KISACA
- Sokakta cinsel amaçla yöneltilen, kişiyi rahatsız eden sözler ve davranışlar TCK 105 kapsamında cinsel taciz sayılabilir; ceza üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.
- Söz ısrarla sürüyorsa ve kişide ciddi huzursuzluk ya da güvenlik endişesi yaratıyorsa ısrarlı takip suçu (TCK m. 123/A) ayrıca gündeme gelir.
- Vücuda temas varsa dosya TCK 102 kapsamına kayabilir; bu suçun cezası çok daha ağırdır.
- Şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yapılır; süre fiili ve faili öğrendiğiniz günden başlayarak altı aydır.
- Sokakta delil çoğu zaman çevredeki kameralar, tanıklar ve araç plakasıdır; bunlar silinmeden istenmelidir.
Yürürken yan yana yavaşlayan bir araç, durağın önünde arkanızdan yükselen cinsel içerikli bir cümle, ısrarla "dur konuşalım" diyen ve peşinizden gelen biri. Bu tür olaylar çoğu zaman "ne yapabilirim ki" duygusuyla kapanıyor. Hukuken ise tablo daha geniş: cinsel amaçlı sözlü taciz, TCK 105'te ayrı bir suç ve şikâyet edilebiliyor.
Kanun "laf atma"yı adıyla anmıyor
TCK 105/1'in metni kısa: bir kimseyi cinsel amaçlı olarak taciz eden kişiye, mağdurun şikâyeti üzerine, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası verilir. Madde, taciz fiilini tek tek saymıyor; sözlü, yazılı ya da hareketle yapılan davranışların hangi noktada suç sayılacağını mahkeme dosyaya bakarak belirliyor. Aranan iki unsur var: fiilin cinsel amaçlı olması ve karşıdaki kişiyi rahatsız edecek nitelikte olması.
Bu nedenle her söz aynı şekilde değerlendirilmiyor. Cinsel anlam taşıyan, kişinin vücuduna ya da cinselliğine yönelen bir cümle bu çerçeveye girebilirken, cinsel amaç taşımayan kaba bir hitap başka bir suçun konusu olabilir ya da hiçbir suç oluşturmayabilir. Sınır, sözün içeriğine, tekrarına, yapıldığı yere ve mağdura etkisine bakılarak çiziliyor.
Aynı olayda başka maddeler
Sokakta yaşanan olay tek bir suça indirgenmeyebilir. Cinsel içerikli sözler aynı zamanda kişinin onurunu zedeliyorsa hakaret (TCK m. 125) da gündeme gelebiliyor. Hakaret ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma yoluna gidilemiyor (CMK m. 253/3).
Sırf huzur ve sükûnu bozmak amacıyla ısrarla telefon edilmesi, gürültü yapılması ya da aynı amaçla hukuka aykırı başka davranışlarda bulunulması TCK m. 123'e göre, mağdurun şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapisle karşılanıyor. Sokakta fiziksel takip ve ısrarlı temas çabası ise TCK m. 123/A kapsamında. Bu madde fiziken takip etmeyi ve haberleşme araçlarıyla temas kurmaya çalışmayı sayıyor; kişide ciddi huzursuzluk ya da kendisinin veya yakınlarının güvenliğinden endişe oluşturan faile altı aydan iki yıla kadar hapis öngörüyor; bu suç da şikâyete bağlı. Takip edilen mağdur için baro tarafından avukat görevlendirilmesi istenebilir (CMK m. 234).
Hangi maddenin uygulanacağı olayın ayrıntısına bağlı. Savcılık fiilin hukuki nitelendirmesini yaparken şikâyet dilekçesinde belirtilen maddelerle bağlı kalmıyor.
Temas varsa dosya değişir
Sözlü taciz bir dokunmayla birleşirse tablo ağırlaşıyor. TCK 102, cinsel davranışla vücut dokunulmazlığını ihlal eden kişiye beş yıldan on yıla kadar hapis, sarkıntılık düzeyinde kalması hâlinde iki yıldan beş yıla kadar hapis öngörüyor. Dolayısıyla "sadece laf attı" diye başlayan bir olay, kolla, omuzla ya da bacakla temas içeriyorsa başka bir suça dönebiliyor. İki suç arasındaki fark için cinsel taciz ile cinsel saldırı ayrımı yazısına bakabilirsiniz.
