KISACA
- Türk Ceza Kanunu'nda yalnızca deepfake için öngörülmüş ayrı bir suç tipi yok; sahte görüntü ya da sesin ne amaçla kullanıldığına göre mevcut maddeler uygulanıyor.
- Kişinin itibarını zedeleyen sahte içerik hakaret (TCK 125), yüz ve ses gibi verilerin kullanılması kişisel veri suçları (TCK 135, 136) kapsamında değerlendirilebilir.
- Sahte ses ya da görüntüyle para istenirse bilişim sistemi araç olarak kullanıldığı için nitelikli dolandırıcılık (TCK 158/1-f) gündeme gelir; ceza üç yıldan on yıla kadar hapistir, (f) bendinde alt sınır dört yıldır.
- Çocuk gibi görünen kişiyi gösteren yapay müstehcen içerik TCK 226/3 kapsamında beş yıldan on yıla kadar hapisle karşılanır.
- Mağdur savcılığa suç duyurusunda bulunabilir; özel hayat ihlallerinde BTK'ya başvuru yolu ayrıca vardır (5651 sayılı Kanun m. 9/A).
Bir kişinin yüzünü ya da sesini yapay zekâyla taklit ederek sahte video veya ses kaydı üretmek bugün birkaç dakikalık iş. Bu içeriklerin hukuki karşılığı ise tek bir maddede yazılı değil. TCK'da “deepfake” diye adlandırılmış bir suç bulunmuyor. Bu, boşluk olduğu anlamına gelmiyor: fiil kimin için, ne amaçla ve nasıl kullanıldıysa o fiile uyan mevcut suç tipleri uygulanıyor.
Önce soru: içerik ne için kullanıldı?
Aynı teknolojiyle üç farklı hukuki sonuç doğabilir. Sahte görüntü bir kişiyi küçük düşürmek için yayılıyorsa mesele hakaret ve kişisel veri tarafındadır. Sahte ses yakınının sesiyle para istemek için kullanılıyorsa dolandırıcılığa girer. Müstehcen bir videoya başkasının yüzü eklenmişse özel hayat, müstehcenlik ve kişisel veri maddeleri birlikte okunur. Dolayısıyla “deepfake suç mu?” sorusunun cevabı, fiilin hangi kutuya düştüğüne bağlı.
İtibar zedeleyen içerik: hakaret
TCK 125/1, bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek somut bir fiil isnat eden kişiyi üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırıyor. Sahte bir görüntüde kişinin rüşvet aldığı, kavga ettiği ya da uygunsuz bir şey söylediği gösteriliyorsa, görüntü bu isnadın aracıdır. Alenen yayılması hâlinde ceza altıda bir oranında artırılır (TCK 125/4). Hakaret şikâyete bağlıdır (TCK 131); şikâyet süresi altı ay, fiilden itibaren en çok iki yıldır (TCK 73). Hakaret uzlaştırma kapsamında değildir (CMK 253/3) ama önödeme kapsamına alınmıştır (TCK 75/6).
Yüz, ses ve özel hayat: TCK 134, 135 ve 136
TCK 134/1 özel hayatın gizliliğini ihlal edene bir yıldan üç yıla kadar hapis öngörür; ihlal görüntü veya ses kaydıyla olmuşsa ceza bir kat artırılır. 134/2 ise özel hayata ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı biçimde ifşa edene iki yıldan beş yıla kadar hapis verir. Yapay zekâyla üretilmiş bir içeriğin “özel hayata ilişkin gerçek görüntü” sayılıp sayılmayacağı tartışmalıdır, çünkü ortada gerçekte kaydedilmiş bir şey olmayabilir. Buna karşılık içerik gerçek çekimlerden beslenmişse (örneğin özel bir videoya başka yüz eklenmişse) 134 doğrudan gündeme gelir.
Yüz görüntüsü ve ses kişisel veridir. Kişisel verileri hukuka aykırı biçimde kaydetmek TCK 135 uyarınca bir yıldan üç yıla, bir başkasına vermek, yaymak ya da ele geçirmek TCK 136 uyarınca iki yıldan dört yıla kadar hapis gerektirir. Bir kişinin fotoğraflarını sosyal medyadan toplayıp modele yükleyen ve ürettiği içeriği yayan kişi için bu iki madde pratikte en çok tartışılan hükümlerdir.
