KISACA
- Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m. 331).
- Artırım için çocuğun ihtiyaçlarında ya da tarafların ödeme gücünde karar tarihinden sonra anlamlı bir değişiklik bulunmalıdır.
- Hâkim, miktarı belirlerken çocuğun ihtiyaçlarını, ana ve babanın hayat koşullarını ve ödeme güçlerini birlikte tartar (TMK m. 330/1).
- Dava, ihtiyaçların ve karşı tarafın gelirinin belgelerle gösterilmesiyle güçlenir; yalnızca yaş artışı bazen yeterli olmayabilir.
Çocuğun giderleri arttıysa ya da karşı tarafın geliri yükseldiyse iştirak nafakasının artırılması için dava açılabilir. Kanun bu imkânı TMK m. 331'de verir: durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır. Dava otomatik değil, talebe bağlı ve belge ister.
Hangi durumda artırım istenebilir?
Eski kararın verildiği günle bugün arasındaki farkı gösterebiliyorsanız, artırım davası mümkündür. İki yönde bakılır. Birincisi, çocuğun ihtiyaçlarında bir değişim: ilkokuldan liseye geçiş, özel ders, kurs masrafı, ortodonti ya da düzenli tedavi giderleri gibi. İkincisi, nafaka yükümlüsünün gelirindeki artış: terfi, yeni iş, kira geliri, ticari kazançtaki yükseliş.
Sadece "eskisi yetmiyor" demek çoğu zaman hâkime yeterli gelmez; neden yetmediğini, hangi kalemlerde ne kadar arttığını göstermek gerekir.
Hâkim neye bakar?
Miktarın belirlenmesinde ölçü TMK m. 330/1'de yazılıdır: çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınır, çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur. Artırım davasında bu ölçüler yeniden uygulanır.
Hâkim genellikle şu belgeleri değerlendirir: gelir belgeleri, SGK kayıtları, banka dökümleri, kira sözleşmeleri, okul kayıt belgesi ve faturalar. Gerektiğinde sosyal ekonomik durum araştırması istenebilir. Bu araştırma, tarafların fiili yaşam düzenini yerinde görmek için yapılır.
Dava nasıl açılır?
Dava aile mahkemesinde açılır. Yetkili mahkeme dosyaya göre ayrıca kontrol edilmelidir; genel mantık için boşanma davası hangi mahkemede açılır yazısına bakabilirsiniz.
Dilekçede sırasıyla şunlar bulunmalıdır: önceki kararın tarihi ve dosya numarası, mevcut nafaka miktarı, talep edilen yeni miktar, değişen koşulların somut anlatımı ve delil listesi. Gelecek yıllar için artış düzenlemesi de isteniyorsa bunu dilekçede açıkça belirtmek gerekir.
Dava açılırken harç ve gider avansı yatırılır; tutarlar davaya göre değişir. Genel çerçeve için boşanma davası harç ve masrafları yazısına göz atabilirsiniz.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Velayet anneye verilmiş, çocuk bu yıl liseye başlıyor. Üç yıl önceki kararda belirlenen nafaka o zamanın ilkokul giderlerine göre saptanmıştı. Şimdi yol masrafı, kitap ve dershane gideri eklenmiş. Baba ise aynı dönemde yeni bir görevde, daha yüksek maaşla çalışıyor. Anne, giderleri belgeler ve babanın yeni maaş bilgisini işveren yazısı ya da SGK kaydıyla ortaya koyar. Hâkim, her iki tarafın durumunu yeniden tartar. Örnek yalnızca süreci anlatır, bir sonuç göstermez.
Sık yapılan hatalar
Gideri belgelememek en yaygın sorundur. Yapılan harcamaların tamamı kâğıda dökülmeden hâkim tarafından kabul edilmez; en azından fatura, kayıt belgesi ya da banka çıktısı sunulmalıdır.
İkinci hata, yüksek bir miktar isteyip dayanak sunmamaktır. Fahiş talep, sonucu iyileştirmez. Miktar çocuğun ihtiyacına ve karşı tarafın gücüne bağlanmalıdır.
Üçüncü hata, karşı tarafın gelirini bilmediği için dava açmamaktır. Gelir bilgisi, mahkemenin ilgili kurumlara yazı yazmasıyla sağlanabilir; dilekçede bu yönde delil talebi bulunmalıdır. Karşı tarafın geliri gizliyse eş gelirini gizliyorsa nafaka davasında ispat yazısındaki yöntemler yol gösterir.
Karşı taraf olarak savunma
Nafaka ödeyen taraf, artırım davasında kendi gelirinin değişmediğini ya da düştüğünü, başka bakmakla yükümlü olduğu kişiler bulunduğunu, çocuğun ihtiyaçlarının belgelenmemiş olduğunu ileri sürebilir. Çocuğun kendi geliri varsa (örneğin yarı zamanlı iş ya da burs) bu da dile getirilmelidir; çünkü kanun çocuğun gelirlerinin hesaba katılacağını söyler.
