KISACA
- TCK 106 kamu görevlisine karşı tehdit için ayrı bir artırım öngörmez; hayata veya vücuda saldırı tehdidi altı aydan iki yıla kadar hapisle cezalandırılır.
- Tehdit, kamu görevlisinin görevini yapmasını engellemek amacıyla yapılmışsa TCK 265/1 uygulanır ve ceza altı aydan üç yıla kadar hapistir; suçun yargı görevi yapan kişiye karşı işlenmesinde iki yıldan dört yıla çıkar.
- 265'te silahla ya da suç örgütünün korkutucu gücüyle işlenen suçlarda ceza yarı oranında, birden fazla kişiyle işlenirse üçte bir oranında artırılır.
- Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen suçlarda kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK 171) uygulanmaz.
- Tehdidin hangi maddeye girdiğini belirleyen şey söylenen sözden çok, sözün görevle bağlantısı ve amacıdır.
Sınırda bir polisle tartışıyorsunuz ya da belediye memuruna "seni bulurum" diyorsunuz. Kimi zaman bu sözler öfkenin ürünü olur, kimi zaman gerçekten bir tehdit. Hukuk ise soruyu tek cümleyle soruyor: bu söz görevli kişiyi görevinden vazgeçirmek için mi söylendi, yoksa görev yüzünden bir ceza olarak mı? Cevaba göre uygulanan madde ve ceza değişir. TCK 106 tehdidin genel hükmü, TCK 265 ise görevi yapmasını engellemek amacıyla cebir ya da tehdit kullanana ayrı bir ceza öngörüyor.
İki farklı madde, iki farklı hikâye
TCK 106/1 bir kimseyi kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik saldırı yapılacağından bahisle tehdit edeni altı aydan iki yıla kadar hapisle cezalandırır. Suç kadına karşı işlenmişse alt sınır dokuz aydan az olamaz. Malvarlığı bakımından büyük zarar ya da sair kötülük tehdidi ise mağdurun şikâyetine bağlıdır ve iki aydan altı aya kadar hapis veya adli para cezası öngörülür.
Madde, mağdurun kamu görevlisi olmasına bir ağırlık tanımıyor. Aynı fıkra, bir esnafı tehdit eden için de bir memuru tehdit eden için de aynı sınırları belirler. Cezayı yükselten şey, tehdidin silahla, kimlik gizlenerek, birden fazla kişiyle ya da suç örgütünün gücünden yararlanılarak yapılması: bu durumda 106/2 devreye girer ve ceza iki yıldan yedi yıla çıkar.
TCK 265/1 ise ayrı bir suç tanımlar. Kamu görevlisine karşı görevini yapmasını engellemek amacıyla cebir veya tehdit kullanana altı aydan üç yıla kadar hapis verilir. Madde "görevi yaptırmamak için direnme" başlığını taşıyor. Aranan şey tehdidin içeriği değil amacı: görevlinin yapacağı işlemi engellemek.
Amaç nasıl anlaşılır
Gerçek hayatta bu ayrım ince. Bir trafik görevlisi ceza yazarken sürücü "bunu yazarsan başına bir şey gelir" derse, söz görevin yapılmasını engellemeye yönelmiş olabilir; TCK 265 bu durumu karşılar. İşlem tamamlandıktan sonra, görev yüzünden söylenmiş bir intikam tehdidi ise genelde TCK 106 kapsamında değerlendirilir. Kanun bu ikisini mekanik biçimde ayırmaz; mahkeme sözün söylendiği an, tutanaklar, kamera kayıtları ve tanık beyanlarıyla amacı yeniden kurar.
Aynı olayda hem tehdit hem hakaret edilmişse hakaret ayrıca değerlendirilir. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret, TCK 125/3-a uyarınca alt sınırı bir yıldan az olamayan bir suçtur. Bu ayrımın ayrıntısı için kamu görevlisine hakaret yazımıza bakabilirsiniz.
Cezayı artıran hâller
TCK 265'te artırımlar fıkra fıkra sıralanmış. Suç yargı görevi yapan kişilere (hâkim, savcı gibi) karşı işlenirse ceza iki yıldan dört yıla kadar hapse çıkar (265/2). Suçu işleyen kişi kendisini tanınmayacak bir hale koyarsa ya da birden fazla kişi birlikte işlerse verilecek ceza üçte bir oranında artırılır (265/3). Silahla ya da var olan veya var sayılan suç örgütünün korkutucu gücünden yararlanılarak işlenirse yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza yarı oranında artırılır (265/4).
Direnme sırasında yaralama gerçekleşmişse, kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâlleri ayrıca uygulanır (265/5). Yani tek bir olay birden fazla cezaya dönüşebilir.
Şikâyet ve uzlaştırma
TCK 106/1'deki hayat ve vücut tehdidi şikâyete bağlı değildir. Savcı, mağdur şikâyetçi olmasa da soruşturabilir. Malvarlığı ya da sair kötülük tehdidi ise mağdurun şikâyeti üzerine soruşturulur; şikâyet süresi altı aydır (TCK 73). TCK 265 şikâyete bağlı bir suç değildir, devlet kendiliğinden harekete geçer.
