KISACA
- Çocuklar dışındaki hükümlülere altı tür disiplin cezası verilebilir: kınama, etkinliklerden alıkoyma, işten yoksun bırakma, haberleşmeden yoksun bırakma, ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma ve hücreye koyma.
- Hücreye koyma cezası bir günden yirmi güne kadar sürer.
- Bir günden on güne kadar hücre cezası gerektiren eylemler ile on bir günden yirmi güne kadar gerektirenler ayrı sayılmıştır.
- Toplu, bedensel, zalimane, insanlık dışı veya küçültücü cezalar disiplin cezası olarak uygulanamaz.
- Disiplin cezasına karşı şikâyet ve itirazda İnfaz Hâkimliği Kanunu uygulanır.
Cezaevinde kural ihlali iddiası, hükümlünün hem günlük yaşamını hem de koşullu salıverilme gibi sonraki haklarını etkiler. Bu yüzden hangi eylemin hangi cezaya karşılık geldiğini bilmek, savunmayı doğru kurmanın ilk adımıdır. 5275 sayılı Kanun, disiplin cezalarını türleriyle ve hücre cezası bakımından süreleriyle birlikte sıralar. Bu yazı yetişkin hükümlüleri anlatır; çocuklar için ayrı disiplin tedbirleri vardır.
Kanun hangi cezaları sayıyor?
İnfaz Kanunu m. 38/1, çocuklar haricindeki hükümlüler hakkında uygulanabilecek disiplin cezalarını ağırlık derecesine göre şöyle sıralar: kınama, bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma, ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma, haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakma veya kısıtlama, ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma ve hücreye koyma.
Aynı maddenin ikinci fıkrası bir sınır koyar: toplu, bedensel, zalimane, insanlık dışı veya küçültücü cezalar disiplin cezası olarak uygulanamaz. Başka bir deyişle koğuştaki herkese birden verilen toplu yaptırım hukuka aykırıdır; ceza kişiye ve eylemine göre verilmelidir.
Kınama neyi kapsar?
Kınama, 39. maddeye göre hükümlüye eyleminin kötü niteliğinin ve uygunsuzluğunun açıklanması ve tekrarında doğuracağı sonuçlara dikkatinin çekilmesidir. Mektuplarda tehdit, hakaret ve sövme gibi ifadeler kullanmak, idareden habersiz mektup göndermek, görevlilere hediye vermek, idarece belirtilen miktardan fazla para bulundurmak ve hükümlü kimliğini yanında bulundurmamak kınama gerektiren eylemler arasındadır.
Bu liste hafif sayılan ihlallerle başlar, ancak hafif görünen bir kınama bile disiplin cetveline işlenir ve sonraki iyi hâl değerlendirmelerinde görünür. İyi hâl ölçütleri için cezaevinde iyi hâl yazısına bakabilirsiniz.
Diğer yoksun bırakma cezaları
Etkinliklerden alıkoyma, çalışılan işten yoksun bırakma, haberleşmeden yoksun bırakma ve ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezaları, 38. maddede sayılan ara basamaklardır. Her birinin hangi eylem için verileceği ve süresi 40 ila 43. maddelerde ayrıca düzenlenmiştir. Burada yalnızca ağırlık sırasını bilmek yeterlidir: eylem ağırlaştıkça ceza da kınamadan hücreye doğru yükselir.
Ziyaretçi ve haberleşme yasaklarının iç işleyişi için cezaevi ziyaret kuralları yazısını da okuyabilirsiniz.
Hücreye koyma: süre ve koşullar
- maddenin birinci fıkrası, hücreye koymayı hükümlünün eylemlerinin nitelik ve ağırlığına göre bir günden yirmi güne kadar, açık havaya çıkma hakkı saklı kalmak üzere, geceli ve gündüzlü bir hücrede tek başına tutulması ve her türlü temastan yoksun bırakılması olarak tanımlar.
Madde iki bölümlüdür. Bir günden on güne kadar hücre gerektiren eylemler arasında kurum eşyasına zarar vermek, firara teşebbüs etmek, kurum görevlilerine hakaret veya tehditte bulunmak, hırsızlık, kurumda alkol bulundurmak ve izin süresini özürsüz olarak en fazla iki gün geçirmek yer alır. On bir günden yirmi güne kadar hücre gerektiren eylemler ise isyan çıkarmak, kasten yangın çıkarmak, adam öldürmek veya öldürmeye kalkışmak, firar etmek, rehin almak ve cep telefonu gibi yasaklı eşyayı kuruma sokmaktır.
Hücrede de bazı güvenceler sürer. Hücre yaşamsal gereksinmeleri karşılayacak biçimde düzenlenir ve hücreye konulan hükümlünün resmî ve yetkili merciler ile avukatla görüşmesine engel olunamaz.
