Elektronik kelepçe ile denetim nasıl işler, ihlal edilirse ne olur

Elektronik kelepçe, kişinin cezaevi dışında kalmasına izin verilirken nerede olduğunun takip edilmesini sağlayan bir izleme yöntemidir. Yasal dayanağı çok kısa bir madde: 5402 sayılı Kanun m. 15/A. Ayrıntılar ise yönetmeliğe ve denetimli serbestlik uygulamasına bırakılmıştır. İhlalin sonucu da kişinin hangi statüde izlendiğine göre değişir.

Kanun ne diyor?

5402 sayılı Kanun m. 15/A/1'e göre şüpheli, sanık ve hükümlülerin toplum içinde izlenmesi, gözetimi ve denetimi elektronik cihazlar kullanılarak da yerine getirilebilir. 7242 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre bu izleme, rızası alınmak koşuluyla kişiye ait elektronik cihazlar kullanılarak da yapılabilir. İkinci fıkra, esas ve usullerin yönetmelikle düzenleneceğini söyler.

Yani kanun, bilek bandı gibi cihazların varlığına değil, izlemenin hukuka uygun bir araç olduğuna dayanak olur. Rıza şartı özellikle kişinin kendi cihazı söz konusu olduğunda aranır.

Denetimli serbestlikle ilişkisi

İnfaz Kanunu m. 105/A, açık cezaevinde ya da çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kalan iyi hâlli hükümlünün talebi hâlinde, cezanın koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiriyle infazına karar verilebileceğini düzenler. Karar infaz hâkimine aittir. Yükümlülükler arasında kamuya yararlı işte çalıştırma, belirli bir konut veya bölgede denetim altında bulunma, belirlenen yerlere gitmeme ve programlara katılma sayılır (m. 105/A/5). Elektronik izleme bu denetimin bir aracı olarak gündeme gelir.

Uygulamada kurallar neler olur?

Denetimli serbestlik müdürlüğü, hükümlünün risk ve ihtiyaçlarına göre yükümlülükleri belirler ve gerekirse değiştirir. Belirlenen konutta bulunma saatleri, yasaklı bölgeler ve bildirim yükümlülükleri bu çerçevede verilir. Cihazın şarjını tutmak, bandı çıkarmamak ve saatlere uymak gündelik hayatın parçası olur. Teknik arıza durumunda hemen müdürlüğe haber vermek gerekir; çünkü sinyal kesintisi yanlış anlaşılabilir.

İhlal edilirse ne olur?

İnfaz Kanunu m. 105/A/6 üç durumu sayar. Birincisi, ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde müracaat etmemektir. İkincisi, belirlenen yükümlülüklere, iyileştirme programına, uyarı ve önerilere veya denetim planına uymamakta ısrar etmektir. Üçüncüsü, hükümlünün ceza infaz kurumuna geri dönmek istemesidir. Bu hâllerde müdürlüğün talebi üzerine infaz hâkimi, hükümlünün koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasını açık ceza infaz kurumunda çekmesine karar verir.

Dikkat edin: kanun burada "ısrar" kelimesini kullanıyor. Tek seferlik küçük bir aksama ile devam eden bir uyumsuzluk aynı sonucu doğurmaz; ancak her somut olay müdürlüğün raporuna ve hâkimin takdirine bağlıdır.

Yeni bir suç iddiası olursa

Denetimli serbestlik uygulanmaya başladıktan sonra işlendiği iddia edilen ve cezasının alt sınırı bir yıl veya daha fazla olan kasıtlı bir suç nedeniyle kamu davası açılırsa, müdürlüğün talebiyle infaz hâkimi hükümlünün açık cezaevine gönderilmesine karar verebilir (m. 105/A/7). Kovuşturma sonunda beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme kararı çıkarsa hükümlünün denetimli serbestlikle infazına devam edilir.

