KISACA
- Kiraya vermek suç değildir; ev sahibi, kiracının evinde çıkan maddeden yalnızca bilerek ve isteyerek bir katkıda bulunduysa sorumlu olur (TCK m. 20/1, 21/1).
- Evi uyuşturucu kullanımı ya da depolama için bilerek sağlayan kişi TCK 190/1-a veya yardım hükümleri (TCK m. 39/2) bakımından yargılanabilir.
- TCK 190'daki ceza beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adli para cezasıdır.
- Müsaderede iyiniyetli üçüncü kişiye ait eşya kapsam dışındadır; evi bilmeden kiraya vermiş iyiniyetli ev sahibinin taşınmazı müsadere edilmez (TCK m. 54/1).
- Kira hukukunda ev sahibi, kiracı komşulara saygı yükümlülüğünü ihlal ederse, önce yazılı ihtarla, ağır hâllerde doğrudan fesih yoluna gidebilir (TBK m. 316).
Kiracınız evde yakalandı ve polis, mal sahibi olarak sizi de arıyor. Telefonunuz çalıyor, ifadeye çağrılıyorsunuz. İlk soru çoğu ev sahibinde aynı: "Ben sadece evi kiraya verdim, bunun cezası bana da gelir mi?" Kısa cevap şu: kiraya vermek suç değildir, ama evin ne için kullanıldığını bilmek ve buna razı olmak dosyada belirleyici olan ayrımdır.
Kira ilişkisi ceza sorumluluğu doğurmaz
TCK 20/1 açık: ceza sorumluluğu şahsidir, kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz. Sözleşmenin tarafı olmak, tapunun sizin adınıza olması ya da kira bedelini almanız, kiracının işlediği suç bakımından sizi tek başına sorumlu yapmaz. Uyuşturucu suçları da kasten işlenir; TCK 21/1'e göre kast, suçun yasadaki unsurlarının bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir.
Bu yüzden ev sahibi dosyalarında soru "evin sahibi kim"den çok "ev sahibi ne biliyordu ve ne yaptı" olur. Kiracıyı yıllardır görmeyen, sözleşmeyi emlakçıyla imzalayan, aylık kirayı bankadan alan bir mal sahibi ile kapıda her hafta yabancıların gelip gittiğini bilen ve buna göz yuman bir mal sahibi aynı yerde durmaz.
Hangi durumlarda ev sahibi de sorumlu olabilir
Üç yol var. Birincisi TCK 190/1-a: uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırmak için özel yer, donanım veya malzeme sağlayan kişi beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. Evi, içinde madde kullanılacağını bilerek bu amaçla kiralayan veya buna izin veren bir ev sahibi bu hükme girebilir. Bu suçun ayrıntısını TCK 190 yazısında anlattık.
İkincisi yardım etme: TCK 39/2'ye göre suçun işlenmesini kolaylaştırmak, fiilden önce ya da sırasında yardım etmek, işlenmesinde kullanılan araçları sağlamak yardım sayılır. Ev sahibi, evin madde depolamak ya da satış yapmak için kullanılacağını bilerek anahtar veriyorsa, TCK 188 bakımından yardım eden sıfatıyla yargılanabilir. Yardım edenin cezası kural olarak yarı oranında indirilir, ancak bu durumda verilecek ceza sekiz yılı geçemez (TCK 39/1).
Üçüncüsü olası kast: TCK 21/2'ye göre kişi suçun unsurlarının gerçekleşebileceğini öngörüp yine de fiili işlerse olası kast vardır. Uygulamada bu kavram, "ben bilmiyordum ama şüphelenmem gerekirdi" iddiasıyla ilişkilendirilir; ama ceza hukuku şüphelenmemeyi suç saymaz. Olası kast için kişinin gerçekten öngörmüş ve fiili yine de kabullenmiş olması gerekir, bunu dosya delilleri göstermelidir.
Dosyada ev sahibine karşı kullanılan deliller
Mahkeme bilgiyi ve iradeyi dolaylı delillerden çıkarır. Komşuların şikâyetleri, daha önce yapılan polis ziyaretleri, kiracıyla yazışmalar, evin kira bedelinin piyasa değerinin çok altında olması, kirayı nakit alma, kira sözleşmesinin yazılı olmaması, evin sıklıkla farklı kişilere kullandırılması gibi olgular tartışılır. Ev sahibi lehine olan deliller de aynı yoldan gelir: yazılı sözleşme, düzenli banka ödemeleri, komşu şikâyetine karşı çekilmiş ihtarname, kiracıya yönelik çıkarma girişimi.
