KISACA
- TCK 105/1 uyarınca cinsel taciz üç aydan iki yıla kadar hapis ya da adli para cezasıyla karşılanır; çocuğa karşı işlenirse altı aydan üç yıla kadar hapis verilir.
- Suç şikâyete bağlıdır ve şikâyet süresi, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı aydır (TCK 73).
- Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK 253/3).
- Şüpheli ifade verirken susma hakkını ve müdafiden yararlanma hakkını kullanabilir, lehine delillerin toplanmasını isteyebilir (CMK 147).
- İddia bilerek uydurulmuşsa iftira suçu söz konusu olur; TCK 267 bir yıldan dört yıla kadar hapis öngörür.
Hakkınızda cinsel taciz şikâyeti yapıldıysa ya da yapılacağını duyduysanız yapılacak ilk iş, savcılığa gitmeden önce elinizdeki delilleri ve olayın akışını toparlamak, ikincisi ifade vermeden önce bir müdafiyle görüşmektir. TCK 105 bu fiili üç aydan iki yıla kadar hapis ya da adli para cezasıyla karşılıyor. Maddenin içinde savunmanın tutunacağı birkaç kapı var: şikâyet süresi, fiilin hukuki tanımı, delillerin gücü ve nitelikli hâl iddiasının dosyadaki karşılığı.
Madde neyi suç sayıyor
TCK 105/1, bir kimseyi cinsel amaçlı olarak taciz eden kişiyi mağdurun şikâyeti üzerine cezalandırır. Ceza üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır; fiil çocuğa karşı işlenmişse altı aydan üç yıla kadar hapis verilir. Seçimlik ceza olduğu için mahkeme hapis yerine adli para cezasını da tercih edebilir.
Fiil kanunda ayrıntılı tarif edilmiyor. Uygulamada ayrım temasa bakılarak yapılıyor: vücuda dokunma yoksa, yani söz, mesaj, bakış ya da hareket varsa taciz; dokunma varsa cinsel saldırı (TCK 102) gündeme geliyor. Sınırın nerede çekildiğini cinsel taciz ile cinsel saldırı arasındaki farkı anlatan yazıda ayrıca ele aldık. Savunma açısından bu ayrım kritik, çünkü iddianame taciz diyorsa ama anlatım temas içeriyorsa dosya çok farklı bir ceza aralığına kayabilir; tersi de geçerli.
Nitelikli hâller TCK 105/2'de sayılıyor: kamu görevi, hizmet ya da aile ilişkisinin sağladığı kolaylık, aynı iş yerinde çalışmanın sağladığı kolaylık, posta veya elektronik haberleşme araçları, teşhir. Bunlardan biri varsa ceza yarı oranında artırılıyor. Mağdur bu fiil yüzünden işi bırakmak, okuldan ya da ailesinden ayrılmak zorunda kalmışsa ceza bir yıldan az olamıyor. Nitelikli hâlin gerçekten dosyada görünüp görünmediğini kontrol etmek gerekir; "iş yerinde yapıldı" demek ile "iş yerindeki konumun sağladığı kolaylıktan yararlanıldı" demek aynı şey değil.
İlk günlerde yapılacaklar ve yapılmayacaklar
En sık görülen hata, iddia sahibiyle konuşup meseleyi kapatmaya çalışmak. Niyet iyi bile olsa mesajlar şikâyetçinin elinde delile dönüşür. Üstelik CMK 100/2-b, tanık ya da mağdur üzerinde baskı girişiminde bulunma yönündeki davranışları tutuklama nedeni sayıyor. Özür dileyen, "gel konuşalım" diyen ya da başkaları aracılığıyla ulaşmaya çalışan biri, kendi dosyasına istemeden zarar verir.
İkinci hata, telefondaki yazışmaları silmek. Karşı tarafın telefonunda aynı yazışma durur, silmek de başlı başına şüphe yaratır. Lehinize olan mesajlar da orada: karşılıklı şakalar, mağdurun sonradan attığı olağan mesajlar, olaydan sonra sürdürülen normal iletişim.
