Reşit olmayanla cinsel ilişkide zamanaşımı süresi

Zamanaşımı hesabında aklınızda tek rakam kalsın istiyorsanız: TCK 104/1 için sekiz yıl. 104/2 ve 104/3 için on beş yıl. Ama bu iki rakam hesabın başlangıcıdır; failin yaşı, ilişkinin tek mi sürekli mi olduğu ve araya giren soruşturma işlemleri sonucu değiştirebilir.

Rakamlar nereden çıkıyor

TCK 66/1'e göre dava zamanaşımı, suçun kanunda yazılı cezasının üst sınırına bağlıdır. Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezası gerektiren suçlarda sekiz yıl; beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis gerektiren suçlarda on beş yıl geçmesiyle kamu davası düşer.

104/1'in cezası iki yıldan beş yıla kadardır; üst sınır beştir, yani sekiz yıllık dilim geçerlidir. 104/2 ve 104/3'te ceza on yıldan on beş yıla kadardır; üst sınır on beş olduğundan on beş yıllık dilime girilir. Daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâller varsa, dosyadaki mevcut deliller itibarıyla bunlar da zamanaşımının belirlenmesinde dikkate alınır (TCK 66/3).

Süre hangi günden işlemeye başlar

Tamamlanmış suçlarda zamanaşımı suçun işlendiği günden başlar (TCK 66/6). Rızaya dayalı bir ilişkide bu, ilişkinin yaşandığı gündür. İlişki aylarca sürmüşse ve aynı suç işleme kararının icrası kapsamında tekrar edilmişse zincirleme suç söz konusu olur; bu durumda tek ceza verilir, ancak bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır (TCK 43/1); zamanaşımı son suçun işlendiği günden başlar. Bunun anlamı: ilişki sürdükçe başlangıç tarihi ileri kayar. Zincirleme suç tespiti dosyada tartışmalıdır, çünkü tek bir buluşma ile sürekli ilişki arasında hesap çok farklı çıkar.

Çocuğun on sekiz yaşını bitirmesini bekleyen kural dar bir istisnadır: çocuklara karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda süre, çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işler. Yaş yakını, sevgili ya da tanıdık olan fail için bu kural geçerli değildir. Baba, üvey baba ya da bakım ve gözetim yükümlülüğü olan kişi gibi failler için ise durum farklıdır; ayrıntısı çocuk istismarında zamanaşımı ne zaman başlar yazısında.

Kesilme ve durma: süreyi uzatan işlemler

Dava zamanaşımını kesen işlemler sayılıdır (TCK 67/2): şüpheli ya da sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi, tutuklama kararı verilmesi, iddianame düzenlenmesi ve sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi. Her kesilmeden sonra süre yeniden işlemeye başlar. Birden fazla kesme nedeni varsa süre son nedenin gerçekleştiği tarihten itibaren yeniden işler (67/3).

Bunun sınırı da var: kesilme hâlinde zamanaşımı süresi, kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzar (67/4). 104/1 için sekiz yıl, en çok on iki yıla; 104/2-3 için on beş yıl, en çok yirmi iki yıl altı aya çıkabilir. Durma ise başka bir mekanizmadır: soruşturma ya da kovuşturmanın izne veya başka bir mercideki meselenin çözümüne bağlı olduğu hâllerde ve hakkında kaçaklık kararı verilen failin durumunda zamanaşımı durur (67/1). Ayrıntı için zamanaşımını kesen ve durduran işlemler yazısına bakabilirsiniz.

Failin yaşı süreyi kısaltır

Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş ama on beşini doldurmamış faillerde bu süreler yarıya, on beşini doldurmuş ama on sekizini doldurmamış faillerde üçte ikiye iner (TCK 66/2). 104/1 bakımından sekiz yıl, ilk grupta dört yıl; ikinci grupta beş yıl dört aya iner. 104/2-3'te on beş yıl sırasıyla yedi buçuk yıl ve on yıl olur. İki gençten birinin on yedi, ötekinin yirmi yaşında olduğu dosyalarda, failin ilişki günündeki yaşı bu yüzden hesabın ilk girdisidir. Doğum tarihi nüfus kaydından alınır.

Dosyayı elinde tutan kişi ne yapmalı

Zamanaşımı savunmasını kurabilmek için elinizde şu belgeler bulunmalı: ilişkinin tarihini gösteren yazışma ya da tanık, iki tarafın nüfus kayıtları, soruşturma dosyasındaki ifade tarihleri ve varsa tutuklama ya da iddianame belgeleri. Bunlar yoksa süre hesabı belirsiz kalır. Ayrıca çocukla yaşanan ilişkinin tek seferlik mi sürekli mi olduğuna dair beyanlar, süre başlangıcını doğrudan etkileyeceğinden ifadede kullanılan cümleler dikkatle seçilmelidir.