Para istemek için kullanılırsa: dolandırıcılık
Sahte bir ses kaydıyla “abi acil para lazım” denmesi ya da sahte bir video görüşmesiyle şirket yöneticisinin taklit edilmesi hâlinde TCK 158/1-f devreye girer: dolandırıcılığın bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenmesi. Ceza üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezasıdır; (f) bendinde hapsin alt sınırı dört yıldır, adli para cezası da suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Kendisini banka çalışanı ya da kamu görevlisi olarak tanıtan fail için l bendi de uygulanabilir. Üç ya da daha fazla kişi birlikte işlerse ceza yarı oranında, örgüt faaliyeti kapsamında bir kat artırılır (TCK 158/3).
Bu suçlarda mağdurlar için hesabın hızla bloke edilmesi önemli. CMK 128/A, nitelikli dolandırıcılık şüphesinde banka ya da ödeme kuruluşunun hesabı kırksekiz saate kadar askıya almasına imkân veriyor. Kendi paranızın gittiği hesabın bilgisini bankaya hemen bildirin; mağdur olarak ayrıca nitelikli dolandırıcılık yazısına bakabilirsiniz.
Çocuk görüntüsü ve müstehcenlik
Müstehcen içerik üretiminde çocuk, temsili çocuk görüntüsü ya da çocuk gibi görünen kişi kullanılırsa TCK 226/3'e göre beş yıldan on yıla kadar hapis cezası verilir. Metinde “temsili çocuk görüntüleri” ibaresi de geçtiği için tamamen yapay zekâ ile üretilmiş içeriğin bu kapsama girip girmediği de gündeme gelir; son söz yargılamayı yapan mahkemenindir. Bu içerikleri bulunduran, depolayan veya başkalarının kullanımına sunan kişi için de ayrı bir ceza var (iki yıldan beş yıla). Yetişkin kişi için ise rıza dışı üretilen müstehcen içerik 226'nın diğer fıkralarıyla birlikte hakaret, özel hayat ve kişisel veri maddelerinin birleştiği karmaşık bir dosya oluşturur.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir belediye çalışanının yüzü, rüşvet aldığını gösteren bir videoya yapay zekâyla ekleniyor ve video mahalle gruplarında dolaşıyor. Savcılık bakımından önce şunlar tartılır: içerik gerçek bir kaydın kurgusu mu, tamamen üretilmiş mi; video kim tarafından, hangi hesaptan yayıldı; yayanlar içeriğin sahte olduğunu biliyor muydu; mağdurun kimliği paylaşımdan anlaşılıyor mu. Bu etkenlere göre hakaret ve kişisel veri maddeleri birlikte araştırılır. Sonuç tahmini yapmadan söylemek gerekirse, yayanla üretenin hukuki durumu birbirinden farklı değerlendirilir.
Hangi mahkeme bakar, süreler ne kadar işler
Bu suçların hiçbirinde üst sınır on yılı aşmadığı için dava asliye ceza mahkemesinde görülür; ağır ceza ise esas olarak on yıldan fazla hapis gerektiren suçlara bakar (5235 sayılı Kanun m. 11, 12). Dava zamanaşımı suçun üst sınırına göre işler: hakaret ve veri suçlarında üst sınırı beş yılı aşmayan hükümler için sekiz yıl, nitelikli dolandırıcılıkta üst sınır on yıl olduğundan on beş yıl (TCK 66). Mağdurun yaşadığı en büyük sorun genellikle süre değil, kanıtın kaybolması. İçeriği yayanın hesabı silinirse IP kayıtlarına ulaşmak zorlaşır; bu nedenle savcılığa gitmeden önce bile ekran kaydı ve bağlantıları saklamak gerekir.
