Taksirle işlenen suçlarda infaz ve tahliye süreci

Taksirle işlenen bir suçtan hapis cezası aldıysanız, ilk soru genellikle şudur: cezaevine girmeden bir yol var mı? Cevap, cezanın süresine ve suçun türüne bağlı. Kanun taksirli suçlar için kasıtlı suçlara göre biraz daha geniş imkân tanır; ama her imkânın kendi şartı ve kendi başvuru yolu vardır.

Taksirli suçta infaz neden ayrı düşünülür?

Taksir, sonucu istememekle birlikte dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranmaktır. Trafik kazasında yaralama, iş yerinde yaralanma ya da ölüm gibi dosyalarda görülür. İnfaz kanunu bu farkı bazı maddelerde süre sınırlarına yansıtır. Kasten işlenen suçlarda üç yıl olan sınır, taksirli suçlarda beş yıla çıkar.

İnfazın ertelenmesi

5275 sayılı Kanun m. 17 uyarınca taksirle işlenen suçlarda beş yıl veya daha az süreli hapis cezasının infazı, çağrı üzerine gelen hükümlünün istemiyle Cumhuriyet başsavcılığınca ertelenebilir. Erteleme her defasında en çok bir yıl sürer ve en fazla iki kez uygulanır.

Dikkat edilecek nokta şu: erteleme süresi içinde kasten işlenen bir suç nedeniyle kamu davası açılırsa erteleme kaldırılır ve ceza derhal infaz edilir. Yani bu süre, sakin kalıp dosyayı toparlamak için kullanılmalıdır.

Ertelemenin kapsamı sınırlıdır. m. 17/6 uyarınca terör suçları, örgüt faaliyetleri çerçevesinde işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkûm olanlara, mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanmasına karar verilenlere ve disiplin ya da tazyik hapsine mahkûm olanlara bu madde uygulanmaz. Erteleme isteminin kabulü ayrıca güvence gösterilmesine veya başka bir şarta bağlanabilir (m. 17/5).

İnfaza başlandıktan sonra ara verme

İnfaza başlanmış olsa bile m. 17/4 bazı zorunlu ve çok ivedi hâllerde bir yılı geçmeyen sürelerle ara verilmesine izin verir. Örnekler kanun metnindedir: hükümlünün yükseköğrenimini bitirmesi, ana, baba, eş veya çocuğun ölümü, bu kişilerin sürekli hastalığı yüzünden ailenin ticari faaliyetinin ya da tarım arazisinin işlenmesinin imkânsız hâle gelmesi, hükümlünün sürekli tedavi gerektiren hastalığı. Ara verme en fazla iki defa yapılır.

Hafta sonu ve gece infazı

m. 110 daha farklı bir yol açar. İnfaz hâkimi, hükümlünün talebi üzerine taksirle işlenen suçlarda toplam beş yıl veya daha az süreli hapis cezasının cuma akşamı 19.00'da girip pazar günü aynı saatte çıkmak suretiyle hafta sonları ya da hafta sonları hariç her gün 19.00'da girip ertesi gün 07.00'de çıkmak suretiyle geceleri çektirilmesine karar verebilir. Taksirle öldürme suçu bu imkânın dışındadır.

Bu usulde hükümlü gündüzleri çalışmayı, öğrenimi ya da aile düzenini sürdürebilir. Zarar giderimi şartı m. 110/2'deki konutta infaz için aranır; hafta sonu ve gece infazını düzenleyen birinci fıkrada böyle bir şart yoktur. Yine de başvurudan önce hukuki sorumluluk durumunu netleştirmek iyi olur.

Varsayımsal bir örnek düşünelim

Bir sürücünün taksirle yaralama suçundan bir yıl sekiz ay hapis cezası aldığını ve karar kesinleştiği için infaz çağrısı geldiğini varsayalım. Sürücü gündüz bir işyerinde çalışıyor. Çağrı gelince hemen teslim olmak yerine, önce başsavcılığa erteleme dilekçesi vermek ya da infaz hâkimliğine hafta sonu infazı talebiyle başvurmak mümkündür. Hangisinin seçileceği, hükümlünün işine ve ailesine göre değişir. Bu örnek sonuç tahmini değildir; yalnızca iki yolun nasıl ayrıştığını gösterir.

Koşullu salıverilme ve tahliye

Cezaevine girildiyse tahliye hesabı m. 107'ye göre yapılır. Koşullu salıverilmeden yararlanabilmek için infaz süresinin iyi hâlli geçirilmesi gerekir. Diğer süreli hapis cezalarında cezanın yarısının infaz kurumunda çekilmesi aranır. Taksirli suçlar yükseltilmiş oran listesinde sayılmadığından genel kural uygulanır; fakat dosyada başka mahkûmiyetler varsa hesap değişebilir. Ayrıntılı hesap için koşullu salıverilmeye ne kadar kaldı yazısına, süreçteki denetim için denetimli serbestlikten kaç yıl kala yararlanılır yazısına bakabilirsiniz.