Cezanın hükümlünün hayatına etkisi
Hücre cezası dışındaki yaptırımlar da günlük yaşama doğrudan dokunur. Haberleşmeden yoksun bırakma, hükümlünün telefon ve mektup hakkını belirli süre sınırlar. Ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma aile görüşlerini durdurur. Ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma da hükümlünün gelir kaybına yol açar.
İnfaz Kanunu'nda, disiplin cezalarının tamamı infaz edilip kaldırılmadıkça koşullu salıverilme işlemi yapılamayacağına dair bir hüküm de yer alır. Bu yüzden cezanın türü kadar ne zaman infaz edileceği ve ne zaman kaldırılacağı da önemlidir. Hücre cezasının ayrıntıları için hücre cezası kaç gün sürer yazısına bakabilirsiniz.
Eylemin aynı zamanda suç oluşturması da mümkündür. Hakaret, yaralama veya eşyaya zarar verme gibi fiiller hem disiplin hem ceza yargılaması konusu olabilir. İki süreç birbirinden bağımsız yürür ve birinin sonucu diğerinin yerine geçmez.
Disiplin cezası verilmeden önce eylemin tutanaktaki gibi gerçekleşip gerçekleşmediği tartışılmalıdır. Kamera kayıtları, görevli ve diğer hükümlü ifadeleri bu aşamada önem taşır. Tutanağın tek taraflı hazırlanmış olması savunmanın hangi delillere dayanacağını belirler.
Savunma ve itiraz
Disiplin cezası verilmeden önce hükümlünün savunması alınmalıdır. Savunma hakkının kapsamı için disiplin soruşturmasında savunma hakkı yazımıza bakın. Karar verildikten sonra izlenecek yol, 52. maddeye göre İnfaz Hâkimliği Kanunu hükümleridir; ayrıntılı usul için disiplin cezasına itiraz yazısını okuyabilirsiniz.
Hücre cezası dışında kalan hafif cezalar da itiraza konu olabilir. Süre işleyen bir başvuru türü olduğundan, cezanın hükümlüye tebliğ edildiği tarihi kayda geçirmek önemlidir.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Bir hükümlü, koğuşta başka bir hükümlüyle tartışırken "edep ve nezakete aykırı" davranmakla suçlanıyor. Bu eylem 39. maddedeki kınama eylemleri arasında yer alır. Aynı olay sırasında yasaklı bir cep telefonu bulunsaydı, 44/3-g uyarınca eylem on bir günden yirmi güne kadar hücre cezası alanına girerdi. Aynı gün içindeki iki ayrı olayın hukuki sonucu çok farklıdır; bu yüzden disiplin tutanağındaki eylemin doğru nitelendirilmesi savunmanın merkezindedir.
Dikkat edilecek hata
Disiplin işlemi başladığında hükümlünün yakınlarına bilgi verilmesi çoğu zaman gecikir. Bu nedenle yakınların kurumdan tarih ve eylem bilgisi istemesi, itiraz için zaman kazandırır.
En sık görülen hata, tutanakta yazılan eylemi okumadan savunma vermektir. Tutanağın tarih, saat ve olay anlatımı kontrol edilmelidir. İkinci hata, itiraz süresini gözden kaçırmaktır. Üçüncü hata ise cezanın koşullu salıverilmeye etkisini hesaba katmamaktır; konunun ayrıntısı disiplin cezası koşullu salıverilmeyi geciktirir mi yazısındadır.
Hukuki destek
Disiplin dosyasında tutanak, savunma ve karar belgeleri birlikte okunmalıdır. Ceza hukuku çalışma alanımızda infaz dosyalarını ele alıyoruz. Belgeleri telefonla anlatabilir ya da WhatsApp'tan iletebilirsiniz; bilgilerimiz iletişim sayfasındadır. Hücre cezası gibi hızlı sonuç doğuran durumlarda erken başvuru, itiraz süresi içinde belgelerin hazırlanmasına zaman kazandırır.
Sık sorulan sorular
Cezaevinde hangi disiplin cezaları verilir?
5275 sayılı Kanun m. 38/1'e göre kınama, bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma, ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma, haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakma veya kısıtlama, ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma ve hücreye koyma.
Hücre cezası en fazla kaç gündür?
İnfaz Kanunu m. 44/1 gereği hücreye koyma bir günden yirmi güne kadar sürer ve hükümlünün açık havaya çıkma hakkı saklı kalır.
Hücredeyken avukatla görüşülebilir mi?
Evet. Kanun, hücreye konulan hükümlünün resmî ve yetkili merciler ile avukatla görüşmesine engel olunamayacağını söyler (m. 44/5).
Disiplin cezasına itiraz edilebilir mi?
Disiplin cezalarına ve tedbirlerine karşı şikâyet ve itirazda İnfaz Hâkimliği Kanunu hükümleri uygulanır (5275 sayılı Kanun m. 52).
Dayanak mevzuat
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 38, 39, 40-44, 47, 48, 52
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.