Sokakta delil nasıl bulunur
Mağdurun yapabileceği en önemli şey, olayı unutmadan not etmek: tarih, saat, yer, kişinin görünüşü, giysisi, kullandığı araç ve plaka, söylenen sözler. Yakındaki dükkânların, bankaların, benzin istasyonlarının kameraları olayı kaydetmiş olabilir. Bu kayıtlar çoğu zaman kısa sürede silindiği için, kayıtların derhâl korunmasını şikâyet dilekçesinde açıkça talep etmek gerekiyor. Mağdurun delillerin toplanmasını isteme hakkı CMK m. 234'te güvence altında.
Çevrede olayı gören biri varsa adını ve telefonunu almak, tanıklık için dosyaya katkı sağlıyor. Olay sırasında cep telefonuyla ses ya da görüntü kaydı almak mümkünse, kaydın hukuka uygun elde edilip edilmediği ayrı bir tartışma konusu olabilir; bu nedenle bu konuda önceden hukuki destek almak yararlı olur. Delillerin genel çerçevesi için iş yerinde cinsel tacizin ispatı yazısındaki ilkeler sokaktaki olaylar için de geçerli.
Şikâyet nasıl yapılır
CMK m. 158'e göre suç ihbarı veya şikâyeti Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yapılabiliyor; yazılı olabileceği gibi tutanağa geçirilmek üzere sözlü de yapılabiliyor. Olayın hemen ardından en yakın karakola gidip anlatmak mümkün. Böyle yapıldığında ifadenizin olaya yakın bir zamanda alınması ve çevredeki kamera kayıtlarının hızla istenmesi bakımından avantaj sağlıyor. Şikâyeti sonradan başsavcılığa yazılı dilekçeyle de yapabilirsiniz.
Şüphelinin kimliğini bilmiyor olabilirsiniz. Şikâyet bilinmeyen kişi hakkında yapılabiliyor; kolluk plaka, kamera, tanık ve diğer yollarla kimliği tespit etmeye çalışıyor. TCK m. 73'e göre şikâyet süresi fiili ve failin kim olduğunu öğrendiğiniz günden başlayarak altı ay. Failin kimliğini sonradan öğrenirseniz süre o günden işliyor; yine de bekletmemek gerekiyor.
Şikâyetten sonra savcılıkta neler olur
Şikâyet alındığında Cumhuriyet savcısı soruşturmayı başlatır, sizi ifadeye çağırır ve şüpheliyi dinler. Kamera kayıtları, tanıklar, plaka sorgusu ve varsa telefon kayıtları toplanır. Delil yeterliyse iddianame hazırlanır ve dava asliye ceza mahkemesinde açılır; yeterli şüphe oluşmazsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Bu karar size tebliğ edildiği günden başlayarak iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilirsiniz (CMK m. 173). İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olayları ve delilleri göstermeniz beklenir, o yüzden ilk şikâyette ayrıntıyı eksik bırakmamak gerekir.
Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma yapılmadığı için (CMK m. 253/3) şüpheli ile aranızda "parayla kapatma" gibi bir yol da kanunen yok. Şikâyetten vazgeçme ise TCK 73/4 gereği davanın düşmesine yol açar; hüküm kesinleştikten sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz. Bu iki kuralı ayırmak gerekiyor: uzlaştırma bir kurumdur, vazgeçme mağdurun kendi tercihidir.
Varsayımsal örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: akşam saatinde bir otobüs durağında bekleyen kadına, durağın önünde duran bir aracın içindeki kişi cinsel içerikli sözler söylüyor, kadın yürümeye başlayınca araçla yavaş yavaş peşinden gidiyor. Kadın plakayı not edip yakındaki bir eczaneye giriyor, ardından karakola gidiyor. Savcılık plaka üzerinden araç sahibini tespit edebiliyor, eczanenin ve yol kamera kayıtlarını isteyebiliyor. Mahkemenin tartacağı etkenler şunlar: sözlerin cinsel amaçlı olup olmadığı, araçla takibin ısrar boyutunda olup olmadığı, mağdurun yaşadığı huzursuzluk, tanık ve kamera uyumu. Bu bir sonuç tahmini değildir, hangi unsurların önem taşıdığını gösteren bir örnektir.