Aramada ev sahibinin hazır bulunmaması sorun değildir. Konutta arama için hâkim kararı ya da gecikmesinde sakınca varsa savcının yazılı emri gerekir (CMK 119/1), karar ve emirde aramanın nedeni ve yeri yazar (119/2). Arama tutanağında kimlerin hazır bulunduğuna ve neyin nerede bulunduğuna bakın; bu tutanak, maddenin kiracıya mı yoksa ortak bir alana mı ait olduğunu belirleyebilir.
Ev müsadere edilir mi
Çoğu ev sahibinin asıl korkusu mülkünü kaybetmek. TCK 54/1 gereği kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan eşyanın müsaderesine, iyiniyetli üçüncü kişilere ait olmamak koşuluyla hükmedilir. Kiracının işlediği suç nedeniyle ev sahibinin iyiniyetli olduğu kanıtlanabilirse taşınmazın müsaderesi söz konusu değildir. Ayrıntı için uyuşturucu suçunda el koyma ve müsadere yazımıza bakabilirsiniz.
Bu korumanın dayanağı iyiniyettir. Evi bilerek madde için kullandıran ev sahibi, taşınmazı bakımından da riski kendisine taşır. Dolayısıyla iyiniyetin yazılı delillerle (sözleşme, ihtarname, şikâyet) gösterilmesi yararlıdır.
Kira hukuku tarafında ev sahibinin yapabilecekleri
Ceza süreci ile kira ilişkisi ayrı yollardır. TBK 316 kiracının kiralananı özenle kullanma ve evde oturanlara ve komşulara gerekli saygıyı gösterme yükümlülüğünü düzenler. Aykırılık hâlinde kiraya veren konut kirasında en az otuz gün süre vererek yazılı ihtarda bulunur ve aksi hâlde sözleşmeyi feshedeceğini bildirir. Kiracı kiralanana kasten ağır zarar verirse, verilen sürenin yararsız olacağı anlaşılırsa ya da davranış aynı yapıda oturanlar ve komşular bakımından çekilmez olursa, yazılı bildirimle derhâl fesih mümkündür.
Şikâyetleri ciddiye alan, ihtar çeken ve kiracıdan evin boşaltılmasını isteyen bir ev sahibi, hem kira hukukunda haklı konumdadır hem de ceza dosyasında bilgi ve iradesi bakımından lehine delil biriktirmiş olur.
Şikâyet geldiğinde ev sahibi ne yapmalı
Komşulardan ya da yönetimden "o dairede garip hareketlilik var" diye bir uyarı aldığınızda, sessiz kalmak sizi korumaz. Önce uyarıyı yazılı hâle getirin: kiracıya noter ya da iadeli taahhütlü posta ile ihtar çekmek, TBK 316'daki otuz günlük süreyi başlatır ve ne zaman haberdar olduğunuzu belgeler. Sonra gördüğünüz somut olguyu not edin: tarih, saat, kimin şikâyet ettiği. Eve izinsiz girmek ise ayrı bir sorun doğurur; kiracı orada oturduğu sürece konut onun hâkimiyetindedir ve ev sahibinin anahtarla girmesi suç oluşturabilir. Bu yüzden şüphe duyduğunuzda kolluğa bildirmek ve hukuki yoldan fesih sürecini işletmek, hem güvenli hem de iyiniyetinizi gösteren yoldur.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: ev sahibi, evi bir emlakçı aracılığıyla genç bir çifte kiralıyor, kirayı her ay bankaya yatırılan havaleyle alıyor. İki yıl sonra komşular polise ihbar veriyor, aramada evde satışa hazır paketler çıkıyor. Ev sahibi ifadede kiracıyla yalnızca emlakçı üzerinden görüştüğünü söylüyor ve bunu kira sözleşmesi, banka kayıtları ve emlakçının beyanıyla destekliyor. Başka bir kurguda ise ev sahibinin komşu şikâyetlerini defalarca duyduğu ve kiracıyla "dikkat edin" yazışması yaptığı görülüyor. İki kurgu arasındaki fark sonucun tahmini değil, hangi delillerin tartışılacağının göstergesidir.
