KISACA
- Kamu görevlisine hakaret suçunda uzlaştırma yapılmaz; CMK m. 253/3 hakaret suçunda (TCK m. 125) uzlaştırma yoluna gidilemeyeceğini açıkça yazar.
- Bu suç şikâyete bağlı olmadığı için CMK m. 253/1-a kapsamına da girmez.
- Önödeme de bu suçta kapalıdır; TCK m. 75/6-a-2 hakaret için önödeme tanır ama kamu görevlisine görevinden dolayı hakareti (125/3-a) dışarıda bırakır.
- Memurun sizi affetmesi ya da özrünüzü kabul etmesi davayı düşürmez; ancak cezanın belirlenmesinde ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması tartışmasında rol oynayabilir.
Bir polise, bir öğretmene ya da bir sağlık çalışanına söylenen sözler yüzünden ifade vermiş olabilirsiniz. Aklınıza gelen ilk soru da büyük ihtimalle şu: "Karşı tarafla anlaşıp işi kapatabilir miyiz?" Kısa cevap, bu suçta uzlaştırma yolunun olmadığı. Kanun bunu açıkça yazıyor.
Neden uzlaştırma yok
Uzlaştırma, CMK 253'te sayılan suçlarda şüpheli ile mağdurun bir uzlaştırmacı eşliğinde anlaşmasıdır. Kapsama giren ilk grup soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlardır (253/1-a). Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret ise TCK 131/1 gereği şikâyete bağlı değil; bu nedenle ilk gruba giremez. Şikâyetin aranıp aranmadığını anlatan ayrı bir yazımız var: kamu görevlisine hakaret şikâyetsiz soruşturulur mu.
İkinci kapı da kapalı. CMK 253/3, şikâyete bağlı olsa bile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takipte ve hakaret suçunda (madde 125) uzlaştırma yoluna gidilemeyeceğini söylüyor. Kamu görevlisine hakaret de 125. maddenin üçüncü fıkrasında yer aldığı için bu yasağın kapsamında.
Yani iki ayrı hüküm aynı sonuca çıkıyor. Birinde "şikâyete bağlı olmayan suçta uzlaştırma yok" mantığı işliyor, diğerinde "hakarette uzlaştırma yok" doğrudan kural olarak yazılı.
Önödeme de seçenek değil
Kolaylık arayan biri önödemeyi de akla getirebilir. TCK 75 uyarınca üst sınırı belli bir eşiği aşmayan suçlarda, savcılığın yapacağı tebligat üzerine on gün içinde belirlenen tutarı ödeyen kişi hakkında kamu davası açılmaz. Hakaret, Kasım 2024'te bu kapsama alındı (75/6-a-2); Aralık 2025 değişikliğiyle kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret kapsam dışında bırakıldı ve uzlaştırma kapsamıyla çakışma CMK 253/3'e eklenen cümleyle düzenlendi. Ancak 75/6-a-2 açıkça "üçüncü fıkranın (a) bendi hariç" diyor. Bu bent, kamu görevlisine görevinden dolayı hakaretin ta kendisi.
Dolayısıyla ne uzlaştırma ne önödeme: dosya savcılığın iddianame değerlendirmesine gidiyor. Bu iki yolun genel hakaret bakımından işleyişini hakaret davası uzlaştırmaya tabi mi yazısında okuyabilirsiniz.
Karşı tarafla konuşmanın yine de bir anlamı var mı
Hukuki bir "barışma" mekanizması olmasa da uzlaşma çabasının dosyaya yansıması mümkün. Birkaç yer var.
Mahkeme TCK 62 uyarınca takdiri indirim uygulayabilir. Maddenin ikinci fıkrası failin geçmişini, sosyal ilişkilerini, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki davranışlarını bu değerlendirmeye katıyor. Özür dilemek, pişmanlık göstermek ve varsa zararı karşılamak bu davranışların içinde sayılabilir.
TCK 129 ise haksız fiile tepki olarak ya da karşılıklı işlenen hakarette cezanın üçte birine kadar indirilmesine, hatta ceza vermekten vazgeçilmesine imkân tanıyor. Bu hükmün uygulanıp uygulanmayacağı, karşı tarafın da söz atıp atmadığına ve olayın akışına bağlı.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında (CMK 231) ise zararın giderilmesi şartlardan biri. Hakaretin parasal bir zararı olmayabilir; bu durumda şartın nasıl karşılanacağı dosyada ayrıca tartışılır. Ayrıntı için hakaret suçunda HAGB ve cezanın ertelenmesi yazısına bakabilirsiniz.
Ceza aralığı ve alenenlik
Uzlaşma yolu kapalı olduğu için dosyanın ağırlığını bilmek gerekir. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakarette ceza aralığı üç aydan iki yıla kadardır, ama TCK 125/3 alt sınırın bir yıldan az olamayacağını söyler. Yani fiilen bir yıldan iki yıla kadar hapis. Hakaret alenen yapılmışsa, örneğin kalabalık önünde ya da herkese açık bir sosyal medya hesabında, TCK 125/4 gereği ceza altıda bir oranında artırılır. Bu hesabı yaparken fıkraları tek tek okumak şart. Görevle bağlantı yoksa, yani söz kamu görevlisine kişisel bir tartışma sırasında söylenmişse, olay 125/3-a kapsamından çıkabilir; o durumda suç şikâyete bağlı hâle gelir ve uzlaştırma ile önödeme sorusu bambaşka cevaplanır. Bu ayrım dosyanın kaderini değiştirdiği için ifadeden önce netleştirilmelidir.
