bu varsayımda sonucun ne olacağını söylemek mümkün değil; yalnızca akışın nasıl işlediği gösteriliyor.
Karşılıklı kavgada iki taraf da hem şüpheli hem mağdur olabilir. Bu durumda uzlaştırma çoğu kez iki dosya üzerinden yürür ve bir tarafın teklifi kabul edip ötekinin reddetmesi mümkündür. Birinin uzlaşması, diğerinin dosyasını kendiliğinden kapatmaz. Dosyaların birleşip birleşmediğini ve her birinde hangi fıkranın uygulanacağını baştan öğrenmek, hangi teklifin neyi çözdüğünü anlamayı kolaylaştırır.
Karar verirken yapılan hatalar
İlk hata, yedi günlük süreyi kaçırmak. Süre geçince teklif reddedilmiş sayılır ve dosya savcılığa döner.
İkinci hata, uzlaşma metnine ne dâhil olduğunu yazmamak. Sözlü "tamam, konuşuruz" demekle yetinmek sonradan "ben tazminat hakkımdan vazgeçmedim" tartışmasını doğurur.
Üçüncü hata, uzlaşmaya baskı altında razı olmak. Savcı, edimin özgür iradeye dayandığını belirlemek zorunda; ama baskı fark edilmezse sonradan sorun çıkar.
Dördüncü hata, birden fazla mağdur varken tek kişiyle anlaşmak. Birden fazla kişinin mağduriyetine yol açan bir suçta, uzlaştırma için mağdurların hepsinin kabul etmesi gerekir (253/7).
Teklifiniz geldiyse
Tebligatı aldıysanız süre işliyor demektir. Teklifi kabul etmeden önce ya da reddetmeden önce durumunuzu anlatmak için büroyu arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. İletişim sayfasından ulaşabilir, ilgili yazıları ceza hukuku sayfasında bulabilirsiniz. Uzlaşma ile şikâyetten vazgeçme arasındaki farkı merak ediyorsanız şikâyetten vazgeçme yazısına bakın.
Sık sorulan sorular
Yaralama suçunda uzlaştırma zorunlu mu?
Kapsama giren suçlarda savcı, yeterli şüphe varsa dosyayı uzlaştırma bürosuna göndermek zorundadır. Ama taraflar uzlaşmak zorunda değildir; teklifi kabul etmek de reddetmek de serbesttir. Reddedilirse dosya savcılığa döner ve süreç normal işler.
Uzlaşma sağlanırsa tazminat davası açabilir miyim?
Kanun, uzlaşma sağlanırsa uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar hariç, aynı suç nedeniyle tazminat davası açılamayacağını söyler (CMK 253/19). Bu yüzden uzlaşma metnine tazminatla ilgili neyin dâhil olduğunu net yazmak gerekir.
Uzlaşma teklifi tebliğ edildi, ne yapmalıyım?
Teklif size ulaştığı andan itibaren yedi gününüz var. Bu süre içinde karar bildirmezseniz teklif reddedilmiş sayılır. Teklifi kabul edecekseniz, nelerin üzerinde anlaştığınızı ve edimin nasıl yerine getirileceğini yazılı hale getirmek gerekir.
Uzlaşmadan sonra edim yerine getirilmezse ne olur?
Edim hemen verilmişse dosya kapanır. Taksitle ya da ileri tarihte ödenecekse kamu davasının açılması ertelenir; edim yerine getirilmezse dava açılır. Ayrıca uzlaşma raporu veya belgesi, ödemeyen taraf aleyhine ilam niteliğinde belge sayılır.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253, 254
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 86, 89
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.