İşyerinde hırsızlık iddiasıyla fesih, tazminat hakkı var mı

Kasadaki para sayıldığında eksik çıkıyor. Kamera kaydında vardiyadaki işçi görünüyor, elinde bir poşet var. Müdür çağırıyor, "polisi arıyorum" diyor ve bir fesih kâğıdı yazıyor. İşçi aynı gün hem işini hem itibarını, bir ihtimal de özgürlüğünü tartıyor. İşyerinde hırsızlık iddiası, hukukta iki ayrı yolu aynı anda açar: iş davası ve ceza soruşturması. İkisi farklı kurallarla işler.

İki ayrı dosya, iki ayrı soru

İş hukukunda soru şu: işveren, işçinin güvenini sarsan bir davranış yaptığını ispat edebiliyor mu ve bu davranış derhal fesih için yeterli mi? Ceza hukukunda soru ise: işçi hırsızlık ya da güveni kötüye kullanma suçunu işledi mi ve işlediyse ne ceza verilir? Biri parayla, öteki özgürlükle ilgili.

Mahkemeler farklı, ispat standartları farklı, süreler farklı. Ceza mahkemesi "şüpheden sanık yararlanır" ilkesiyle çalışır. İş mahkemesi, feshin haklı olup olmadığına işverenin sunduğu delillerin ağırlığına göre karar verir. Bu yüzden ceza dosyasında beraat çıkması işçiye iş davasında güçlü bir argüman verir ama davayı otomatik olarak kazandırmaz.

İş hukuku: 25. maddenin ikinci bendi

4857 sayılı İş Kanunu'nun 25. maddesinin ikinci bendi (e) alt bendi, işçinin işverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunmasını derhal fesih sebebi sayıyor. Haklı fesih kanıtlanırsa işçi kıdem ve ihbar tazminatı alamaz.

Burada üç ayrıntı belirleyici. Birincisi, işverenin tek başına şüphesi yetmez; somut delil gerekir (kamera, envanter kaydı, tutanak, tanık, itiraf). İkincisi, mala verilen zararın büyüklüğü, işçinin kıdemi ve geçmişi gibi unsurlar değerlendirilir; çok küçük bir değer için yıllarca çalışan bir işçinin sözleşmesinin derhal feshi orantısız bulunabilir. Üçüncüsü, fesih süresi: 26. madde gereği işveren olayı öğrendikten sonra altı iş günü içinde fesih hakkını kullanmak zorunda. Aylar sonra "o zaman da biliyordum" diye çıkarma yapılırsa süre sorunu doğar.

İşveren fesih bildirimini yazılı yapmalı ve sebebi açıkça yazmalı (m. 19). Savunma alma yükümlülüğü derhal fesih için ayrıca aranmaz. Yine de savunma alınmadan, yalnızca kamera görüntüsüne dayanılarak yapılan fesihte işçi aleyhine delil yeterli olup olmadığı tartışılır.

Ceza hukuku: hırsızlık mı, güveni kötüye kullanma mı

İşyerinde malı almak her zaman hırsızlık sayılmaz. TCK 141, zilyedin rızası olmadan taşınır bir malı yarar sağlamak amacıyla bulunduğu yerden almayı hırsızlık olarak tanımlar ve bir yıldan üç yıla kadar hapis öngörür. TCK 142, nitelikli hâlleri sayar; örneğin kamu kurumundaki eşya, adet gereği açıkta bırakılmış eşya, kilitli yerde muhafaza altındaki eşya gibi. Nitelikli hâllerde alt sınırlar artar.

İşçiye teslim edilmiş malı kendi yararına kullanmak ise güveni kötüye kullanmadır (TCK 155). Depocunun kendisine emanet edilen malı satması bu kategoriye girer; kasadaki parayı ya da raftaki malı almak ise hangisine girer, zilyetliğin işçiye devredilip devredilmediğine bakılarak belirlenir. Hizmet ilişkisi nedeniyle teslim edilen eşya hakkında işlenmesi hâlinde ceza bir yıldan yedi yıla kadar hapistir (155/2). Hırsızlık ve güveni kötüye kullanma arasındaki farkı güveni kötüye kullanma ile hırsızlık farkı yazısında ayrıca anlattık.

Dolayısıyla iddianın hangi suç olduğu, hem cezanın büyüklüğü hem de savunma stratejisi açısından önemli. Yanlış suç tanımıyla açılmış bir dava, doğru nitelendirme yapılınca sonuç değiştirebilir.

Küçük değer, zorunluluk, etkin pişmanlık

Ceza kanunu bu suçlarda hâkime birkaç indirim yolu bırakıyor. TCK 145'e göre malın değerinin azlığı nedeniyle ceza indirilebilir, hatta ceza verilmesinden vazgeçilebilir. TCK 147, ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak için işlenen hırsızlıkta aynı imkânı veriyor. TCK 168 etkin pişmanlığı düzenler: tamamlanan suçtan sonra, kovuşturma başlamadan önce failin zararı aynen geri vererek ya da tazmin ederek tamamen gidermesi hâlinde verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir; kovuşturma başladıktan sonra ve hüküm verilmeden önce ise yarısına kadar. Kısmi iadede mağdurun rızası da aranır.

