Metamfetamin (cam) bulundurma ve satma cezası

Sokakta "cam" denilen madde, hukukta metamfetamindir. Ceza hesabında bu isim belirleyici: TCK 188/4-a, amfetamin ve türevlerini cezayı yarı oranında artıran maddeler arasında sayıyor. Metamfetamin amfetamin grubunun bir türevi olduğu için ticaret suçunda artırım nedeni sayılır. Kullanıcılar için ise tablo daha yumuşak: TCK 191/1'de iki yıldan beş yıla kadar hapis var, ama dava beş yıl ertelenir.

Cam hangi suçlamalarla karşınıza çıkar

Üç ihtimal var. Kullanmak için bulundurmak, kullanmak ya da satın almak TCK 191'dir. Satmak, vermek, depolamak, bulundurmak gibi ticaret fiilleri 188/3'tür. Üretmek, yani imal, 188/1'dir ve yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis, ikibin günden yirmibin güne kadar adli para cezası öngörür. Metamfetamin ev ortamında kimyasallarla üretilen bir madde olduğu için dosyalarda imal iddiası da görülebiliyor; imal suçunun sınırları ayrı bir yazıda.

188/3'te bulundurma da sayılmıştır, 191'de de. Fark amaç farkıdır. Savcılık ve mahkeme amaca delillerden bakar: miktar, ambalajlanma biçimi, terazi, alıcı yazışmaları, kullanıcı olduğunuzu gösteren test ve tedavi kayıtları. Gram sınırı kanunda yok.

Fıkra değişikliği ve suç tarihi

188/4 fıkrası 27/3/2015 tarihli 6638 sayılı Kanunla bugünkü hâline getirildi. Bir fiil bu değişiklikten önce işlenmişse, aleyhe sonuç doğuran hüküm geriye uygulanmaz, lehe olan hüküm esas alınır (TCK 7/2). Bu yüzden 27/3/2015'ten önce işlenen bir fiilde metamfetamin nedeniyle yarı oranında artırım yapılıp yapılamayacağı eski metne göre ayrıca incelenmelidir. Suç tarihinin açık yazılması ve ispatlanması bu yüzden dosyada önem taşıyor.

Sürekli işlenen ya da tarihi belirsiz fiillerde de hangi tarihin esas alınacağı tartışma konusu olabilir. Bu tür sorular dosya okunmadan cevaplanamaz.

Ceza hesabı nasıl kurulur

Ticarette önce fiilin hangi fıkraya girdiğine bakılır, sonra artırımlar uygulanır. Madde cinsi (188/4-a) ile okul, yurt, hastane, kışla ya da ibadethane çevresinde işlenme (188/4-b) aynı fıkrada ve aynı "yarı oranında artırılır" cümlesine bağlı. İkisi birlikte gerçekleşse de bu fıkradan tek artırım yapılır. 188/5 ise ayrı: suç üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmişse yarı oranında, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmişse bir kat artırım gelir.

Varsayımsal bir örnek düşünelim: 2024'te evinde metamfetamin depolayıp satan bir kişinin dosyası. Temel ceza alt sınır olan on yıldan belirlenirse, madde amfetamin türevi olduğu için ceza on beş yıla çıkar. Satışa toplam üç kişi katıldığı kanıtlanırsa 188/5'ten ayrıca yarı oranında artırım gündeme gelir; iki kişi bu artırımı getirmez. Bu hesabın sonucu tahmin değil, nasıl kurulduğunu gösteren bir kurgudur; gerçek dosyada temel ceza alt sınırın üstünde de olabilir, indirim nedenleri de çıkabilir.

Öncül kimyasallar

Metamfetamin üretiminde kullanılan bazı kimyasallar kendi başlarına uyuşturucu etkisi taşımaz, ama ithal ya da imalleri resmî izne bağlıdır. TCK 188/7, bu maddeleri izinsiz ithal eden, imal eden, satan, satın alan, sevk eden, nakleden, depolayan ya da ihraç edene sekiz yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adli para cezası öngörüyor.

Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun'un ek 1. maddesi de BM'nin 1988 tarihli sözleşmesinin I ve II numaralı tablolarındaki maddeleri izne bağlıyor. İzinsiz bulunduranlara idari para cezası verilir ve bu maddelerin mülkiyeti kamuya geçirilir. Ama bu maddeler uyuşturucu üretiminde kullanmak amacıyla bulunduruluyorsa, kişi doğrudan TCK 188'e göre cezalandırılır. Yani amaç belirleyici. Bir kimyasalı izinsiz almış olmak, otomatik olarak imal suçlamasına dönüşmez; ama imal düzeneği, kullanılmış malzeme ve yazışmalar dosyaya girerse tablo değişir.

