KISACA
- Edinilmiş mallara katılma rejiminde araç ya da banka hesabının kimin adına kayıtlı olduğu paylaşımı tek başına belirlemez.
- Evlilik sırasında çalışma gelirinden alınan araç ve biriken hesap edinilmiş maldır.
- Mal rejimi sona erdiği sırada mevcut edinilmiş mallar tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m. 235).
- Araç ya da hesap miras gibi kişisel mal kaynağından geldiyse kişisel mal olduğunu ispat etmek gerekir.
Boşanmada araç ve banka hesapları, kimin adına kayıtlı olduğuna bakılmaksızın kaynağına göre değerlendirilir. Evlilik sırasında çalışma gelirinden alınan araç ve biriken para edinilmiş maldır; boşanmada bu malların artık değerine eşler katılır. Araç tek bir eşin adına tescilli olsa bile diğer eş katılma alacağı isteyebilir. Mülkiyet yerine alacak hakkı doğduğu için araç eşin üzerinde kalır, karşı taraf para alır.
Kayıt kimde olursa olsun kaynak belirleyicidir
Eşler arasında başka bir rejim sözleşmesi yoksa edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir. Bu rejim, edinilmiş mallar ile eşlerin kişisel mallarını kapsar (TMK m. 218). Araç ruhsatındaki isim ya da hesabın sahibi, malın hangi gruba girdiğini kendiliğinden göstermez.
Bir eş çalışıp diğeri evde çocuğa baktıysa, çalışan eşin hesabında biriken para ve onun adına alınan araç yine edinilmiş maldır. Evdeki emek de mal rejimi hesabında karşılığını bulur, çünkü hesap kimin gelir getirdiğine değil malın hangi kaynaktan geldiğine bakar.
Hangi araç ve hesaplar kişisel mal olur
TMK m. 220'ye göre mal rejimi başlangıcında eşlerden birine ait olan değerler, evlilik sırasında miras ya da karşılıksız kazanma yoluyla gelen değerler ve kişisel malların yerine geçen değerler kişisel maldır. Evlenmeden önce aldığınız araç ya da babanızdan kalan paradan alınan araç bu gruptadır.
Aynı hesaba hem maaş hem miras parası yatıyorsa ayrım zorlaşır. Hesap dökümleri tek tek incelenir. Kişisel mal olduğunu ileri süren eşin bunu kanıtlaması gerekir.
Hesaplama anı ve dava tarihi
TMK m. 235'e göre mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır. Eklenecek değerler ise devredildiği tarihteki değerle hesaplanır.
Burada iki tarih karıştırılmamalıdır. Boşanma kararıyla mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225/2), bu yüzden hangi malların mevcut olduğu dava tarihine göre bakılır. Değerleri ise tasfiye anındaki durumla belirlenir. Dava tarihinden sonra yatan maaş, edinilmiş mal artık değerine karışmaz.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Zeynep ve Tolga yedi yıllık evli. Aracın ruhsatı Tolga adına, hesap da Tolga'nın maaş hesabı. Zeynep evde çocuklara bakıyor, Tolga'nın hesabına doğrudan erişimi yok. Boşanma davasında Zeynep araç ve hesap için katılma alacağı talep edebilir. Mahkeme banka kayıtlarını ister, aracın değerini bilirkişiyle belirler. Tolga hesaptaki bir bölümün babasından kalan paradan geldiğini söylerse bunu belgeyle göstermek zorunda kalır. Sonuç, belgelerin ne gösterdiğine bağlıdır.
Hesaptan para çekmek ve araç devri
Boşanma kararı verilmeden önce hesaptan para çekmek ya da aracı yakına satmak sık görülür. TMK m. 229 bu durumlar için bir tedbir koyar: eşlerden birinin rejim sona ermeden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar ve katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler edinilmiş mallara eklenir. Bu halde devredilen değer sanki hâlâ eşin elindeymiş gibi hesaba girer.
Böyle bir şüphe varsa araç tescil kayıtları ve banka hareketleri hemen istenmelidir. Konunun ayrıntıları boşanma öncesi mal kaçırma ve eklenen değerler yazısında ele alınmıştır.
Kredi ve borçlar hesabı değiştirir
Araç kredili alınmışsa kalan borç, hesaplanan artık değerden düşülür. Banka hesabı eksiye düşmüşse bu da hesaba yansır. Borç konusunu boşanmada ortak krediler ve borçlar yazısında anlattık.
