KISACA
- WhatsApp grubunda hakaret, TCK 125/1 uyarınca üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektirebilir.
- Mağdur grupta yoksa hakaretin cezalandırılması için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir.
- Grup herkese açıksa ya da çok sayıda kişiyi kapsıyorsa alenilik tartışılır; alenilik kabul edilirse ceza altıda bir artırılır (TCK m. 125/4).
- Hakaret şikâyete bağlıdır; uzlaştırma yapılmaz, ama kamu görevlisine görevi nedeniyle işlenen hâl dışında önödeme uygulanabilir.
Aile grubunda, apartman yönetiminde, okul velileri grubunda ya da iş arkadaşlarınızla yazıştığınız yerde birine sinirlenip kaba bir şey yazdınız. O kişi grupta yoktu, ama bir başkası ekran görüntüsünü ona gönderdi. Şimdi elinizde bir ifade çağrısı var ve soru basit: kapalı bir WhatsApp grubunda söylenen söz hakaret sayılır mı?
Cevap: sayılabilir, ama şartları var
TCK 125/1 onur, şeref ve saygınlığı rencide edebilecek somut bir fiil isnat etmeyi veya sövmeyi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırır. Aynı fıkra ayrıca bir şart koyar: mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir.
"İhtilat", hakaretin sözü duyabilecek birkaç kişiyle birlikte bulunarak ya da iletişim kurarak yapılması anlamına gelir. Yani yalnızca bir arkadaşınıza özel mesajda söylediğiniz kaba söz, bu şart yönünden tek başına yetmeyebilir. Üç kişi eşiği, mağdur dışındaki kişiler için aranır.
Mağdur grupta mı, değil mi?
İki durum farklı hükümlere bağlanır.
Mağdur grupta değilse: hakaret gıyapta işlenmiştir ve en az üç kişiyle ihtilat aranır. Altı kişilik bir arkadaş grubunda mağdur yoksa, bu kişiler eşiği doldurur. İki kişilik özel yazışma doldurmaz.
Mağdur grupta ya da mesajın muhatabıysa: TCK 125/2'ye göre fiil, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmişse yine aynı ceza uygulanır. Grup içinde hedef alınan kişi, "gıyapta" şartını aramadan şikâyet edebilir.
Alenilik ayrı bir soru
İhtilat ile alenilik aynı şey değildir. Alenilik, hakaretin belirsiz sayıdaki kişi tarafından algılanabilecek biçimde işlenmesidir ve gerçekleşirse ceza altıda bir oranında artırılır (TCK m. 125/4). Kapalı, birkaç kişilik bir WhatsApp grubunda alenilik genellikle tartışmalıdır. Üye sayısı yüksek, herkesin davet bağlantısıyla girebildiği ya da katılımcıların birbirini tanımadığı gruplarda ise alenilik daha rahat ileri sürülür. Uygulamada kesin bir üye sayısı sınırı aranmaz; grubun niteliği ve kimlerin okuyabildiği değerlendirilir.
Delil sorunu: ekran görüntüsü yeter mi?
WhatsApp dosyalarında en büyük tartışma delil üzerinde. Bir ekran görüntüsü kolayca düzenlenebilir ve hangi numaradan gönderildiği görüntüde net olmayabilir. Savcılık bu yüzden çoğunlukla mesajı gönderdiği öne sürülen kişinin telefonunu incelemek ister. Sanık tarafı açısından önemli olan, mesajın kendisi tarafından yazıldığının başka delillerle ispatlanıp ispatlanamadığıdır; telefonun başka biri tarafından kullanılabildiği, hattın başkasına ait olduğu gibi iddialar araştırılır. Telefona el koyma konusunda telefona el koyma ve şifre vermek zorunda mıyım yazısına, hakaretin ispatına dair genel çerçeve için hakaret suçunda tanık ve delil yazısına bakabilirsiniz.
Mağdur tarafı için pratik not: mesajı gruptaki başka bir kişiden alıp, o kişiyi tanık olarak göstermek ekran görüntüsünden çok daha güçlüdür. Grup yöneticisi ya da mesajı görenler ifadeye çağrılabilir.
Şikâyet, süre, önödeme
Hakaret kamu görevlisine görevinden dolayı işlenenler hariç şikâyete bağlıdır (TCK m. 131). Şikâyet süresi, fiili ve failin kim olduğunu öğrenmeden itibaren altı aydır ve hakaret bakımından her hâlde fiilden itibaren iki yılı aşamaz (TCK m. 73/2). Uzlaştırma yapılamaz (CMK m. 253/3), ama önödeme mümkündür (TCK m. 75/6-a-2): Cumhuriyet savcılığı tutarı bildirir, fail on gün içinde öderse kamu davası açılmaz. Ayrıntı için önödeme nedir yazısına göz atın.