Aynı şekilde infaz hesabında hata olduğunu düşünüyorsanız infaz hesabı yanlışsa ne yapılır ve infaz hâkimliğine şikâyet nasıl yapılır yazıları işinize yarar. Teslim sürecinde yanlış adım atmamak için cezaevine girme çağrısı gelince ne yapılır yazısını da okuyun.

Sık yapılan hata

En sık görülen hata, çağrıyı bekleyip hiçbir şey yapmamak ya da dilekçeyi geç vermektir. Erteleme istemi, çağrı üzerine gelen hükümlü tarafından yapılır; tebligatı görmezden gelmek hem hakkı kaybettirir hem de yakalama sürecini başlatır. Bir diğer hata, hafta sonu infazını otomatik sanmaktır. Karar infaz hâkimine aittir ve talep gerekir.

Başvuru dilekçesinde neye dikkat edilir?

Erteleme dilekçesi, infazı yürüten Cumhuriyet başsavcılığına yazılır. Dilekçede dosya numarası, kesinleşme tarihi, cezanın süresi ve dayanak olan m. 17 açıkça belirtilir. Hafta sonu ya da gece infazı için muhatap infaz hâkimliğidir; burada hükümlünün çalışma ya da öğrenim durumu, ve aile düzeni belgelerle gösterilir.

İşyerinden alınan çalışma yazısı, sigorta kaydı, öğrenci belgesi ya da sağlık raporu dilekçeye eklenir. Belgesiz bir talep soyut kalır ve hâkimin takdirini kullanmasını zorlaştırır.

İki yolu birlikte düşünmek

Erteleme ile hafta sonu infazı birbirinin alternatifi gibi görünür, ama sıralaması önemlidir. Önce erteleme kullanılırsa dosyanın toparlanması için zaman kazanılır. Erteleme bittiğinde hafta sonu infazı talebi yeniden değerlendirilebilir. Hangi başvurunun hangi sırayla yapılacağı cezanın toplam süresine ve diğer dosyalara bakılarak kararlaştırılmalıdır.

Birden fazla taksirli mahkûmiyet varsa toplam sürenin beş yılı aşıp aşmadığı da hesaplanmalıdır. Sınır toplam süreye göre aranır; tek tek kararlara bakmak yeterli olmaz. Bu birleştirme için cezaların toplanması (içtima) kararı yazısına bakabilirsiniz.

Aile ve iş durumu

Taksirli suçlarda hükümlü çoğu zaman düzenli bir işi ve ailesi olan biridir. Kanun da ara verme gibi çıkış yolları sağlar. Bakıma muhtaç bir eş ya da çocuğun bulunması, tarım arazisinin işlenmesinin imkânsız hâle gelmesi gibi durumlar belgelenebilirse Cumhuriyet başsavcılığı kısa süreli ara verme kararı verebilir. Başvuruyu hazırlarken önce elinizdeki evrakı sıraya koymak gerekir.

Kesinleşmeden önce neler yapılabilir?

İnfaz aşamasına gelmeden önce de seçenekler vardır. Hapis cezası iki yılı aşmıyorsa erteleme ya da hükmün açıklanmasının geri bırakılması mahkeme aşamasında gündeme gelebilir; bunlar infaz kanunundan değil, TCK ve CMK hükümlerinden doğar. Karar henüz kesinleşmediyse istinaf süresi içinde başvurmak, infaz sürecinden çok daha geniş bir alan açar. Bu yüzden kararı aldığınız gün gerekçeli karar metninin çıkarılması ve sürelerin hesaplanması ilk iştir.

Kesinleşme tarihi de önemlidir: infaz çağrısı bu tarihten sonra gelir ve erteleme hakkı çağrı üzerine gelen hükümlüye tanınır. Tarihi yanlış hesaplamak, başvuruyu hem erken hem geç yaptırabilir. Dosyanın e-Devlet ve adliye kaydı ile kesinleşme şerhi bu nedenle kontrol edilmelidir.

Dosyanıza göre ilerleyin

Hangi yolun uygun olduğu, cezanın tam süresine, kesinleşme tarihine ve dosyadaki diğer hükümlere bağlıdır. Ceza hukuku çalışma alanımızdan genel çerçeveyi görebilir, dosyanızı birlikte değerlendirmek için iletişim sayfasından telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Çağrı geldiyse her gün önemlidir; sürelerin ve başvuru yolunun erken netleşmesi seçeneklerinizi korur.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 17, 107, 110
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 51
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 231

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.