Cinsel saldırı şikâyetinden vazgeçme davayı düşürür mü

Şikâyetten vazgeçmek her cinsel saldırı davasını bitirmez. Sonucu belirleyen, suçun şikâyete bağlı olup olmadığıdır. Bağlıysa mağdurun vazgeçmesi davayı düşürür (TCK 73/4). Bağlı değilse, mağdur vazgeçse de dosya savcının elinde sürer. Bu yazı iki durumu, vazgeçmenin sınırlarını ve tazminat hakkına etkisini anlatıyor.

Önce şunu sorun: bu fıkra şikâyete bağlı mı?

TCK 102/1, cinsel davranışlarla bir kimsenin vücut dokunulmazlığını ihlal eden kişinin "mağdurun şikâyeti üzerine" cezalandırılacağını yazar: beş yıldan on yıla kadar hapis, sarkıntılık düzeyinde iki yıldan beş yıla. Yani temel hâl şikâyete bağlıdır.

102/2 ise vücuda organ veya sair bir cisim sokulmasını düzenler ve on iki yıldan az olmamak üzere hapis öngörür. Bu fıkrada şikâyet aranmaz. Tek istisna: fiil eşe karşı işlenmişse soruşturma ve kovuşturma mağdurun şikâyetine bağlıdır. Çocuklara karşı işlenen cinsel istismarın (TCK 103) şikâyete bağlı olmadığını da hatırlatalım; vazgeçme bu suçta dosyayı bitirmez.

Nitelikli hâllerde (102/3, cezanın yarı oranında artırılması) şikâyete bağlılığın nasıl işleyeceği dosyaya göre değerlendirilir. Bu yüzden iddianameyi okuyup hangi fıkra ve bentten dava açıldığına bakmak gerekir. Ayrıntılı soru için eşe karşı cinsel saldırı yazısında şikâyete bağlılığı inceledik.

Vazgeçmenin hukuki sonucu: TCK 73

TCK 73/4 kuralı şöyle koyar: kovuşturma yapılabilmesi şikâyete bağlı suçlarda, kanunda aksi yazılı olmadıkça, suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür. Hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme ise cezanın infazına engel olmaz. Dolayısıyla zamanlama belirleyicidir: mahkeme kararı kesinleşmeden önce vazgeçilirse dava düşer; kesinleştikten sonra vazgeçmenin cezaya etkisi yoktur.

Yargılama sürerken şikâyete bağlı olduğu sonradan anlaşılan suçlarda CMK 158/7 devreye girer: mağdur açıkça şikâyetten vazgeçmediği takdirde yargılamaya devam olunur. Düşme kararını ise mahkeme CMK 223/8 uyarınca verir.

Diğer fıkralar da önemli. Birden fazla sanık varsa, bir sanık hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar (73/5). Ama vazgeçme, onu kabul etmeyen sanığı etkilemez (73/6). Yani sanık, davanın düşmesi yerine yargılamanın sonuna kadar gitmeyi isterse, vazgeçme onu bağlamaz. Bu nadir görülen ama kanunda yazan bir sonuçtur.

Tazminat hakkı ne olur?

TCK 74/2'ye göre kamu davasının düşmesi, uğranılan zararın tazmini için açılan şahsi hak davasını etkilemez. Mağdur şikâyetten vazgeçse de hukuk mahkemesinde manevi tazminat isteyebilir. Ama TCK 73/7'de bir istisna var: kamu davasının düşmesi mağdurun vazgeçmesinden ileri gelmişse ve vazgeçtiği sırada şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamışsa, artık hukuk mahkemesinde dava açamaz.

Pratik sonuç şu: vazgeçme dilekçesinde "şahsi haklarımdan da vazgeçiyorum" ya da benzeri bir ifade yoksa tazminat hakkı bundan etkilenmez. Varsa, bu hak da gider. Dilekçeyi imzalamadan önce her cümleyi okumak bu yüzden önemli. Tazminatın ayrıntısı manevi tazminat yazısında.

