KISACA
- Hükümlü, mahkemece yasaklanmamışsa süreli ve süresiz yayınlardan bedelini ödeyerek yararlanabilir (5275 sayılı Kanun m. 62/1).
- Kurum disiplinini ve güvenliğini bozan ya da müstehcen içerik taşıyan yayın hükümlüye verilmez.
- Merkezî yayın sistemi olan kurumda radyo ve televizyon izleme hakkı vardır; sistem yoksa hükümlü adına cihaz kurumca satın alınır, dışarıdan cihaz getirilemez.
- Hükümlü odasında bilgisayar bulunduramaz; eğitim amaçlı kullanım Adalet Bakanlığının iznine bağlıdır.
Hükümlü cezaevinde gazete, dergi ve kitap alabilir; televizyon ve radyoyu da izleyebilir. Ancak bu hak sınırsız değildir: mahkeme yasaklamışsa, yayın kurum düzenini bozuyorsa ya da içeriği müstehcense yayın hükümlüye verilmez. Yakınları çoğu zaman "ne gönderebiliriz, ne izleyebilir" diye sorar. Cevap 5275 sayılı Kanun m. 62 ve 67'de yazıyor.
Yayınlardan yararlanma hakkının dayanağı
5275 sayılı Kanun m. 62/1'e göre hükümlü, mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla süreli ve süresiz yayınlardan bedelini ödeyerek yararlanma hakkına sahiptir. Süreli yayın gazete ve dergidir, süresiz yayın kitaptır. Yani abonelik ya da kitap alımı için bir izin dilekçesi yazmanız gerekmez; hak kanundan doğar, bedel hükümlünün hesabından ya da kendi imkânıyla ödenir.
Buradaki "mahkemelerce yasaklanmamış" şartı önemlidir. Bir yayın hakkında yayın yasağı kararı varsa, hükümlüye de verilmez. Kurum yönetimi kendiliğinden yasak koyamaz; yasak ya mahkeme kararından ya da kanunun saydığı hâllerden gelir.
Bedel alınmadan verilen yayınlar
Kanun bir istisna da tanır. Resmî kurumlar, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ile kamu yararına çalışan dernekler tarafından çıkarılan gazete, kitap ve basılı yayınlar hükümlülere bedel alınmadan ve serbestçe verilir. Örneğin bir üniversitenin yayımladığı kitap bu gruba girer. Eğitim ve öğretimine devam eden hükümlülerin ders kitapları da denetime tabi tutulamaz.
Hangi yayın verilmez
Madde 62/3 üç hâli sayar. Kurum disiplinini, düzenini veya güvenliğini bozan ya da tehlikeye düşüren yayın verilmez. Hükümlülerin iyileştirilmesi amacına ulaşmayı zorlaştıran yayın da verilmez. Müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsayan yayın da aynı şekilde engellenir.
Bu ölçütler geniş görünür. Bu yüzden bir yayın geri çevrildiğinde gerekçesini yazılı istemek yerinde olur; gerekçesiz ya da hangi sayfanın sorun olduğunu söylemeyen bir ret, itiraz aşamasında tartışma konusu olur.
Gazete kabulündeki özel kural
Madde 62/4'e göre Basın İlân Kurumu aracılığıyla resmî ilan ve reklam yayınlama hakkı bulunmayan gazeteler ceza infaz kurumuna kabul edilmez. İlan ve reklamın geçici süreyle kesilmesi bu hükmün dışındadır. Yani bir gazete geçici bir kesinti yaşıyorsa, tek başına bu yüzden reddedilemez. Yabancı dilde yayımlanan gazete ve dergilerin kabulünde ise yetkili makam Adalet Bakanlığıdır. Bu yüzden yabancı dilde bir abonelik için kurumdan hemen yanıt beklemeyin; işlem biraz zaman alabilir.
Radyo ve televizyon izleme
Madde 67/1'e göre merkezî yayın sistemi bulunan kurumda hükümlü bu sisteme bağlı olarak radyo ve televizyon yayınlarını izleme hakkına sahiptir. Yayın, kurumun merkezî sisteminden gelen kanallarla sınırlıdır.
Merkezî sistem yoksa madde 67/2 devreye girer. Yararlı olmayan yayınların izlenmesini engelleyecek önlemler alınarak bağımsız anten kullanılır. Televizyon ve radyo, bedelini hükümlü ödemek koşuluyla kurumca hükümlü adına satın alınır. En sık yapılan hata burada ortaya çıkar: aile cihazı evden alıp kapıya getirir. Kanun açık: dışarıdan gelenler tarafından getirilen radyo, televizyon ve bilgisayarlar kuruma alınmaz. Para yatırmadan önce kurumun satın alma usulünü sorun.