Yapılacak iş basit. Olayı tarih ve saat sırasıyla kendiniz için yazın, kimlerin orada olduğunu not edin, kamera bulunan bir yerse kayıtların ne kadar süre saklandığını öğrenin. Kamera kayıtları belli bir süre sonra kendiliğinden silinebilir; bu yüzden talebin erken yapılması gerekir.
Şikâyet süresi ve zamanlama
Cinsel taciz şikâyete bağlıdır. TCK 73/1 uyarınca yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar (73/2). Yani olayın tarihiyle şikâyet tarihi arasında altı aydan fazla varsa, önce mağdurun olayı ve sizin kimliğinizi ne zaman öğrendiğine bakılır. Bazen bu tarih tartışmalıdır; yazışmalar, şahitler ve ilk bahsedilme zamanı savunmanın dayanak noktası olur.
Süre dolduysa dosya, esasa girilmeden düşer. Süre içinde yapılmış bir şikâyetten vazgeçilirse de TCK 73/4 uyarınca dava düşer, ama vazgeçme mağdurun kendi iradesiyle vereceği bir karardır. Uzlaştırma yolu burada kapalı: CMK 253/3, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırmaya gidilemeyeceğini açıkça söylüyor.
Delille savunma
Cinsel taciz dosyalarında çoğu zaman iki tarafın anlatımı vardır; kamera ya da tanık yoksa dosya anlatımların tutarlılığına ve çevredeki delillere kalır. Savunma bu noktada somut malzeme arar.
Yazışmalar ekran görüntüsüyle değil, tüm akışıyla verilmeli; çünkü kesilmiş bir ekran görüntüsü bağlamı gizleyebilir. Olay iş yerinde geçmişse giriş çıkış kayıtları, toplantı takvimi, aynı katta çalışanlar ve kamera görüntüsü kullanılabilir. Anlatılan olayın fiziksel olarak mümkün olup olmadığı da kontrol edilir: iddia edilen saatte o odada gerçekten bulunabilir miydiniz, kapı açık mıydı, başka biri var mıydı. Tanıklar savunmayı şekillendirir; kimleri dinletmek istediğinizi ifade sırasında söyleyebilirsiniz. Savunma delillerinin toplanmasını nasıl isteyeceğinizi ayrı bir yazıda anlattık.
Mesajla taciz iddiası varsa WhatsApp üzerinden yapılan şikâyetin nasıl işlediği ile iş yerindeki tacizin nasıl ispatlandığı da bilinmeli; karşı tarafın hangi delili hangi yolla sunacağını önceden görmek savunmayı kolaylaştırır.
İfade sırasında
CMK 147 ifade alan makamın şu hakları hatırlatmasını zorunlu kılıyor: size yüklenen suç anlatılır, müdafi seçme hakkınız vardır, açıklamada bulunmama hakkınız vardır, şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteyebilirsiniz. Bu hakların biri bile kullanılmazsa itiraz edilebilir ama ifadenin kolluk aşamasında verilmesi sonradan düzeltmesi zor bir tutanak doğurur.
Susma hakkı sonradan aleyhe delil sayılmaz. Hangi aşamada konuşacağınız dosyayı gördükten sonra belli olur. Yalan beyan ise savunma stratejisi değildir; iddia tutarsızlıklarla dolu bile olsa, sizin kendi anlatımınızdaki bir çelişki dosyaya yeni bir sorun ekler. Konuyla ilgili ayrıntı için susma hakkının sınırları yazısına bakabilirsiniz.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: Bir şirkette çalışan iki kişi arasında sekiz ay boyunca arada bir kişisel mesajlaşma olmuş. Çalışanlardan biri, karşı taraf yöneticiye geçen hafta attığı bir mesajı gerekçe göstererek şikâyette bulunuyor ve olayın aylardır süren bir rahatsızlık olduğunu söylüyor. Böyle bir dosyada savunma hangi mesajın ne zaman gönderildiğine, şikâyetçinin önceki mesajlara nasıl karşılık verdiğine, şikâyet tarihine kadar geçen süreye ve ilk rahatsızlığı ne zaman dile getirdiğine bakar. Mesajların cinsel amaç taşıyıp taşımadığı da ayrıca tartışılır. Bu bir sonuç tahmini değil; hangi sorunun hangi delille cevaplanacağını gösteren bir çerçeve.
