Hayasızca hareketler ve teşhircilik suçunun cezası

TCK 225'in metni tek cümle: alenen cinsel ilişkide bulunan veya teşhircilik yapan kişi, altı aydan bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Bu kısalık yanıltıcı. Suçun sınırları ne kadar dar göründüğünden çok, komşu suçlara ne kadar yakın durduğuyla ilgili sorun çıkarıyor.

Maddenin yeri ve anlamı

Kanun bu fiili "hayasızca hareketler" başlığıyla, genel ahlaka karşı suçlar bölümünde düzenliyor. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar (TCK 102 ve devamı) ise ayrı bir bölümde. Bu ayrım pratikte önemli: 225'te korunan değer, belirli bir kişinin vücut dokunulmazlığından çok toplumun cinsel konularda yaşadığı genel ahlak anlayışı olarak ele alınıyor. Madde bu nedenle bir "mağdur" ararken de dikkatli: kanun, dava yolunu şikâyete bağlamıyor.

İki ayrı fiil var: alenen cinsel ilişkide bulunmak ve teşhircilik yapmak. İkisi için de aynı ceza geçerli. Maddede nitelikli hâl fıkrası, artırım ya da adli para cezası seçeneği yok; sadece bu aralık var.

"Alenen" ne demek

Kanun alenen kavramını TCK 6'daki tanımlar arasında ayrıca tanımlamıyor. Mahkeme dosyada, davranışın yapıldığı yerin kapalı mı açık mı olduğuna, belirsiz sayıda kişi tarafından görülmesinin mümkün olup olmadığına ve failin bunu bilip bilmediğine bakıyor. Park, sokak, toplu taşıma gibi herkesin girebildiği yerler açık örnekler. Penceresi açık bir ev, balkon ya da araç gibi sınırda kalan yerlerde kıstas, dışarıdan görülebilirlik ve failin bunu öngörmesi.

Kanun teşhirciliği tanımlamıyor; uygulamada bununla cinsel amaçla vücudun mahrem bölgelerini başkalarının görebileceği şekilde açmak anlaşılıyor. Cinsel niteliği olmayan davranışlar (açık alanda ihtiyaç gidermek gibi) bu suçun konusu değil; bunlar başka mevzuat kapsamında değerlendirilebilir. Cinsel amaç aranması, savunmada tartışılan ana noktalardan biri.

Komşu suçlarla sınır

Fiil belirli bir kişiye yöneliyorsa ve karşısındakini cinsel yönden rahatsız etmeyi amaçlıyorsa TCK 105'teki cinsel taciz (üç aydan iki yıla kadar hapis ya da adli para cezası; çocuğa karşı altı aydan üç yıla) gündeme gelir. Temas varsa ve bu temas cinsel davranış niteliğindeyse TCK 102 devreye girer (iki yıldan beş yıla kadar sarkıntılık, beş yıldan on yıla kadar temel hâl). Mağdur çocuksa 103 ve 105 ayrıca bakılır. Çocuğa müstehcen görüntü ya da söz göstermek ise 226'daki ayrı suçun konusu.

Bu sınır sanık için de mağdur için de önemli, çünkü şikâyete bağlılık, ceza aralığı ve erteleme imkânı tamamen değişiyor. Dosyada fiilin 225 mi, 105 mi olduğu delilleri görmeden söylenemez. Savcılık nitelendirmeyi iddianamede yapar; mahkeme ise yargılama sırasında değiştirebilir. Bu konuda taciz ile saldırı ayrımı ve sokakta sözlü taciz yazıları sınırın başka yönlerini anlatıyor.

Soruşturma nasıl işler

Suç şikâyete bağlı olmadığı için savcılık ihbar üzerine ya da kendiliğinden harekete geçebilir. İhbar veya şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa yazılı veya sözlü yapılabiliyor (CMK 158). Maruz kalan kişinin yanında plaka, saat, yer bilgisi ve varsa kamera kaydı olması delil açısından işe yarıyor. Bu tür dosyalarda tanık beyanı ve kamera görüntüsü ağırlık taşıyor.

Şüpheli açısından bir güvence var: CMK 75/5, üst sınırı iki yıldan daha az hapis gerektiren suçlarda kişi üzerinde iç beden muayenesi yapılamayacağını ve kan veya benzeri biyolojik örnek ile saç, tükürük, tırnak gibi örneklerin alınamayacağını söylüyor. TCK 225'in üst sınırı bir yıl olduğu için bu sınır içinde kalıyor. Böyle bir istemle karşılaşırsanız kanunun bunu yasakladığını hatırlamak gerekir.

Mahkeme, süre ve ceza sonuçları

Üst sınırı bir yıl olan suçlarda görevli mahkeme, ağır ceza mahkemesinin görevinde olmayan davaları üstlenen asliye ceza mahkemesi (5235 sayılı Kanun m. 11). Dava zamanaşımı beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezası gerektiren suçlar için sekiz yıl (TCK 66/1-e); süre, suçun işlendiği günden başlıyor (66/6).

Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli sayılıyor (TCK 49/2). Mahkeme bu cezayı kişinin kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılamadaki pişmanlığına ve suçun özelliklerine bakarak adli para cezasına, belirli yerlere gitme yasağına ya da kamuya yararlı işte çalıştırmaya çevirebilir (TCK 50/1). İki yıl veya daha az hapis cezası ertelenebilir (TCK 51) ve aynı sınır HAGB için de aranıyor (CMK 231). Bunlar kanunun açtığı yollar; hangisinin uygulanacağı dosyaya göre değişiyor. HAGB yazısında şartları ayrıca anlattım.

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK 171) de gündeme gelebilir: üst sınırı üç yıl veya daha az hapis gerektiren suçlarda, uzlaştırma ve önödeme kapsamı dışında kalmak şartıyla, savcı davayı beş yıl süreyle erteleyebilir. 171/6-c, cinsel dokunulmazlığa karşı suçları bu uygulamadan çıkarıyor; 225 ise genel ahlaka karşı suçlar bölümünde olduğundan bu istisnanın içinde yer almıyor. Yine de savcının bu yolu seçip seçmeyeceği ayrıca değerlendirilir ve şüphelinin sabıkası, zararın giderilmesi gibi şartlara bağlı.

Dijital ortamda işlenen fiiller

Görüntülü arama, canlı yayın ya da mesajla kendini göstermek gibi fiillerde "alenen" şartı tartışmalı hâle geliyor: karşı tarafta belirsiz sayıda kişi var mı, yoksa tek bir kişiye mi gönderildi? Tek bir kişiye istemediği hâlde gönderilen görüntü taciz (TCK 105) ekseninde incelenebilir; geniş bir izleyici kitlesine açık yayında ise 225 ya da müstehcenlik hükümleri (TCK 226) tartışılır. Hangisinin uygulanacağı yayının kime açık olduğuna ve görüntünün içeriğine göre değişiyor, bu yüzden ekran görüntülerini ve yazışmaları olduğu gibi saklamak önemli.

Mahkûmiyetin başka sonuçları

Hapis cezası, kasten işlenen suç olduğu için TCK 53'teki hak yoksunluklarını getirebilir; bunların başında infaz tamamlanıncaya kadar kamu görevi üstlenememe geliyor. Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası ertelenirse 53/1 hiç uygulanmaz (53/4); HAGB verilirse de hüküm hukuki sonuç doğurmaz. Konuyu kamu görevi yasağı yazısında ayrıca anlattım.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir kişi akşam saatlerinde bir parkta, yanından geçen kadınlara yönelik kendini göstermekle suçlanıyor. Bir tanık plakayı not alıyor, çevredeki bir kameradan görüntü isteniyor. Savcılık önce fiilin 225 mi, belirli kişilere yönelik taciz (105) mi olduğuna bakar. Fiil belirli kişilere yönelik taciz olarak nitelendirilirse dosya şikâyete bağlı hâle gelir. Bu bir sonuç tahmini değil; hangi sorunun hangi sonucu doğurduğunu gösteriyor.

Mağdur ve tanıklar için notlar

Teşhirciliğe maruz kaldıysanız ihbarın hangi biçimde yapıldığı, savcılığın dosyayı nasıl nitelendireceğini etkiler. Olay anını, yeri, saati, kişinin görünümünü ve varsa araç plakasını yazın, tanık varsa isimlerini kaydedin. Mağdur sıfatıyla davaya katılma talebinin kabulü, suçtan zarar gören kavramına bağlı; katılma ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar bildirilebiliyor (CMK 237). 225'in alt sınırı beş yıldan düşük olduğu ve listede adıyla geçmediği için CMK 234'teki baro avukatı hakkı bu suçta doğrudan işlemez; kendi avukatınızla ilerlemek daha güvenli.

Sık yapılan hatalar

Şüpheli açısından ilk hata, fiili küçümseyip ifadede dosyayı görmeden ayrıntı vermek. İkinci hata, "sadece idrarımı yapıyordum" gibi bir savunmayı delilsiz bırakmak; cinsel amaç yokluğu, dışarıdan görülebilirlik ve failin bunu öngörüp öngörmediği tartışılacak. Üçüncü hata, şikâyetçiyi bularak uzlaşma aramak; suç şikâyete bağlı olmadığı ve uzlaştırma kapsamında bulunmadığı için bu yol dosyayı kapatmaz, üstelik baskı gibi yorumlanabilir.

Başvurabileceğiniz yol

Hakkınızda ihbar yapıldığını duyduysanız ya da ifadeye çağrıldıysanız, ifade vermeden önce durumu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Mağdur ya da tanıksanız aynı yolla hangi adımların gerektiğini sorabilirsiniz. Bu alandaki diğer konular ceza hukuku sayfasında.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 49, 50, 51, 53, 66, 102, 105, 225, 226
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 75, 158, 171, 231
• 5235 sayılı Kanun m. 11

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.