Cinsel taciz suçunun cezası kaç yıl, hangi hallerde artar

Bir kişiye cinsel amaçla ısrarla yaklaşmak, ona cinsel içerikli sözler söylemek ya da mesaj atmak, Türk Ceza Kanunu'nda ayrı bir suç. Cezası üç aydan iki yıla kadar hapis ya da adli para cezası. Mağdur çocuksa ceza altı aydan üç yıla kadar hapis oluyor ve para cezası seçeneği ortadan kalkıyor. Bazı hâllerde ceza yarı oranında artıyor. Suç şikâyete bağlı, yani mağdur başvurmadan soruşturma yürümüyor.

TCK 105/1: temel ceza ne söylüyor

Madde metni kısa: "Bir kimseyi cinsel amaçlı olarak taciz eden kişi" hakkında, mağdurun şikâyeti üzerine, üç aydan iki yıla kadar hapis cezasına veya adli para cezasına hükmedilir. Burada iki şeye dikkat etmek gerekiyor. Birincisi, ceza seçimlik. Hâkim hapis de verebilir, yalnız adli para cezası da. İkincisi, kanun "taciz"in ne olduğunu tek tek saymıyor. Cinsel amaç aranıyor ve fiilin vücuda temas düzeyine varmaması gerekiyor; temas varsa dosya başka maddeye kayıyor.

Adli para cezasının hesabı TCK 52'ye göre yapılır: mahkeme bir gün sayısı belirler (beş günden az, kanunda aksi yazmıyorsa yediyüzotuz günden fazla olamaz), sonra kişinin ekonomik durumuna bakarak bir günün karşılığını takdir eder. Kararda ikisi ayrı ayrı gösterilir. Tutar sanığa göre değişir, bu yüzden "kaç lira" sorusunun tek cevabı yok.

Çocuğa karşı işlenince ne değişiyor

Fiil çocuğa karşı işlenmişse alt sınır altı aya, üst sınır üç yıla çıkıyor. Metindeki ifade şöyle: fiilin çocuğa karşı işlenmesi hâlinde altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Burada adli para cezası geçmiyor. Yani çocuk mağdurda mahkeme yalnız hapisle karşılaşıyor. Çocuk mağdurlar için ayrıca yazdığımız çocuğa karşı cinsel taciz yazısı, TCK 103 ile arasındaki ilişkiyi de anlatıyor.

Cezayı yarı oranında artıran beş hâl

TCK 105/2, fiilin şu hâllerde işlenmesine yarı oranında artırım bağlıyor:

• Kamu görevinin, hizmet ilişkisinin ya da aile içi ilişkinin sağladığı kolaylıktan yararlanılması.
• Vasi, eğitici, öğretici, bakıcı, koruyucu aile, sağlık hizmeti veren ya da koruma, bakım veya gözetim yükümlülüğü bulunan kişiler tarafından işlenmesi.
• Aynı işyerinde çalışmanın sağladığı kolaylıktan yararlanılması.
• Posta veya elektronik haberleşme araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanılması.
• Teşhir suretiyle işlenmesi.

Bu beş bent aynı fıkranın içinde ve fıkra tek bir "yarı oranında artırılır" cümlesine bağlanmış. Yani bir olayda hem işyeri hem mesaj unsuru varsa, bu iki ayrı artırım anlamına gelmiyor; dosyada hangi bendin oluştuğu, mahkemenin gerekçesinde tartışılan bir konu. Yarı oranında artırım temel cezayı üç aydan iki yıla değil, dört buçuk aydan üç yıla taşıyor. Çocuğa karşı işlenip artırım nedeni de varsa aralık dokuz aydan dört buçuk yıla çıkıyor.

Mağdur işini bıraktıysa alt sınır bir yıl

Aynı fıkranın son cümlesi şunu ekliyor: bu fiil nedeniyle mağdur işi bırakmak, okuldan veya ailesinden ayrılmak zorunda kalmışsa verilecek ceza bir yıldan az olamaz. Bu, taciz yüzünden istifa eden ya da okulu bırakan kişinin durumunu doğrudan kapsıyor. Dosyada bunu gösteren belgeler (istifa dilekçesi, işyeri kayıtları, tanıklar) bu yüzden önem kazanıyor. İşten ayrılan işçinin parasal haklarını cinsel taciz nedeniyle haklı fesih yazısında ayrıca anlattık.

Burada kanunun kurduğu bağ, fiil ile ayrılma arasındaki nedensellik. Mağdur başka sebeplerle de işten ayrılmışsa mahkeme bu bağı arayacak, dolayısıyla ayrılma tarihi, ayrılmadan önceki yazışmalar ve olayların sırası belirleyici hâle geliyor. Bir yıllık alt sınırın uygulanıp uygulanmayacağı, çoğu zaman bu sıranın belgelerle gösterilebilmesine bağlı.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir ofiste çalışan A, aynı departmanda çalıştığı B'ye aylarca gece saatlerinde cinsel içerikli mesajlar gönderiyor, B'nin uyarılarına rağmen devam ediyor. B şikâyetçi oluyor ve savcılık iddianame düzenliyor. Dosyada aynı işyerinde çalışma ve elektronik haberleşme araçları bentleri birlikte tartışılabilir; mesajların sayısı, içeriği, süresi ve B'nin tepkisi mahkemenin dikkate alacağı etkenler. B işi bırakmak zorunda kaldıysa bir yıllık alt sınır gündeme gelir. Bu bir sonuç tahmini değil, kanunun hangi noktalarda cezayı etkilediğini gösteren bir çerçeve.