Madde bulunmadan da dosya açılır

191/1 yalnızca bulunduran ya da satın alanı değil, uyuşturucu kullanan kişiyi de cezalandırır. Yani üzerinizden ya da evinizden hiçbir şey çıkmasa bile, alınan kan ya da idrar numunesinde metamfetamin saptanması soruşturma için yeterli olabilir. Numune alınması da hukuka uygun biçimde yapılmalıdır; aksi hâlde sonucun delil değeri tartışılır. Testin nasıl alındığı, kime ait olduğu ve zincirinin eksiksiz olup olmadığı savunmanın ilgi alanıdır. Zorla kan ve idrar numunesi alınması ve test sonucuna itiraz yazıları bu başlığı açıyor.

Kullanım suçunun delili test sonucu olabilir; ama testin pozitif çıkması bir kişinin satış yaptığı anlamına gelmez. Aynı dosyada hem ticaret hem kullanım iddiası bulunabilir ve iki ayrı hâl birbirinden ayrı değerlendirilir.

Gözaltı, tutuklama, görevli mahkeme

Gözaltı yirmi dört saati geçemez; hâkime götürme için zorunlu süre en çok on iki saat ayrıca eklenir. Toplu suçlarda savcı, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün daha uzatabilir ve toplamda dört güne çıkabilir (CMK 91). TCK 188 CMK 100/3'teki katalog suçlardan olduğu için kuvvetli şüphe somut delillere dayanıyorsa tutuklama nedeni var sayılabilir; 191 bu listede yer almıyor. Her durumda tutuklamanın ölçülü olması gerekir.

188/1'in üst sınırı otuz, 188/3'ün üst sınırı yirmi yıl olduğundan, yani her ikisinde de on yıldan fazla hapis söz konusu olduğundan ağır ceza mahkemesi görevlidir (5235 sayılı Kanun m. 12). Ayrıntı için uyuşturucu davası hangi mahkemede görülür yazısına, tutuklama şartları için tutuklama yazısına bakabilirsiniz.

Kullanıcı için yollar

Kullanıcı olarak soruşturulan kişi TCK 191/2 uyarınca CMK 171'deki şartlar aranmaksızın, kamu davasının beş yıl ertelenmesinden yararlanır. Erteleme süresinde en az bir yıl denetimli serbestlik uygulanır, altışar aylık uzatmalarla en çok iki yıl daha artabilir ve gerekirse tedavi de bu sürede yapılır. Yılda en az iki test yapılır. Süre yükümlülüklere uygun geçerse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.

Soruşturma başlamadan önce kendi isteğiyle resmî makamlara ya da sağlık kuruluşlarına başvurup tedavi isteyen kullanıcıya ise ceza verilmez (192/4). Bu başvuru için kimsenin sizi suçlu ilan etmesini beklemeniz gerekmiyor; kamu görevlileri ile sağlık mesleği mensuplarının suçu bildirme yükümlülüğü de bu durumda doğmaz (192/4). Kullanım için ayrıntılı bilgiyi kullanıcının kendiliğinden tedavi başvurusu yazısında bulabilirsiniz. Tedavi süreci için uyuşturucu tedavi programı yazısına bakabilirsiniz. Erteleme yükümlülüklerini ihlal ederseniz ne olacağı da erteleme süresinde tekrar yakalanma yazısında anlatılıyor.

Sık yapılan yanlışlar

Birinci yanlış, "cam" ya da "metamfetamin" dendiğinde madde cinsini kabul edip laboratuvar raporunu hiç okumamak. Tutanaktaki madde adı ile rapordaki madde adı aynı olmayabilir; madde cinsi cezanın hesabını değiştirdiği için rapor dikkatle okunmalı. Ekspertiz raporuna itiraz yazısı bu konuda yol gösterir.

İkinci yanlış, suç tarihini hiç sorgulamamak. 27/3/2015'ten önce işlenen fiillerde madde cinsi artırımının uygulanıp uygulanamayacağı eski metne göre incelenir.

Üçüncü yanlış, ifadede başkasının adını vermek için aceleci davranmak. Etkin pişmanlık (TCK 192) bilginin yakalamaya hizmet etmesi hâlinde ödüllendirilir; iyi hazırlanmamış bir beyan ise kendinizi yükümlü hâle getirir. Etkin pişmanlık yazısında şartlar var.

Ne zaman aramalı

Metamfetaminle yakalandıysanız ya da bir yakınınız yakalandıysa, ifade alınmadan önce hangi maddeden soruşturulduğunu ve gözaltı süresinin ne zaman dolacağını öğrenmek ilk iş. Telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; iletişim sayfasında numaralar yer alıyor. Konunun genel çerçevesi için ceza hukuku sayfasına da bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 7, 188, 191, 192
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 91, 100
• 5235 sayılı Kanun m. 12
• Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun ek m. 1

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.