Ödeme gücü düşmüşse bu kez azaltma yolu gündeme gelir; bunun için nafakanın azaltılması davası yazısına göz atabilirsiniz.
Nafakanın süresi ve ilgili konular
Artırım davası, nafaka yükümlülüğü sürdüğü müddetçe açılabilir. Nafakanın ne zamana kadar süreceği için iştirak nafakası ne zamana kadar ödenir yazısına bakın. İlk miktarın nasıl saptandığı ise iştirak nafakası nasıl hesaplanır yazısında anlatılıyor. Eşe ilişkin nafaka türleri için nafaka artırım davası nasıl açılır başlığı ayrı bir çerçeve sunar.
Belge listesi ve zamanlama
Artırım davasına hazırlanırken şu sırayı izlemek işi kolaylaştırır. Önce son nafaka kararının kesinleşmiş örneğini alın; miktarın hangi tarihten itibaren hüküm doğurduğu orada yazar. Sonra çocuğun bugünkü giderlerini kalem kalem çıkarın: okul ya da kurs, ulaşım, sağlık, beslenme, giyim, barınmadan çocuğa düşen pay.
Ardından karşı tarafın gelirine dair ne biliyorsanız not edin: işyeri, unvan, ek iş, araç ya da taşınmaz. Bunları dilekçeye kesin bilgi gibi değil, mahkemenin araştırması gereken noktalar olarak yazın. Mahkeme bu bilgileri resmî kayıtlardan kendisi isteyebilir.
Zamanlama da önemlidir. Artırımın hangi tarihten itibaren geçerli olacağını mahkeme kararda belirtir. Bu nedenle giderler artmaya başladıysa dava açmayı geciktirmek, artan giderin uzun süre karşılanamaması anlamına gelebilir.
Taraflar anlaşabiliyorsa mahkemeye gitmeden yeni bir miktar üzerinde yazılı uzlaşma da yapılabilir. Ancak yazılı uzlaşma, ödemelerin banka yoluyla yapılması şartıyla uygulamada daha sağlıklı yürür. Uzlaşma bozulursa elinizde mahkeme kararı olmayabilir; bu riski önceden değerlendirmek gerekir.
Karar sonrası
Artırım kararı verildiğinde yeni miktar, kararda belirtilen tarihten itibaren geçerli olur. Karşı taraf ödemeyi yeni miktarla yapmazsa aradaki fark icra yoluyla istenebilir. Karara karşı istinaf yolu açıktır; süre kararın tebliğinden itibaren işlediği için tebligatı ve tarihini not edin. Bu süre içinde başvurulmazsa karar kesinleşir.
Tanık ve diğer deliller
Yaşam düzenine dair tanık da dinletilebilir; örneğin çocuğun giderlerini bilen bir yakın ya da okul yetkilisi.
Delillerin hangisinin dosyaya gireceğine hâkim karar verir; bu yüzden tanığı tek başına yeterli saymayıp giderleri belgeyle de göstermek gerekir.
Dosyanıza göre planlama
Artırım davası, belge ve zamanlama işidir. Karar örneğinizi, çocuğun gider kalemlerini ve elinizdeki gelir bilgilerini getirirseniz aile hukuku çalışma alanımız çerçevesinde hangi delillerin eksik olduğunu birlikte belirleyebiliriz. Telefonla ya da WhatsApp üzerinden iletişim sayfasındaki numaradan ulaşabilirsiniz; giderleri düzenli toplamaya şimdiden başlamak, dava açıldığında en çok işe yarayan hazırlıktır.
Sık sorulan sorular
İştirak nafakası artırım davasını kim açar?
Çocuğu yanında tutan, yani velayet sahibi ebeveyn çocuk adına açar. Çocuk ergin olmuşsa kendisi de dava açabilir.
Nafaka artırımı için hangi gerekçeler ileri sürülebilir?
Çocuğun yaşı ve eğitimine bağlı giderlerin artması, sağlık sorunu, karşı tarafın gelirinin yükselmesi ya da yaşam maliyetlerindeki belirgin değişim ileri sürülebilir. Hepsinin belgeyle gösterilmesi gerekir.
Karar tarihinden ne kadar sonra dava açılabilir?
Kanunda bekleme süresi yoktur. Önemli olan, önceki karardan bu yana durumun değişmiş olmasıdır. Çok kısa süre geçmişse değişikliğin neden olduğunu ayrıca açıklamak gerekir.
Hâkim istenen miktardan fazla artırabilir mi?
Hayır. Hâkim talep sınırı içinde karar verir. Bu yüzden dava dilekçesinde talep edilen miktarı gerçekçi ve gerekçeli belirlemek önemlidir.
Artırım davası yerine önceden gelecek yıl düzenlemesi istenebilir mi?
Evet. İlk kararda ya da boşanma davasında, irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda tarafların durumuna göre ne miktarda ödeneceğinin belirlenmesi istenebilir (TMK m. 330/3).
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 330, 331
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.