Hırsızlık (TCK 141) ve güveni kötüye kullanma (üçüncü fıkra hariç, TCK 155) Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253 gereği uzlaştırma kapsamında. Nitelikli hırsızlık (TCK 142) bu listede yer almıyor. Yani soruşturma aşamasında uzlaştırma girişimi yapılır ve taraflar anlaşırsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı çıkabilir. Bu iş davasını da etkileyebilir: uzlaşma tek başına suçu kabul anlamına gelmese de işveren uzlaşma ve ödeme belgesini iş davasında delil olarak sunmayı deneyebilir. Uzlaşmadan önce hukuki sonuçları avukatla birlikte değerlendirin. Güveni kötüye kullanmanın temel hâli şikâyete bağlıdır; hizmet ilişkisi nedeniyle işlenen hâli (155/2) ve basit hırsızlık ise şikâyete bağlı değildir. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi altı aydır (TCK 73).

İfade vermeden önce

Çıkarıldığınız gün işveren sizden "yazılı bir açıklama" ya da "tutanak" isteyebilir. Orada yazdığınız her cümle, hem iş davasında hem ceza dosyasında kullanılır. Polise ya da savcılığa giderken susma ve avukat hakkınız var; ayrıntıları ceza soruşturmasında şüpheli hakları yazısında bulabilirsiniz. İş yerinden hırsızlık iddiasının ceza tarafını işyerinden hırsızlık, çalışan hırsızlığı cezası yazısı da inceliyor.

Kamera kaydı ve diğer deliller

İşyerlerinde hırsızlık iddiası çoğunlukla kamera görüntüsüne, kasa ve stok sayımlarına dayanıyor. Görüntü tek başına her zaman yeterli olmuyor: kayıtta görünen kişinin işçi olduğu, aldığı şeyin işverene ait olduğu ve niyetin yarar sağlamak olduğu ayrı ayrı gösterilmeli. Bir poşetle çıkmak, o poşetteki malın işyerine ait olduğunu kendiliğinden kanıtlamaz. Sayım farkı da her zaman bir kişiyi göstermez; kasada birden fazla kişi çalışıyorsa eksiğin kime ait olduğu ayrıca belirlenmeli.

Kameraların işyerinde nerede olduğu, çalışanlara bildirilip bildirilmediği ve kaydın nasıl saklandığı kişisel verilerin korunmasıyla ilgili ayrı bir tartışma konusu. Bir kayıt hukuka aykırı biçimde elde edildiyse mahkemenin onu nasıl değerlendireceği dosyaya göre değişir. Elinizde bir kayıt varsa onu kendi başınıza silmeye çalışmayın; talep ederek kopyasını isteyin.

Haksız fesih çıkarsa neler istenir

Mahkeme feshi haksız bulursa işçi kıdem tazminatını (bir yıllık kıdem şartıyla), ihbar tazminatını ve ödenmeyen ücret ile yıllık izin gibi alacaklarını alır. İşe iade şartları varsa işe iade davası da açılmış olur; kazanılırsa işçi işe başlatılır ya da işveren başlatmazsa dört ila sekiz aylık ücret tutarında tazminat öder. Suçlama haksızsa işçi ayrıca kişilik haklarına saldırı nedeniyle manevi tazminat da isteyebilir; bu ayrı bir dava konusu ve ayrı bir ispat gerektirir.

Varsayımsal örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Bir mağazanın depo çalışanı, çıkışta torbasında şirkete ait bir ürünle görülüyor. Güvenlik kamerası var, işveren aynı gün tutanak tutuyor ve işçiyi çıkarıyor. İşçi ürünü "iade için aldım, sonra getirecektim" diyor. İş davasında bakılacak noktalar: tutanak, kamera kaydı, mağazanın iade ve numune uygulaması, ürünün değeri, işçinin kıdemi, geçmişte uyarı olup olmadığı, fesih tarihi. Ceza tarafında ise: niyetin yarar sağlama olup olmadığı, ürünün değeri, çıkışta alınıp alınmadığı. İki dosyada da sonuç, bu ayrıntılara göre değişir ve önceden söylenemez.

İşçi neleri yapmalı

Fesih bildirimini ve tutanakları isteyin; imzalamak zorunda olmadığınız bir "itiraf" metni varsa imzalamayın. Fesihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmanız gerekebilir (otuz işçi ve altı ay şartı varsa); bu şartlar yoksa tazminat ve ücret alacakları için dava açabilirsiniz, ama o davadan önce de arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m. 3). Başvuru adımları işten çıkarıldıktan sonra ilk hafta yazısında, kıdem tazminatı şartları kıdem ve ihbar tazminatı yazısında anlatıldı.

İşveren neleri yapmalı

Delili saklayın, altı iş günlük süreyi kaçırmayın ve fesih bildiriminde somut olayı tarihiyle yazın. Savcılığa suç duyurusu yapmak ayrı bir karar; iş akdini feshetmek için ceza davasının sonucunu beklemek zorunda değilsiniz. Ama yanlış yönlendirilmiş bir suç duyurusu iftira ya da haksız ithamla ilgili sorumluluk doğurabilir.

Dosyanızı anlatmak için bizi arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Hem iş hem ceza yönü olan dosyalarda süreler birbirinden bağımsız işlediği için erken görüşme önemli. İletişim ve iş hukuku sayfalarından bilgi alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 4857 sayılı İş Kanunu m. 19, 20, 21, 25, 26
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73, 141, 142, 145, 147, 155, 168
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.