Altın, döviz ve yatırım hesapları
Araç ve vadesiz hesaptan başka, vadeli mevduat, yatırım fonu, altın ve döviz hesapları da aynı mantıkla değerlendirilir. Kaynak evlilik içindeki çalışma gelirinse edinilmiş maldır. Hisse senedi portföyü varsa tasfiye anındaki değeri esas alınır, bu yüzden dalgalanan varlıklarda tarih seçimi sonuca etki eder.
Eşin ya da sizin kullanımınız altında olan kredi kartı borçları, ortak harcamaların sonucuysa hesapta dikkate alınır. Borcun kişisel bir ihtiyaçtan mı yoksa aile giderinden mi doğduğu fatura ve ekstrelerle gösterilir.
Banka bilgileri için mahkeme ilgili bankalara müzekkere yazar. Hesap bilgilerinizi bilmeseniz bile bankalara yazı yazılmasını mahkemeden talep edebilirsiniz. Bu talebi dilekçede açıkça yazmak, hesap araştırmasının baştan başlamasını sağlar ve ilerleyen aşamada zaman kazandırır.
Ortak hesaplarda durum farklıdır: hesap iki isme kayıtlıysa para üzerinde her iki eşin hakkı vardır, ama fiilen kimin yatırdığı yine incelenir.
İş yerine ait araç ve şirket hesapları
Araç şirket adına kayıtlıysa tablo değişir. Şirket tüzel kişidir ve araç şirketin malvarlığındadır; eşin payı ise şirket hissesi üzerinden gündeme gelir. Bu hisse de edinilmiş mal olabilir. Tek kişilik işletmelerde ayrım daha bulanıktır ve ticari defterlerin incelenmesi gerekir.
Eşlerden biri esnaf ya da serbest meslek sahibiyse işletme hesabı ile kişisel hesabı ayırmak da ayrı bir mesele olur. Gelirin hangi hesaba aktarıldığı, vergi kayıtları ve fatura düzeni bilirkişiye yol gösterir.
Bu tür dosyalarda mahkeme çoğu zaman mali müşavir bilirkişi görevlendirir. Bilirkişiye verilecek belge setinin eksiksiz olması hesabın doğru çıkmasını sağlar.
Dikkat edilecek pratik noktalar
Araç için ekspertiz ya da piyasa değerini gösteren belge almak, bilirkişi sürecini kısaltır. Banka hesapları için hem kendi hesaplarınızı hem eşinizin hesaplarını mahkeme üzerinden talep etmek gerekebilir. Hangi dönemin hareketlerinin isteneceği dosyaya göre değişir.
Genel hesaplama mantığını boşanmada mal paylaşımı nasıl yapılır ve katılma alacağı davası nedir yazılarında bulabilirsiniz. Zamanaşımı için katılma alacağı davasında zamanaşımı yazısına bakın.
Araç ve hesap dosyaları, belgelerin düzenine bağlı olarak birbirinden çok farklı ilerler. Aile hukuku dosyanızı birlikte gözden geçirmek isterseniz iletişim sayfasındaki telefondan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Para çekme ya da devir şüphesi varsa vakit kaybetmeden belge toplamak, delil kaybını önler.
Sık sorulan sorular
Araç eşimin adına kayıtlı, ben pay isteyebilir miyim?
Evlilik içinde edinilmiş mal gelirinden alınmışsa evet, araç tescilde kimin adına olursa olsun edinilmiş mal hesabına girer. Pay, mülkiyet olarak değil katılma alacağı olarak talep edilir.
Eşimin banka hesabındaki para benimle paylaşılır mı?
Evlilik içinde çalışma gelirinden biriken para edinilmiş maldır. Miras ya da bağıştan gelen para ise kişisel maldır. Hesap hareketleri bu ayrımı belirler.
Boşanma davası açıldıktan sonra yatan para hesaba girer mi?
Mal rejimi dava tarihinde sona erdiği için sonrasında edinilen mallar artık değere dahil edilmez. Dava tarihi bu yüzden hesaplamada önemlidir.
Eşim hesabındaki parayı boşanmadan önce çekti. Ne olur?
Katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler ve rıza dışı karşılıksız kazandırmalar edinilmiş mallara eklenebilir (TMK m. 229). Çekimin amacı ve ispatı dosyada belirleyicidir.
Araç değer kaybettiyse hesap nasıl yapılır?
Mevcut edinilmiş mallar tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır. Dolayısıyla aracın boşanma sırasındaki rayiç değeri esas alınır, alış fiyatı değil.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 218, 220, 225, 229, 235
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.