Mağdur olduğunuzda ilk adımlar
İçeriğin ekran görüntüsünü, bağlantısını, yayınlayan hesabı ve tarihi kaydedin. Silinmesini beklemeyin, önce delil alın. Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusu yapın (CMK 158). Özel hayatın gizliliğini ihlal eden içerik için 5651 sayılı Kanun'un 9/A maddesi, BTK'ya doğrudan başvuru yolu açar: erişim sağlayıcılar kararı en geç dört saat içinde uygular, başvuran da yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkimine sunar, hâkim kırk sekiz saatte karar verir. Hukuk mahkemesinde kişilik hakkına saldırı nedeniyle saldırının durdurulması ve tazminat istenebilir (TMK 24, 25). Sahte profilleri kapattırma yolları için sahte profil nasıl kapattırılır yazısı yol gösterir.
Üreten ya da paylaşan tarafta dikkat edilecekler
Başkasının yüzünü rızası olmadan kullanmak, “şaka” ya da “parodi” demekle meşru olmaz; ama her kurgusal içerik de suç değil. Belirleyici olan içeriğin gerçek biri hakkında yanlış bir izlenim bırakıp bırakmadığı, kişinin itibarını zedeleyip zedelemediği ve rızanın bulunup bulunmadığı. Etiket koymak, kaynağını belirtmek ve gerçek kişiyi tanınır kılmamak riski azaltır. Ses ya da yüz taklidiyle bir kimseden menfaat sağlamak ise dolandırıcılık sınırına girer. Soruşturma altındaysanız bilişim suçlarında gözaltı ve özel görüntü ve ses kaydını yayma yazılarına bakın.
Dosyanızı konuşmak için
Teknolojinin hızı kanunun hızını aşıyor; bu yüzden yapay zekâ içerikli dosyalarda uygulama oturmadı ve her savcılık farklı bir madde seçebilir. Sahte içerikle itibarı zedelenen ya da hakkında soruşturma açılan biri için ilk günlerde alınacak delil ve verilecek ifade belirleyici. Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Büronun baktığı diğer dosya türleri ceza hukuku sayfasında.
Sık sorulan sorular
Deepfake yapmak tek başına suç mu?
Kanunda deepfake adıyla bir suç tanımı yok. Görüntüyü üretmek tek başına değil, kullanım amacı ve sonucu belirleyicidir. Başkasının yüzünü ya da sesini rızası olmadan başkasına gösterme, itibar zedeleme, para isteme veya müstehcen içerik üretme gibi bir fiille birleşirse mevcut suç maddeleri devreye girer.
Deepfake ile hakaret suçu oluşur mu?
Sahte içerik kişiye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek bir fiil isnat ediyorsa TCK 125 kapsamında hakaret gündeme gelir. Suç şikâyete bağlıdır; şikâyet süresi öğrenmeden itibaren altı aydır ve fiilden itibaren en çok iki yıldır (TCK 73, 131).
Sahte sesle yakınımdan para istendi, ne olur?
Faile karşı nitelikli dolandırıcılık soruşturulur: bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması TCK 158/1-f'de sayılıdır. Kendinizi yetkili gibi tanıtma varsa (l bendi) aynı fıkra işler. Hesap hareketleri için bankaya ve savcılığa vakit kaybetmeden başvurmak gerekir.
Sahte cinsel içerikli görüntüm yayıldı, ne yapabilirim?
Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusu yapılır; özel hayatın gizliliği için BTK'ya doğrudan başvuru yolu da vardır. Kullanılan içeriğin niteliğine göre müstehcenlik, hakaret ve kişisel veri suçları değerlendirilir. Hukuk mahkemesinde kişilik hakkı davası ve tazminat ayrıca açılabilir (TMK 24, 25).
Sahte videoyu eğlence amacıyla paylaşmak suç olur mu?
Amaç şaka olsa bile içerik gerçek bir kişiyi küçük düşürüyor, itibarını zedeliyor ya da rızası olmadan kimliğini kullanıyorsa hukuki sorumluluk doğabilir. Her paylaşım suç değildir ama niyet kadar ortaya çıkan sonuç ve içeriğin niteliği de değerlendirilir.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73, 125, 131, 134, 135, 136, 158, 226
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 128/A, 158
- 5651 sayılı Kanun m. 9/A
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 24, 25
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.