Hangi mahkeme, hangi zamanaşımı

Üst sınır iki yıl, artırımlı hâlde üç yıl, çocuk mağdurda artırımla dört buçuk yıl. Hiçbiri on yılı geçmediği için görev ağır cezada değil asliye ceza mahkemesinde (5235 sayılı Kanun m. 11 ve 12). Dava zamanaşımı TCK 66/1-e'ye göre sekiz yıl; seçimlik cezalarda zamanaşımı hesabında hapis cezası esas alınıyor (TCK 66/4). Şikâyet süresi ise ayrı: mağdurun fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden altı ay (TCK 73/1-2). Süre kaçırılırsa, ceza kanunda ne kadar ağır yazarsa yazsın soruşturma yapılamıyor. Ayrıntısı şikâyet süresi ve uzlaşma yazısında.

Taciz mi, sarkıntılık mı

En sık karışan nokta TCK 102 ile 105. Cinsel davranış vücut dokunulmazlığını ihlal edecek düzeye varıyorsa, örneğin istenmeyen bir dokunma varsa dosya 102'ye gider. Maddenin ikinci cümlesi "sarkıntılık düzeyinde kalması" hâlinde iki yıldan beş yıla kadar hapis öngörüyor, yani taciz maddesinin üst sınırının bile üstünde bir alt sınır. Bu yüzden iddianamedeki madde numarası tek başına sonucu değiştiriyor. İki suç arasındaki çizgiyi cinsel taciz ile cinsel saldırı ayrımı yazısında anlattık; vücuda temasın bulunduğu dosyalar için sarkıntılık ve cinsel saldırı farkı de bakmaya değer.

Taciz tek başına gelmiyorsa

Gerçek dosyalarda taciz çoğu zaman başka fiillerle iç içe geçiyor. Aynı kişi mağduru haftalarca izliyor, telefonla ya da mesajla arıyorsa ısrarlı takip suçu (TCK 123/A, altı aydan iki yıla kadar hapis) ayrıca gündeme gelebiliyor; üstelik bu suçta mağdura baro tarafından avukat görevlendirilmesi istenebiliyor (CMK 234). Açık bir tehdit varsa tehdit maddesi de sayıma giriyor. Mahkeme bu fiilleri tek tek değerlendiriyor ve her birinin ayrı ceza aralığı var. Bu yüzden iddianamede kaç madde yazdığına bakmak, olası toplam cezayı anlamanın ilk adımı.

Mağdurun korunması ayrı bir hat. Kadın mağdurlar 6284 sayılı Kanun'un 5. maddesi uyarınca, failin kendilerine ve işyerlerine yaklaşmamasına, onları iletişim araçlarıyla rahatsız etmemesine yönelik tedbir isteyebiliyor. Bu tedbir cezadan bağımsız ve hızlı işleyen bir koruma yolu; ceza davasının bitmesini beklemiyor.

Cezanın tam miktarını ne belirler

Kanunun sınırı yalnız çerçeve. Mahkeme cezayı belirlerken fiilin işleniş biçimine, kullanılan araçlara, zamana ve yere, failin kastına bakarak temel cezayı belirler; sonra varsa indirimleri uygular. Hapis cezası belirlenirse, miktar iki yılı geçmiyorsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme gibi seçenekler konuşulabiliyor. Bunlar adli para cezası ve HAGB yazısında ayrı bir başlık.

Dosyanız için ne yapabilirsiniz

Taciz iddiasıyla karşı karşıya olan da, mağdur da ilk günlerde yapılacak şeylerin sonucu etkilediğini bilmeli. Mağdur için mesajların, tanıkların ve zaman çizelgesinin korunması; isnat edilen kişi için ifade vermeden önce dosyanın ve delillerin görülmesi önem taşıyor. Hangi bendin gündeme geleceği, şikâyetin süresinde yapılıp yapılmadığı ve cezanın hangi aralıkta kalacağı dosyadaki ayrıntıya bağlı. Durumunuzu anlatmak için büroyu arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; iletişim sayfasında numaralar var. Şikâyet süresi altı ay olduğu için bekleyen birinde telefon, günleri kaybetmemek bakımından fark yaratıyor. Genel çerçeve için ceza hukuku sayfasına da göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66, 73, 102, 103, 105, 123/A
• 5235 sayılı Kanun m. 11, 12
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 234
• 6284 sayılı Kanun m. 5

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.