Eski dosyalar için istisna
CMK geçici madde 8'e göre, 253. maddenin üçüncü fıkrasını değiştiren 7571 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte soruşturma ya da kovuşturma aşamasında olup da uzlaşmanın zaten sağlanmış olduğu dosyalarda, fıkranın değişiklikten önceki hâli uygulanır. Dar bir geçiş kuralı bu. Bugün yeni açılan bir dosyada karşınıza çıkması beklenmez, ama olay ve işlem tarihleri Aralık 2025'ten öncesine uzanıyorsa kontrol etmek gerekir.
Varsayımsal örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir kişi, işlemini geciktirdiği gerekçesiyle belediye personeline sert sözler söylüyor. Ertesi gün özür mektubu yazıyor, personel de "kabul ettim, şikâyetçi değilim" diyor. Savcılık yine soruşturmayı yürütebilir, çünkü ne uzlaştırma mümkün ne de vazgeçme dava düşürücü. Mahkeme özrü ve personelin tavrını cezayı belirlerken değerlendirebilir; bunun ne ölçüde yansıyacağı önceden bilinemez. Tartılacak şeyler belli: sözün içeriği, söylendiği ortam, tanık ve kamera kaydı, sanığın geçmişi ve olaydan sonraki davranışı.
Sık yapılan hatalar
Bir hata, memurla anlaşmanın dosyayı kapatacağına güvenip ifade çağrısını savsaklamak. Davetiyeye uymamak durumu kötüleştirir.
İkinci hata, karşı tarafa para vererek "işi çözmeye" çalışmak. Böyle bir ödeme kanuni bir sonuç doğurmaz; üstelik yazışmalar sonradan aleyhinize yorumlanabilir. Bir şey ödemeden önce avukatla görüşmek mantıklı.
Üçüncüsü, sosyal medyada ya da mesajla memurla temas kurmaya çalışmak. Bu temas yeni bir hakaret, tehdit ya da ısrarlı takip iddiasına dönüşebilir.
Savunmanın açık kapıları
Uzlaştırma kapalı olsa da savunmanın dayanabileceği başka noktalar var: sözün gerçekten söylenip söylenmediği, hakaret değil eleştiri sayılıp sayılmayacağı, görevle bağlantı, haksız tahrik, delillerin hukuka uygun elde edilip edilmediği. Eleştiri ile hakaret arasındaki sınır için hakaret mi eleştiri mi yazısı yol gösterebilir.
Ceza aralığına dönersek, TCK 125/3 alt sınırı bir yıldan aşağı indirmeyi yasaklıyor. Hapis cezası iki yılı geçmeyecek biçimde belirlenirse HAGB ya da erteleme tartışması gündeme gelir. Ama bu, mahkemenin takdirindedir; sonuç vaat edilemez.
Dosyanız için ilk adım
Davetiye aldıysanız ya da gözaltına alındıysanız vakit önemli: ilk ifade savunmanın zeminini kuruyor ve sonradan düzeltilmesi güç. Durumunuzu anlatmak için bizi arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; ayrıntılar iletişim sayfasında. Ceza davalarındaki diğer konular için ceza hukuku sayfasına göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Memura hakaret davasında uzlaşma olur mu?
Kanuni anlamda uzlaştırma olmaz. CMK 253/3 hakaret suçunda uzlaştırma yoluna gidilemeyeceğini söyler. Taraflar kendi aralarında barışsa bile bu, savcılık ya da mahkemede dosyayı düşüren bir işlem sayılmaz.
Polis şikâyetinden vazgeçerse ne olur?
Bu suç şikâyete bağlı olmadığı için vazgeçmenin dava düşürücü etkisi yoktur. Mahkeme bu durumu, cezanın belirlenmesinde ve takdiri indirim değerlendirmesinde göz önüne alabilir, ama karar vermek zorunda değildir.
Kamu görevlisine hakarette önödeme yapılabilir mi?
Hayır. TCK 75/6-a-2 hakareti önödeme kapsamına almıştır; fakat 125. maddenin üçüncü fıkrasının (a) bendi, yani kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret, bu kapsamın dışındadır.
Özür dilemek ceza almamı engeller mi?
Tek başına engellemez. Özür, haksız tahrik iddiası ya da pişmanlık gibi unsurlarla birlikte mahkemenin takdir yetkisine girer. Kanun, bu suçta ceza aralığını ve en az bir yıllık alt sınırı özür sayesinde ortadan kaldırmaz.
Hakaretten HAGB verilir mi?
Hükmedilen ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası ise mahkeme CMK 231 uyarınca hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir. Sanığın daha önce kasıtlı suçtan mahkûm olmaması ve zararın giderilmesi gibi şartlar aranır.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 62, 73, 75, 125, 129, 131
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 231, 253
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.