İddia bilerek uydurulmuşsa
İşlemediğini bildiği hâlde birine hukuka aykırı bir fiil isnat edip soruşturma başlatılmasını sağlayan kişi, TCK 267 uyarınca bir yıldan dört yıla kadar hapisle cezalandırılır. Beraat kararı iftirayı kendiliğinden kanıtlamaz; iddianın bilerek asılsız ileri sürüldüğünün de gösterilmesi gerekir. Karşı şikâyetin zamanlaması da dosyaya göre belirlenir; ceza davası sürerken yapılan bir karşı hamle yargılamayı ve sizin tutumunuzu etkileyebilir.
İş yerinde yaşanmış bir olaysa işten çıkarma ve tazminat boyutu ayrıca doğabilir. Bu tarafın işçi yönünü cinsel taciz nedeniyle haklı fesih yazısında bulabilirsiniz.
Yargılama ve cezanın seyri
Cinsel taciz davasına asliye ceza mahkemesi bakar (5235 sayılı Kanun m. 11); üst sınır ağır ceza görevi için aranan on yılın çok altında. Dava zamanaşımı TCK 66/1-e uyarınca sekiz yıldır; dört buçuk yıla çıkan nitelikli hâl bile bu aralıkta kalır. Zamanaşımı süresini belirlerken dosyadaki nitelikli hâller de dikkate alınır (66/3).
Mahkûmiyet hâlinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) mümkün olabilir. CMK 231/5 ve 231/6'ya göre hükmolunan ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olmalı; sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamalı, mahkeme yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmalı ve mağdurun veya kamunun uğradığı zarar giderilmeli ya da denetim süresince aylık taksitlerle tamamen giderilmeli (231/9). Denetim süresi beş yıldır. Ayrıntılar adli para cezası ve HAGB yazısında.
Dosyanız için atılacak ilk adım
İddia ne kadar temelsiz görünürse görünsün, ifade çağrısı geldiği anda hukuki destek almak seçenekleri açık tutar. Çağrı kâğıdında yazan gün ve saat önemli; kolluğa gidip tutanağa imza atmadan önce kimin ne söylediğini görmek gerekir. Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki numarayı arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Konunun genel çerçevesi için ceza hukuku sayfasına da bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Cinsel taciz suçlamasında ilk ne yapılmalı?
İddia sahibiyle temas kurmayın, mesajları ve kayıtları silmeyin, olayın tarih sırasına göre akışını not edin ve ifade vermeden önce bir müdafiyle görüşün. İfadeye çağrıldığınızda susma hakkınız ve avukat isteme hakkınız vardır. Bu hakları kullanmak aleyhinize delil sayılmaz.
Cinsel taciz şikâyeti için süre var mı?
Evet. TCK 73 uyarınca şikâyet hakkı olan kişi, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Süre dolmuşsa bu durum savunmanın ilk itirazı olur.
Cinsel taciz davasında uzlaşma olur mu?
Olmaz. CMK 253/3, şikâyete bağlı olsa bile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma yoluna gidilemeyeceğini söyler. Şikâyetten vazgeçme ise TCK 73/4 uyarınca davayı düşürebilir, ama bu mağdurun kendi iradesiyle vereceği bir karardır.
Cinsel taciz davasında hükmün açıklanmasının geri bırakılması mümkün mü?
Hükmedilen ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası ise CMK 231 uyarınca mümkündür. Daha önce kasıtlı suçtan mahkûm olmamak, yeniden suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması ve zararın tamamen giderilmesi (taksitle giderme de mümkündür) gibi şartlar aranır (231/6, 231/9). Karar mahkemenin takdirindedir.
Asılsız cinsel taciz iddiası atan kişiye ne olur?
İşlemediğini bildiği hâlde birine hukuka aykırı fiil isnat ederek soruşturma başlatılmasını sağlayan kişi TCK 267 uyarınca bir yıldan dört yıla kadar hapisle cezalandırılır. Ancak iddianın bilerek uydurulduğunun gösterilmesi gerekir; iddianın ispatlanamaması tek başına iftira sayılmaz.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66, 73, 105, 267
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 100, 147, 231, 253
- 5235 sayılı Kanun m. 11
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.