Vazgeçme ile uzlaşma aynı şey değil

Vazgeçme, mağdurun tek taraflı iradesidir. Uzlaşma ise şüpheli ile mağdurun anlaşmasıdır ve bir uzlaştırmacı aracılığıyla yürür. CMK 253/3 açık: soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma yoluna gidilemez. Yani 102/1 şikâyete bağlı olduğu hâlde bu suçta uzlaştırma yolu kapalıdır. Mağdur isterse vazgeçebilir, ama bir uzlaştırmacı sürece dâhil olmaz. Ayrıntı için uzlaşma yazısı var.

Baskı altında vazgeçme

Kanun mağdurun özgür iradesini varsayar. Bir kişiyi vazgeçmeye zorlamak ayrı bir sorun yaratır. Kişinin ya da yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı bahsiyle tehdit etmek TCK 106/1'e göre altı aydan iki yıla kadar hapisle karşılaşır, kadına karşı işlenirse alt sınır dokuz aydır. Cebir kullanılması hâlinde ise TCK 108 uygulanır. Mağdur, baskı altında vazgeçtiğini düşünüyorsa durumu savcılığa anlatabilir; baskı gerçekleştiği anlaşılırsa hem baskıyı uygulayan hakkında soruşturma açılır hem de vazgeçmenin iradi olup olmadığı tartışılır.

Zarar giderme niyeti olan sanık tarafı için de bir uyarı var: mağdurla doğrudan görüşmek, kendi lehine bile olsa riskli olur. Böyle bir görüşme baskı gibi anlaşılabilir. Zararın giderilmesi için avukat aracılığıyla yazılı yol izlemek daha güvenli. Mahkemenin takdiri indirimi hangi davranışları değerlendirdiğini takdiri indirim yazısında anlattık.

Varsayımsal iki örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: 102/1 kapsamında dava açılmış, mağdur davanın ortasında şikâyetinden vazgeçtiğini duruşmada açıkça bildiriyor, mahkeme sanığa soruyor ve sanık vazgeçmeyi kabul ediyor. Suç şikâyete bağlı olduğu için mahkemenin düşme kararı vermesi söz konusu olur. Diğer örnekte iddianame 102/2'ye dayanıyor ve fail mağdurla evli değil. Mağdur aynı vazgeçme beyanını verse bile suç şikâyete bağlı olmadığından savcı davaya devam eder. İki örnek de yalnızca kuralın işleyişini gösteriyor; gerçek dosyada fıkra, nitelikli hâl ve delil durumu birlikte bakılır.

Sık yapılan hatalar

Vazgeçmenin her dosyada davayı bitirdiğini sanmak ilk hata. Fıkraya bakmadan karar verilirse, ikinci bir hayal kırıklığı yaşanabilir.

İkincisi, vazgeçme dilekçesini hazır metinle imzalamak. Şahsi hak ibaresi varsa tazminat yolu kapanır.

Üçüncüsü, hükmün kesinleşmesinden sonra vazgeçmeyi geçerli sanmak. Kesinleşmeden sonraki vazgeçme infaza engel olmaz.

Vazgeçme beyanı nasıl verilir

Vazgeçme, mağdurun açık iradesine dayanır. Kovuşturma sürerken duruşmada sözlü olarak tutanağa geçirilebilir ya da mahkemeye yazılı dilekçeyle bildirilebilir. Soruşturma aşamasındaysanız aynı beyan savcılığa verilir. Beyan kısa olsa da neyden vazgeçildiği açık yazılmalıdır: yalnızca şikâyetten mi, yoksa tazminat gibi şahsi haklardan da mı. İmzadan önce metnin bir nüshasını isteyip tarih ve kapsam bakımından kontrol etmek, sonradan yaşanacak anlaşmazlığı önler.

Kararı vermeden önce

Şikâyetten vazgeçmek geri alınamayan bir adımdır. Hangi fıkradan dava açıldığı, sürecin hangi aşamada olduğu ve tazminat hakkınızın korunup korunmadığı bir arada değerlendirilmeli. Durumunuzu anlatmak için bizi arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; iletişim sayfasında numaralar var. Başka yazılar ceza hukuku sayfasında toplanıyor. Şikâyet süresi konusu için cinsel saldırıda şikâyet süresi yazısına da bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73, 74, 102, 106, 108
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 158, 223, 253

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.