Haksız bir fiile tepki olarak yapılan hakarette ceza üçte bire kadar indirilebilir; karşılıklı hakarette de taraflardan biri ya da her ikisi için indirim veya cezadan vazgeçme mümkündür (TCK m. 129). Grup içi kavgalarda sıklıkla bu hüküm gündeme gelir. Ayrıntısı hakaret suçunda haksız tahrik indirimi yazısında.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir site yönetim grubunda yirmi komşu var. Biri, yöneticiye "hırsız" diye yazıyor. Yönetici grupta değil, bir komşu görüntüyü ona iletiyor. Yönetici şikâyet ederse savcılık şunlara bakar: mesajı kim yazdı, "hırsız" demek gerçek bir olaya mı dayanıyordu, yirmi kişilik grup aleni sayılır mı, mesajdan önce bir tartışma ya da haksız fiil var mıydı? Sonuç tahmini yapılamaz.
Yargılama ve ceza
Hakaret davasına asliye ceza mahkemesi bakar (5235 m. 11). Mahkeme hapis ile adli para cezası arasında seçim yapar; hapis seçilirse kısa süreli cezalar için erteleme, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ya da seçenek yaptırım gibi imkânlar ayrıca tartışılır ve bunlar suç tarihine ve güncel metne göre değerlendirilir. Dava zamanaşımı, seçimlik cezalarda hapis esas alındığı için sekiz yıldır (TCK m. 66/1-e, 66/4). Yani grup yazışması yıllar sonra bile dosya konusu olabilir; ama şikâyet süresi çok daha kısadır.
Mesajın bir yöneticiye, öğretmene ya da başka bir kamu görevlisine görevi nedeniyle yazılmış olması durumunda tablo değişir: bu hâlde alt sınır bir yıldan az olamaz (TCK m. 125/3-a), soruşturma şikâyete bağlı değildir ve önödeme kapsamı dışındadır.
Sık yapılan hatalar
Önce mesajı silmek. "Herkes için sil" seçeneği ekran görüntüsünü yok etmez; gruptaki başka biri görüntü almış olabilir ve silme davranışı sonradan kötü yorumlanabilir. İkinci hata, ifadede "grupta ben değil, başkası yazdı" gibi doğrulanamayacak bir savunma yapıp telefonda mesajın bulunması. Üçüncüsü, önödeme tebligatını yok saymak. Mağdur açısından en sık hata ise şikâyet süresini kaçırmak: altı ay çabuk geçer.
Dosyanız için
Grup yazışmalarında tek cümle, bağlam ve kimlerin okuduğu belirleyici. Çağrı aldıysanız ya da şikâyet düşünüyorsanız durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; ifade ve önödeme süreleri kısa olduğundan bu aramayı erteleme. Alan hakkında genel bilgiye ceza hukuku sayfasından, hakaretin cezasına hakaret suçunun cezası yazısından ulaşabilirsiniz. Sosyal medyadaki paylaşımlar için hakaret davasında beraat nedenleri yazısı da yararlı olur.
Sık sorulan sorular
WhatsApp grubunda küfür etmek suç mu?
Evet, suç oluşabilir. Mağdur grupta bulunmuyorsa fiilin en az üç kişiyle ihtilat edilerek işlenmesi aranır (TCK 125/1). Mağdur grubun içindeyse ve mesajlar doğrudan ona yöneliyorsa 125/2 devreye girer. Her iki durumda da ifadenin onur kırıcı nitelikte olması şarttır.
Üç kişilik grupta hakaret suç sayılır mı?
Kanun gıyapta hakaret için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesini arar. Uygulamada mağdur bu sayıya katılmaz, yani mağdur dışında en az üç kişinin mesajı görebilmesi gerekir. Üç kişilik bir grupta mağdur da varsa bu eşik dolmaz.
WhatsApp grubu aleni sayılır mı?
Her grup aleni sayılmaz. Üye sayısı, grubun niteliği, kimlerin katılabildiği ve davet bağlantısının açık olup olmadığı gibi etkenlere bakılır. Aleni sayılmazsa 125/4'teki altıda bir artırım uygulanmaz, ama temel suç yine oluşabilir.
Ekran görüntüsü delil olur mu?
Olur, ama tek başına yeterli sayılmayabilir. Görüntü düzenlenmiş olabileceği için mesajı atanın kim olduğu, telefon numarası ve mesajın gerçekten gönderildiği başka delillerle desteklenir. Gerekirse cihaz incelemesi yapılır.
Şikâyet süresi ne kadar?
Fiili ve failin kim olduğunu öğrendiğiniz günden itibaren altı ay; hakaret suçunda ise her hâlde fiilden itibaren iki yılı geçemez (TCK m. 73/2).
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66, 73, 75, 125, 129, 131
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253
- 5235 sayılı Kanun m. 11
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.