Zamanaşımı dolduysa ne olur

Dava zamanaşımı dolmuşsa kamu davası düşer. Savcılık aşamasında bu, kovuşturmaya yer olmadığı kararına; dava açılmışsa mahkemenin düşme kararına dönüşür. Mahkeme zamanaşımını kendiliğinden gözetir, savunma da bunu ileri sürebilir. Süre hesabı kağıt üzerinde basit görünse de kesme nedenleri ve failin yaşı hesabı değiştirdiği için dosya belgeleriyle birlikte yapılması gerekir. Süreç ayrıntıları için zamanaşımı dolunca düşme kararı nasıl alınır yazısına bakabilirsiniz.

Dava zamanaşımı ile ceza zamanaşımı ayrı kavramlardır. Hüküm kesinleştikten sonra işleyen ceza zamanaşımında, beş yıla kadar hapis cezalarında on yıl, beş yıldan fazla hapis cezalarında yirmi yıl geçmesiyle ceza infaz edilmez (TCK 68/1). Fail çocuksa bu sürelerin yarısı ya da üçte ikisi esas alınır (TCK 68/2). 104/1'den verilmiş iki ile beş yıl arasındaki bir ceza bu nedenle, kesinleşmesinden sonra on yıl içinde infaz edilmezse zamanaşımına uğrar. Başlangıç tarihi hükmün kesinleştiği ya da infazın kesintiye uğradığı gündür (68/5).

Şikâyet süresiyle karıştırılmasın

104/1 şikâyete bağlıdır ve şikâyet süresi altı aydır (TCK 73). Bu, dava zamanaşımından ayrı bir süredir. Şikâyet hakkı olan kişi fiili ve failin kimliğini öğrendiği günden itibaren altı ay içinde başvurmak zorundadır; ancak bu süre dava zamanaşımını aşamaz. Yani eski bir olayda ilk iş, altı ayın hâlâ açık olup olmadığına, yani öğrenme tarihine bakmaktır. 104/2-3 ve 103 için şikâyet süresi söz konusu değildir; bunlarda yalnız zamanaşımı hesabı yapılır. Şikâyet kuralları reşit olmayanla cinsel ilişki şikâyete bağlı mı yazısında anlatılıyor.

Varsayımsal bir hesap

Varsayımsal bir örnek düşünelim: otuz yaşındaki bir kişi, dokuz yıl önce on yedi yaşındaki biriyle yaşadığı rızaya dayalı ilişki nedeniyle ifadeye çağrılıyor; ilişki tek seferlik. İlişki günü fail yirmi bir yaşındaydı, yani yaş indirimi yok. 104/1 için temel süre sekiz yıldır ve olay dokuz yıl önceyse, önce aradaki kesme işlemlerine bakılır: bugüne kadar ifade, tutuklama ya da iddianame var mı? Hiçbiri yoksa süre dolmuştur. Varsa süre o işlemden itibaren yeniden başlamıştır ve toplam süre on iki yılı aşamaz. Ayrıca şikâyet hakkı olan kişinin olayı ne zaman öğrendiği de incelenir. Sonuç bu tarihlerin belgelerle birlikte okunmasına bağlıdır; tahmin yürütülemez.

Zamanaşımı hesabında sık yapılan hatalar

Zamanaşımı dosyada kendiliğinden gözetilir ama hesabı yanlış kurmak sık görülür. İlk hata, iki ayrı süreyi (şikâyet ve dava zamanaşımı) birbirine karıştırmak. İkinci hata, ilişkinin tek seferlik mi sürekli mi olduğunu hesaba katmamak. Üçüncüsü, kesme işlemlerini unutmak: ifadeye çağrı yazısı kesme sebebi sayılmaz ama ifadenin fiilen alınması sayılır. Dördüncüsü, 103'e kayabilecek bir dosyada 104 süresini esas almak: aynı olay çocuğun yaşı nedeniyle 103'e girerse süre farklı hesaplanır.

Süre hesabını yaptırmak

Eski bir olay yüzünden dosyanız açıldıysa, ifadeye gitmeden önce tarihleri bir araya getirmek gerekir: ilişki tarihi, doğum tarihleri, şikâyet tarihi, varsa daha önce alınmış ifade. Hesabı birlikte yapmak için bizi arayabilir veya WhatsApp'tan yazabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler yer alıyor. Çalışma alanımız için ceza hukuku sayfasına, genel zamanaşımı kuralları için dava zamanaşımı süreleri nasıl belirlenir yazısına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 43, 66, 67, 68, 73, 103, 104

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.