Ev sahibi olarak ifade verirken
Kolluğun ilk telefonunda "tanık olarak" çağrıldığınızı sanıp avukatsız gitmek, sonradan şüpheli sıfatına dönüşebilen bir dosyada risklidir. Kiracıyla yazışmalarınızı, kira sözleşmesini, ödeme dekontlarını, komşu şikâyetlerini ve evin anahtar teslim tutanaklarını yanınızda bulundurmanız yararlıdır. Şüpheli sıfatı varsa avukat yardımı ve susma hakkı meşru haklarınızdır; konunun ayrıntıları susma hakkı yazısında.
Kiracıyı kolluğa bildirme aşamasında da dikkat edin: kiracının adını, kimlik bilgilerini ve sizinle ilişkisini doğru ve eksiksiz anlatmak, olaydan haberdar olmadığınızı gösteren en somut yoldur. Kiracının aleyhine abartılı beyan vermek ise iftira sorunu doğurabilir.
Emlakçı ve aracı kullanıldıysa
Evi bir emlak ofisi üzerinden kiraya veren ev sahipleri için ayrı bir nokta var. Kiracıyla yüz yüze hiç görüşmemiş olmak, bilgi ve irade unsurunun yokluğunu destekleyen bir olgudur; ama emlakçının ifadesi de dosyaya girer. Aracının kiracı hakkında size ne söylediği, sözleşmede hangi kullanım amacının yazdığı ve evin kime kaç kişilik olarak verildiği sorulabilir. Bu yüzden sözleşme kopyasını, aracıyla yazışmaları ve kira bedelinin hangi hesaba yattığını gösteren kayıtları baştan düzenli saklayın.
Dosyanızın durumu için
Ev sahibinin sorumluluğu, her dosyada bilgi, irade ve davranış üçlüsüne göre ayrı ayrı belirlenir; genel bir cevap vermek mümkün değildir. İfadeye çağrıldıysanız ya da aramada evinizin kullanıldığını öğrendiyseniz erken adım atmak, özellikle sözleşme ve yazışmaların toplanması açısından yararlıdır. Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Genel çerçeve için ceza hukuku sayfasına da bakabilirsiniz; kiracı ve komşu ilişkisi bakımından evinde arkadaşının uyuşturucu kullanması yazısı da yardımcı olabilir.
Sık sorulan sorular
Kiracı uyuşturucuyla yakalanırsa ev sahibine ceza verilir mi?
Kendiliğinden verilmez. Ceza sorumluluğu şahsidir; ev sahibinin maddeden haberdar olduğu ve evin bunun için kullanılmasına razı olduğu ispatlanamazsa sorumluluk doğmaz. Soruşturma sırasında ev sahibinin tanık ya da şüpheli olarak ifadesi alınabilir.
Komşu şikâyeti ve kolluk ziyaretlerinden sonra kiracıyı çıkarmazsam ne olur?
Şikâyetten sonra bile ceza sorumluluğu için ev sahibinin fiilen yardım ettiğinin gösterilmesi gerekir; bilmek ve harekete geçmemek tek başına suç oluşturmaz. Ama davranışlar (şikâyetleri geçiştirme, evi buna uygun kullanılacak biçimde tutma) mahkemenin bilgiye ilişkin kanaatini etkileyebilir. Kira hukukunda ihtar çekmek, durumu kayda geçirmek açısından önemlidir.
Evim aramadan sonra mühürlenir mi, müsadere edilir mi?
Aramada madde ve suç delilleri el konulur; taşınmaz, iyiniyetli üçüncü kişiye ait olduğu sürece müsadere edilmez (TCK m. 54/1).
Kiracıyı hemen çıkarabilir miyim?
Kira ilişkisi TBK kurallarına göre sona erer. Konut kirasında kiracı komşulara saygı yükümlülüğüne aykırı davranırsa kiraya veren en az otuz gün süreli yazılı ihtarla aykırılığın giderilmesini ister; aksi hâlde sözleşmeyi feshedeceğini bildirir. Kiracı kasten ağır zarar verir ya da davranışı çekilmez hâle gelirse yazılı bildirimle derhâl fesih de mümkündür (TBK m. 316).
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 20, 21, 39, 54, 188, 190
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 316
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 119
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.