Bilgisayar ve internet
Madde 67/3'e göre görsel ve işitsel eğitim araçlarının kullanımına yalnızca eğitim ve iyileştirme programları çerçevesinde, kurum yönetiminin belirlediği yerlerde izin verilebilir. Program gerektiriyorsa denetim altında internetten yararlanılabilir. Hükümlü odasında bilgisayar bulunduramaz. Adalet Bakanlığı uygun görürse eğitim ve kültürel amaçlı olarak bilgisayar kuruma alınabilir. Kısacası evdeki dizüstü bilgisayarı göndermek mümkün değil; üniversite eğitimi gibi bir gerekçe varsa Bakanlık izni gerekir.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Kapalı cezaevinde yatan bir hükümlünün ailesi her ay bir haber dergisi göndermek istiyor. Kurum, dergiyi "güvenliği bozar" gerekçesiyle geri çeviriyor ama hangi içeriğin sorun olduğunu söylemiyor. Aile önce kurum yönetiminden yazılı gerekçe ister. Gerekçe ya yoksa ya da yayının yasaklı olmadığı belliyse, hükümlü ya da vekili infaz hâkimliğine şikâyette bulunabilir. Hâkim, işlemin kanuna uygunluğunu denetler.
Yayın hakkı ve ziyaretçinin rolü
Aile bu hakta çoğunlukla aracı konumundadır. Abonelik başlatmak için dergi ya da gazetenin kurumun adresine ve hükümlünün adına gönderilmesi gerekir; ödeme ise hükümlünün kurum hesabından yapılabilir. Yayının kuruma kabul edilip edilmeyeceğini 62/3'teki ölçütlere göre kurum değerlendirir.
Gönderen kişi için pratik bir yöntem şudur: abonelik makbuzunu ve ilk gelen sayıyı saklayın. Kurum yayını teslim etmezse bu belgeler, ne zaman gönderildiğini ve neyin geri çevrildiğini ispatlar. Şikâyet dilekçesinde tarih, yayının adı ve ret işleminin dayanağı yazılı olmalıdır.
Yayın yasağı kararı nasıl okunur
Madde 62/1'deki "mahkemelerce yasaklanmamış" şartı, bir yayın hakkındaki yasağın yalnızca yargı kararından doğabileceğini gösterir. Eğer kurum yönetimi bir yayını yasak kararı olmadan yasak sayıyorsa, 62/3'teki sebeplerden birine dayanmak zorundadır. Bu sebepler kurum disiplinini, düzenini ve güvenliğini bozmak, iyileştirmeyi zorlaştırmak ve müstehcenlik olarak sayılmıştır. Gerekçe bunlardan hiçbirine uymuyorsa işlem kanuna aykırı olabilir.
Sık yapılan hatalar
Birincisi, cihaz ve bilgisayar göndermektir; kapıdan geri döner. İkincisi, yabancı yayın için kurumdan cevap beklemektir; karar Bakanlıktadır. Üçüncüsü, bir ret işlemini yazılı almadan itiraz hazırlamaktır. Dilekçenin hangi işleme karşı yazıldığı belli olmalıdır.
Hükümlüye ulaşan yayınlar kadar mektup ve ziyaret de önemlidir; bu konular için cezaevinde mektup gönderme ve alma kuralları, cezaevine kitap ve eşya göndermenin kuralları ve cezaevi ziyaret kuralları yazılarına bakabilirsiniz. Karar ya da işlem hukuka aykırıysa infaz hâkimliğine şikâyet nasıl yapılır yazısı yol gösterir. Genel çerçeve için ceza hukuku çalışma alanı sayfasına göz atabilirsiniz.
Büroyla iletişim
Yayın, cihaz ya da eğitim materyali gibi başvurular her kurumda biraz farklı yürür. Dosyanın ayrıntısına göre hangi dilekçenin yazılacağı değişir. Sorunuz varsa iletişim sayfasından telefonla ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; reddedilen bir işlemde süre işlediği için ne kadar erken başvurursanız o kadar çok seçeneğiniz kalır.
Sık sorulan sorular
Cezaevinde gazete ve dergi aboneliği yapılabilir mi?
Evet. Hükümlü, mahkemece yasaklanmamış olması koşuluyla süreli ve süresiz yayınlardan bedelini ödeyerek yararlanabilir. Kurum güvenliğini bozan ya da müstehcen içerik taşıyan yayınlar verilmez.
Cezaevine dışarıdan televizyon getirilebilir mi?
Hayır. Dışarıdan gelenler tarafından getirilen radyo, televizyon ve bilgisayarlar kuruma alınmaz. Merkezî yayın sistemi yoksa cihaz, bedeli hükümlü tarafından ödenmek koşuluyla kurumca hükümlü adına satın alınır.
Her gazete cezaevine kabul edilir mi?
Hayır. Basın İlân Kurumu aracılığıyla resmî ilan ve reklam yayınlama hakkı bulunmayan gazeteler kuruma kabul edilmez. İlan ve reklamın geçici süreyle kesilmesi bu kuralın dışındadır.
Yabancı dilde dergi okunabilir mi?
Yabancı dilde yayımlanmış gazete ve dergilerin kuruma kabul edilmesinde Adalet Bakanlığı yetkilidir. Kurum yönetimi tek başına karar vermez.
Bir yayının verilmemesine karşı ne yapılır?
Kurum idaresinin işlemine karşı infaz hâkimliğine şikâyet yolu açıktır. Süre ve usul için dosyanıza bakılması gerekir.
Dayanak mevzuat
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 62, 67
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.