CMK 253/1-b-3 tehdit suçunun birinci fıkrasını, yani 106/1'i uzlaştırma kapsamına alır. 106/2'deki nitelikli tehdit ve 265 bu kapsamda değildir. Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen suçlarda ise CMK 171/6-b nedeniyle kamu davasının açılmasının ertelenmesi uygulanmaz.
Hapis cezasında erteleme ve HAGB
Mahkeme iki yıl veya daha az hapis cezasına hükmederse erteleme (TCK 51) ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK 231) tartışılır. HAGB'de sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması, mahkemenin yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması ve zararın giderilmesi aranır. 265'in alt sınırı altı ay olduğundan bu kapı kanunen açık, ama kullanılıp kullanılmayacağı dosyaya bağlı. Daha ayrıntılı bilgi için tehdit suçunda erteleme ve HAGB yazısına bakın.
Varsayımsal bir örnek
Bir sürücü, aracını durduran trafik görevlisine ceza yazılmasın diye "çocuklarının okul çıkışını biliyorum" diyor. Görevli tutanak tutuyor. Burada savcı iki seçeneği tartar: söz görevi engellemek için mi söylendi (265) yoksa kişiyi korkutmaya mı yönelikti (106)? İçerik hayata ya da vücuda yönelik bir saldırı barındırıyorsa 106/1 veya sözün biçimine göre başka fıkra gündeme gelir. Kamera kaydı, görevlinin ifadesi, sürücünün sözün gerçek anlamı hakkındaki açıklaması belirleyici olur. Sonuç önceden söylenemez; tartılacak şey amaç, ciddiyet ve söylenen ifade.
Sık yapılan hatalar
İlk hata, kızgınlık anında söylenen sözü "boş laf" sayıp ifade günü ciddiye almamak. Savcılık ve mahkeme sözün bağlamına, görevliyi gerçekten korkutup korkutmadığına bakar. İkincisi, tutanağı imzalamadan önce okumamaktır: tutanakta yazan sözler ve sıralaması sonra aleyhe kullanılabilir. Üçüncüsü, görevliyle "barışıp" şikâyetin düşeceğini sanmak; 265 şikâyete bağlı olmadığı için bu yolla dava kapanmaz.
Gözaltına alındıysanız ya da ifade çağrısı aldıysanız
Gözaltı süresi kural olarak yirmi dört saati geçemez (CMK 91). Tutuklama kararı için kuvvetli şüphe ve tutuklama nedeni aranır, ayrıca ölçülülük şartı vardır (CMK 100). Kolluk ifadesinden önce avukat istemek hakkınızdır ve susma hakkınızı kullanabilirsiniz.
Durumunuz için telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; iletişim sayfasında numaralar var. Genel çerçeve için ceza hukuku sayfasına, konuya yakın şu yazılara da bakabilirsiniz: tehdit suçunun cezası ve artırım hâlleri, polise hakaret nedeniyle gözaltı süreci, tehdit suçundan ifadeye çağrıldıysanız. İfade çağrısı kâğıdına bakar bakmaz aramanız, ifade gününden önce delilleri ve savunmayı düzene sokmak için zaman kazandırır.
Sık sorulan sorular
Polise ya da memura tehdit savurmak ayrı bir suç mu?
Kanunda tek bir tehdit suçu vardır (TCK 106); kamu görevlisi mağdur olduğu için ayrı bir artırım yazılı değildir. Tehdit görevi yaptırmamak amacıyla yapılmışsa TCK 265 devreye girer. İki maddeden hangisinin uygulanacağı amaca ve sözün bağlamına bakılarak belirlenir.
Görevli şikâyet etmezse soruşturma yapılır mı?
Hayat, vücut ya da cinsel dokunulmazlığa yönelik tehdit şikâyete bağlı değildir; savcı kendiliğinden soruşturur. Malvarlığı veya sair kötülük tehdidi ise mağdurun şikâyetine bağlıdır. TCK 265'teki suç da şikâyete bağlı değildir.
TCK 265 kapsamında uzlaştırma yapılır mı?
TCK 106'nın birinci fıkrasındaki tehdit uzlaştırma kapsamındadır (CMK 253/1-b-3). TCK 265 bu listede yer almadığı için görevi yaptırmamak için direnme suçunda uzlaştırma yoluna gidilmez.
Hapis cezası ertelenebilir mi ya da HAGB verilebilir mi?
Verilen ceza iki yıl veya daha azsa ve diğer şartlar varsa erteleme (TCK 51) ya da HAGB (CMK 231) gündeme gelebilir. Şartlar arasında daha önce kasıtlı suçtan mahkûmiyet olmaması ve HAGB'de zararın giderilmesi yer alır. Karar mahkemenin takdirindedir.
Görevi nedeniyle tehdit davasına hangi mahkeme bakar?
Her iki maddede de cezanın üst sınırı on yılı aşmadığından dava asliye ceza mahkemesinde görülür (5235 sayılı Kanun m. 11, 12, 14).
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 51, 73, 106, 125, 265
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 91, 100, 171, 231, 253
- 5235 sayılı Kanun m. 11, 12, 14
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.