Kaçınılması gereken sonuç: teslim olmama

m. 105/A/8 uyarınca müracaat süresi bittikten iki gün sonra hâlâ başvurmayan hükümlüler ile iade kararı verilmesine rağmen iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olmayanlar hakkında TCK m. 292 ve 293 uygulanır. Bu iki gün kritik: Telefon ya da adres sorunu yüzünden süre kaçırılırsa ayrı bir yargılama konusu doğabilir.

Varsayımsal bir örnek düşünelim

Açık cezaevinden denetimli serbestliğe çıkan bir hükümlü, müdürlüğe ilk gün gitmeyi unutuyor, dördüncü gün hatırlayıp başvuruyor. Beş günlük süre içinde olduğu için bu davranış m. 105/A/6-a kapsamındaki ihlal sayılmaz. Aynı kişi başvuruyu altıncı gün yapsa, beş günlük süre aşılmış olur; ancak TCK m. 292 ve 293 için gereken iki günlük ek süre henüz dolmamıştır. Gecikmenin sebebi belgelenirse savunma yapılabilir. Bu bir sonuç tahmini değil, sürelerin nasıl okunduğunu gösteren kurgudur.

Pratik uyarılar

Müracaat tarihini kâğıda yazın. Cihazla ilgili her teknik sorunu yazılı olarak bildirin. Adres veya iş değişikliği olursa denetim planını güncelletin. Bir ihlal iddiasında savunma hakkınız vardır; hâkim kararına karşı kanun yoluna başvurabilirsiniz. Bu konuyla ilgili denetimli serbestlik yükümlülükleri ve ihlal sonuçları, denetimli serbestlikten kaç yıl kala yararlanılır, açık cezaevinden kapalıya geri gönderilme ve infaz hakimliği kararına itiraz yazılarına da bakabilirsiniz. Daha geniş bir bakış için ceza hukuku çalışma alanı sayfası var.

Cihazın taşınması ve günlük düzen

Bileklik ya da benzeri cihaz kişide kalırken şarj, sinyal ve saat uyumu sizin sorumluluğunuzda gibi yaşanır. Evde şarj süresini planlayın, yedek bir priz ya da kablo bulundurun. İş yeri veya sağlık kontrolü için belirlenen konut saatlerinin dışına çıkmanız gerekiyorsa, bunu önceden müdürlüğe yazılı bildirmek hem kaydı korur hem de sonradan ihlal değerlendirmesinde elinizi güçlendirir. Muayene belgesi, işveren yazısı gibi evraklar dosyaya eklenmelidir.

Rıza meselesi

Kanun, kişinin kendi telefonu gibi cihazlarla izlemeyi rızaya bağlar. Rıza vermek zorunda olmadığınız yerde baskı hissediyorsanız bunu avukatınızla değerlendirin; rızanın geri alınması durumunda izlemenin başka cihazla sürüp sürmeyeceği müdürlük ve hâkim kararına bağlıdır. Yönetmelikteki ayrıntıları dosya üzerinden okumak gerekir.

Yakınlar ne yapabilir?

Cihazı taşıyan kişinin yakını olarak sinyal kesintisi, adres değişikliği ya da acil sağlık durumunda müdürlüğün telefonunu elinizin altında tutun. Bir bildirim yapıldığında tarih ve saati not edin; ihlal iddiasında bu notlar savunmanın dayanağı olur. Müdürlüğün yazılı kararı elinize geçtiğinde süreleri kararın üzerindeki tebliğ tarihinden sayın.

Dosyanız için

İhlal iddiası ya da geri gönderme kararı çıktıysa, süreler hızla işler. Dosya ayrıntıya bağlıdır; müdürlük raporunu, cihaz kayıtlarını ve kararı birlikte incelemek gerekir. İletişim sayfasından bize telefonla ulaşabilir ya da WhatsApp'tan belgelerinizi gönderebilirsiniz; erken başvuru, itiraz süresini ve savunmanızı toparlamak için zaman kazandırır.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu m. 15/A
• 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 105/A
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 292, 293

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.