Soruşturma açılmazsa ne olur
Her şikâyet iddianameyle bitmiyor. Fail bulunamazsa ya da sözlerin cinsel amaçlı olduğu kanıtlanamazsa savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verebilir. Bu kararla karşılaşırsanız ikinci bir deneme hakkınız var: itiraz dilekçesinde ilk başvuruda eksik kalan delilleri, örneğin sonradan bulduğunuz bir kamera kaydını ya da yeni bir tanığı göstermeniz gerekir. Karar tebliğinden sonra iki haftanın geçmesine izin vermeyin.
Sık yapılan hatalar
Birincisi, olayı küçümseyip hiç not almamak. İkincisi, kamera kayıtlarının ne kadar süre saklandığını sormadan günlerce beklemek. Üçüncüsü, olay yerinde karşı tarafla tartışıp daha ağır bir olaya sebep olmak veya kendi güvenliğini tehlikeye atmak; güvenli bir yere geçip kolluğu aramak çoğu zaman daha doğru. Dördüncüsü, altı aylık şikâyet süresini unutmak.
Kişinin iddianın haksız olduğunu düşündüğü durumlar da var; karşı perspektif için haksız cinsel taciz iddiasına karşı savunma yazısı var. Cezanın boyutuna dair ayrıntı cinsel taciz suçunun cezası yazısında.
Sormak istediğiniz bir durum varsa
Olayın hangi suç tipine oturduğu, şikâyet dilekçesinin nasıl yazılacağı ve hangi delillerin istenmesi gerektiği somut ayrıntıya göre değişiyor. Durumunuzu anlatmak için büroyu arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler var. Kamera kayıtları kısa sürede silindiği için ilk günlerde yapılan başvuru delil kaybını önlüyor. Genel çerçeve için ceza hukuku sayfasını da inceleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Sokakta bana laf atan kişi hakkında şikâyetçi olabilir miyim?
Evet. Söz cinsel amaçlıysa ve sizi rahatsız edecek nitelikteyse TCK 105 gündeme gelir. Her laf atma aynı ağırlıkta değildir; sözün içeriği, ısrar, yer ve mağdurun tepkisi mahkemece birlikte değerlendirilir. Şikâyet mutlaka denenmelidir, değerlendirmeyi savcılık yapar.
Sözlü taciz için hapis cezası verilir mi?
Temel suçta ceza hapis veya adli para cezasıdır; mahkeme birini seçer. Ceza hapis ise alt sınır üç ay, üst sınır iki yıldır. Fiil teşhir yoluyla ya da başka bir nitelikli hâlle işlenmişse ceza yarı oranında artar.
Kimse görmediyse ve kamera yoksa ne olur?
Şikâyet yine de yapılabilir. Mağdur beyanı, olay sonrası yakınlarına anlattıkları, olay yerindeki dükkânların kamera kayıtları, aracın plakası ve olay çevresindeki diğer deliller değerlendirilir. Delil bulunmaması dosyanın kovuşturmaya yer olmadığıyla kapanmasına yol açabilir.
Kişi beni takip edip durmadan laf atıyorsa hangi suçtan şikâyet ederim?
Takip ve ısrar varsa TCK 123/A'daki ısrarlı takip suçu (altı aydan iki yıla kadar hapis) gündeme gelir. Cinsel amaçlı sözler de varsa TCK 105 birlikte tartışılabilir. Savcılık fiilin nitelendirilmesini yapar.
Şikâyet süresi var mı?
Evet. TCK 105 şikâyete bağlıdır ve şikâyet hakkı, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiğiniz günden başlayarak altı ay içinde kullanılmalıdır (TCK m. 73). Süre geçince soruşturma yapılamaz.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73, 102, 105, 123, 123/A, 125
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 158, 173, 234, 253
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.