KISACA
- Karşılıklı hakarette iki taraf da yargılanabilir; ama hâkim olayın mahiyetine göre her ikisinin ya da yalnız birinin cezasını üçte birine kadar indirebilir veya ceza vermekten vazgeçebilir (TCK m. 129/3).
- Hakaret şikâyete bağlıdır; karşı taraf şikâyet etmediyse onun hakkında soruşturma yürümez, siz de şikâyetinizi kendi adınıza ayrıca yapmak zorundasınız (TCK m. 131).
- Şikâyet süresi altı aydır; hakaret bakımından fiilden itibaren iki yılı hiçbir hâlde aşamaz (TCK m. 73).
- Karşı taraf önce yaralamışsa ve hakaret buna tepkiyse kişiye ceza verilmez (TCK m. 129/2).
Kavga edilirken ya da tartışmada iki taraf da ağır sözler söylediyse, ikisi de ceza alabilir; ama kanun bu durumda hâkime özel bir indirim ve vazgeçme yetkisi tanıyor. TCK 129/3'e göre hakaret karşılıklı işlenmişse hâkim, olayın mahiyetine bakarak taraflardan her ikisi ya da biri hakkında cezayı üçte birine kadar indirebilir, hatta ceza vermekten vazgeçebilir. Kanunda otomatik bir sonuç yok, takdir var.
Önce şikâyet meselesi
Hakaret, kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hâl dışında, mağdurun şikâyetine bağlı (TCK 131/1). Yani savcılığın kendiliğinden harekete geçmesini beklemeyin. Size sövüldüyse ve karşı tarafın da yargılanmasını istiyorsanız, şikâyeti sizin yapmanız gerekir. Karşı taraf sizi şikâyet etti diye sizin şikâyet hakkınız kendiliğinden korunmaz, o hak ayrıca kullanılır.
Süre dar. Şikâyet hakkı olan kişi fiili ve faili öğrendiği günden itibaren altı ay içinde başvurmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (TCK 73/1, 73/2). Hakarette ayrıca bir üst sınır var: şikâyet süresi, fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Sürenin nasıl işlediğini hakarette altı aylık şikâyet süresi yazısında ayrıntılı anlattım.
TCK 129 neyi söylüyor
Madde üç ayrı durumu düzenliyor ve karıştırılmaması gerekiyor.
Birincisi, hakaret haksız bir fiile tepki olarak işlenmişse ceza üçte birine kadar indirilebilir ya da hiç verilmeyebilir (129/1). İkincisi, tepki kasten yaralamaya karşıysa kişiye ceza verilmez (129/2). Üçüncüsü, işte bu yazının konusu: hakaret karşılıklıysa iki tarafın ya da birinin cezası indirilebilir veya ceza verilmeyebilir (129/3).
Fark şurada. Haksız fiile tepki durumunda sizden önce karşı tarafın bir hukuka aykırı davranışı var. Karşılıklı hakarette ise iki taraf da birbirine söz atıyor ve kimin "ilk" olduğu çoğu zaman tartışmalı. Haksız tahrik indirimiyle bağlantı için haksız tahrik indirimi başlıklı yazıya da bakabilirsiniz.
Hâkim neye bakıyor
Kanun ölçüt saymıyor, "olayın mahiyeti" diyor. Uygulamada kabul edilen ilke şu: sözlerin ağırlığı, hangi sırayla söylendiği, kimin kimi kışkırttığı, tarafların birbirine karşı davranışı ve olayın hemen ardından ne olduğu tartılıyor. Bir tarafın söyledikleri ötekinden belirgin biçimde ağırsa, hâkim cezayı yalnız o taraf için indirmeyebilir. Bu yüzden iki tarafa aynı sonucun verileceğini düşünmek yanıltıcı olur.
Ceza düzeyi de hesapta: TCK 125/1'e göre üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası var, alenen işlenmişse altıda bir artırım gelir (125/4). İndirim bu cezanın üzerinden yapılır. Cezanın kendisi için hakaret suçunun cezası yazısına göz atın.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: iki komşu apartman otoparkında tartışıyor. Biri öbürüne ağır bir küfür ediyor, diğeri de aynı şiddette karşılık veriyor. Yarım saat sonra ikisi de aynı karakola şikâyetçi olarak gidiyor. Savcı iki dosyayı ayrı ayrı yürütür; dava açılırsa mahkeme iki sanığın savunmasını, varsa tanıkları ve kameranın görüntüsünü birlikte değerlendirebilir. Hâkim 129/3'ü uygularsa iki sanığın cezası da indirilebilir ya da biri hakkında ceza verilmeyebilir. Hangisinin hangi sonucu alacağı konusunda burada tahmin yok, çünkü ses kaydı, tanık ve sözlerin içeriği sonucu değiştirir.
Dava açılmadan çıkış yolları
Hakaret uzlaştırma kapsamında değil, CMK 253/3 bunu açıkça yazıyor (bkz. hakarette uzlaştırma). Ama iki yol açık. Birincisi önödeme: hakaret, kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hâl dışında TCK 75 kapsamında. Savcılığın yaptığı tebliğden sonra on gün içinde ödeme yapılırsa kamu davası açılmaz. İkincisi şikâyetten vazgeçme: şikâyete bağlı suçta mağdur vazgeçerse dava düşer (TCK 73/4). Karşılıklı kavgalarda taraflar çoğu zaman bu yolda anlaşır; bu konuyu şikâyetten vazgeçme yazısında işledim.
Hakaret ile yaralama bir arada olduysa
Kavgada çoğu zaman söz ile fiziksel müdahale iç içe geçer. Burada iki ayrı suç söz konusu olabilir ve her biri ayrı değerlendirilir. Yaralama ayrı bir suçtur; onun şikâyeti, delili ve cezası hakaretten bağımsız yürür. TCK 129/2 yalnızca şunu söylüyor: hakaret, kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmişse hakaret eden kişiye ceza verilmez. Önce size vurulduğunu, ardından sinirle söz söylediğinizi ispatlayabiliyorsanız bu madde sizin için en güçlü dayanak olur. Sıra ters ise, yani önce siz söz söylediyseniz ve karşı taraf vurduysa, bu madde sizi değil karşı tarafın yaralama fiilini ilgilendirir.
Savunmada neyi göstermelisiniz
Karşılıklı hakaret iddiasını kendiliğinden mahkemenin görmesini beklemeyin. Savunmada karşı tarafın da size söz söylediğini, hangi sırayla ilerlediğini ve bunu gösteren delili açıkça belirtmeniz gerekir. Tanık adı, kamera kaydı olan yerin adresi, mesajlaşma varsa tarihleri, olay sonrası verilen ifadeler bu delillerin başında gelir. Sözlerin ağırlığı da önemli: iki tarafın sözleri yakın ağırlıktaysa karşılıklılık daha rahat kurulur. Bir tarafın söyledikleri belirgin biçimde ağırsa hâkim ayrım yapabilir.
Karşılıklı olduğunu kim, ne zaman ileri sürer
Karşılıklılık iddiasını, soruşturmada ifade verirken olduğu kadar duruşmada da dile getirebilirsiniz. Savcılık aşamasında söylerseniz, karşı tarafın da şikâyet edilmesi gerektiğini düşünüp kendi şikâyetinizi vermeniz zamanında olur. Duruşmada ise hâkim 129/3'ü uygulayıp uygulamayacağını karar aşamasında tartar. Hâkimin bu takdiri kullanması için olayın karşılıklı olduğunun dosyadan anlaşılması yeter, ama bunu delille göstermek sizin işinizi kolaylaştırır.
Dikkat edilecek yanlışlar
İlk hata, "o da bana sövdü, zaten ceza almaz" diye şikâyet etmemek. Süre dolarsa hak gider. İkincisi, kavganın kaydını silmek ya da mesajları temizlemek: kamera ve ses kaydı iki tarafı da etkileyebilir ve silmek sizin aleyhinize yorumlanır. Üçüncüsü, karşı tarafla anlaşıp bunu yazıya dökmemek; şikâyetten vazgeçme, savcılığa ya da mahkemeye verilen bir beyanla geçerli olur.
Durumunuz için hangi yol uygun
Her iki tarafın da sözleri, sıralaması ve elinizdeki deliller farklı olduğundan, aynı kanun maddesi farklı sonuçlar doğurabilir. Hem şikâyetçi hem şüpheli olduğunuz bir dosyada hangi sırayla ilerlemenin daha sağlıklı olduğunu görmek için iletişim sayfasından bize ulaşabilir, telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Şikâyet süresi işlerken beklemek hak kaybına yol açabilir. Alanın genel çerçevesi için ceza hukuku sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Biz birbirimize hakaret ettik, yalnız ben şikâyet edildim. Karşı taraf neden yargılanmıyor?
Hakaret şikâyete bağlı bir suçtur. Karşı taraf hakkında soruşturma açılması için sizin onu şikâyet etmeniz gerekir. Şikâyet süresi altı aydır ve fiilden itibaren iki yılı aşamaz; süre geçmişse yeni şikâyet sonuç vermez.
Karşılıklı hakaret olursa ceza otomatik olarak düşer mi?
Düşmez. TCK 129/3 hâkime takdir yetkisi verir: olayın mahiyetine göre cezayı üçte birine kadar indirebilir ya da ceza vermekten vazgeçebilir. Bu bir hak değil, mahkemenin tartacağı bir ihtimaldir.
Karşı taraf bana önce vurdu, ben sonra sövdüm. Ceza alır mıyım?
Hakaret, kasten yaralamaya tepki olarak işlenmişse kişiye ceza verilmez (TCK 129/2). Yaralama dışında haksız bir fiile tepki varsa TCK 129/1 devreye girer ve ceza indirilebilir ya da verilmeyebilir.
Karşılıklı hakarette uzlaşma yapılabilir mi?
Hakaret suçunda CMK 253 gereği uzlaştırma yoluna gidilemez. Ancak şikâyetten vazgeçme (TCK 73/4) ve önödeme (TCK 75) yolları vardır; dosyanızda hangisinin işe yarayacağı somut olaya bağlıdır.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73, 75, 125, 129, 131
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.