Bilişim suçlarında şikâyet süresi ve uzlaşma var mı?

İki sorunun cevabı kısa: TCK 243, 244 ve 245'teki temel bilişim suçları şikâyete bağlı değildir ve CMK 253'teki uzlaştırma listesinde yer almaz. Dolayısıyla bu suçlarda "şikâyet süresi geçti" diye bir engel yoktur, "uzlaşırsak dosya kapanır" diye bir kapı da yoktur. Fakat bilişim araçlarıyla işlenen başka suçlar vardır, onlarda hem süre hem uzlaşma gündeme gelir. Ayrımı doğru yapmak gerekir.

Şikâyete bağlı olmak ne demek?

Şikâyete bağlı suçta, mağdur şikâyet etmezse savcılık soruşturma yapamaz. TCK 73/1'e göre yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden işlemeye başlar; zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla (73/2). Birkaç mağdur varsa birinin süreyi kaçırması diğerlerinin hakkını düşürmez (73/3). Şikâyetten sonra vazgeçmek de mümkündür: vazgeçme davayı düşürür, ama iştirak hâlinde sanıklardan biri hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar (73/4-5). Vazgeçmeyi kabul etmeyen sanığı ise etkilemez (73/6).

Bunun tersi şikâyete bağlı olmayan suçlardır. Savcılık ihbar, tutanak, bankanın bildirimi ya da şikâyetle haberdar olur ve kendiliğinden harekete geçer. Mağdurun "vazgeçtim" demesi bu suçlarda dosyayı kapatmaz.

Hangi bilişim suçları şikâyete bağlı değil?

Bilişim sistemine girme (243), sistemi engelleme ve bozma, veri yok etme (244), banka veya kredi kartının kötüye kullanılması (245) ve yasak cihaz-program (245/A) fiillerinin bulunduğu bölümde şikâyete bağlılık hükmü yoktur. Bu yüzden altı aylık süre bu suçlarda işlemez. Elbette bu "sonsuz süre" demek değildir; dava zamanaşımı yine işler. Süreyle ilgili ayrıntıyı bilişim suçlarında zamanaşımı yazısında hesapladık.

Küçük bir istisna kart suçlarında var: 245/1'deki suç eş, üstsoy, altsoy ya da aynı konutta yaşayan kardeşin zararına işlenmişse ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz (245/4). Bu bir şikâyet kuralı değil, şahsi cezasızlık hâlidir.

Bilişim yoluyla işlenen ama şikâyete bağlı suçlar

İnternette işlenen her suç bilişim suçu bölümüne girmez. Mesajla, sosyal medya paylaşımıyla ya da kayıtla işlenebilen bazı suçlar şikâyete bağlıdır. Hakaret böyle: TCK 131'e göre kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hariç şikâyet gerekir. 73/2'ye eklenen cümleyle hakaret suçunda şikâyet süresi, fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez.

Haberleşmenin gizliliğini ihlal (132) ve özel hayatın gizliliğini ihlal (134) de şikâyete bağlıdır; TCK 139 şikâyet kuralının istisnalarını kişisel verilerin kaydedilmesi, verilerin hukuka aykırı olarak verilmesi veya ele geçirilmesi ve verileri yok etmeme olarak sayar. Yani 135, 136 ve 138 şikâyetsiz de soruşturulur. Suç duyurusunun nasıl yazılacağı ayrı bir yazıda; ihbarla şikâyet arasındaki fark için ihbar ve şikâyet yazısına bakabilirsiniz.

Uzlaştırma hangi suçlarda yapılır?

CMK 253/1 iki grup sayar: soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar ve şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın listedeki TCK suçları. Listede kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç), taksirle yaralama, basit tehdit, konut dokunulmazlığı, hırsızlık (141), güveni kötüye kullanma (üçüncü fıkra hariç), dolandırıcılık (157) ve ticari sır, bankacılık sırrı ya da müşteri sırrının açıklanması (dördüncü fıkra hariç) gibi suçlar var. 243, 244, 245 ve 245/A bu listede yok. Bir istisna var: 253/1-c, adli süreçteki çocuklar bakımından ve mağdur gerçek ya da özel hukuk tüzel kişisiyse, üst sınırı üç yılı geçmeyen suçlarda da uzlaştırma öngörür; bu üst sınıra uyan bilişim hükümleri de (örneğin 243/1) çocuk bakımından uzlaştırmaya girebilir. Bilişim sistemlerinin araç olarak kullanıldığı nitelikli dolandırıcılık da (158/1-f) listede yer almaz, çünkü liste yalnızca 157'yi sayar.

Şikâyete bağlı olsa bile uzlaştırmaya gidilemeyen suçlar da var: cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ısrarlı takip (123/A) ve hakaret (125) (CMK 253/3). Yani internet üzerinden hakarette şikâyet gerekir ama uzlaştırma yapılmaz. Hakaret davasında uzlaştırma konusu ayrıca anlatılıyor.

Uzlaştırma nasıl işler?

Kamu davası açılması için yeterli şüphe varsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Uzlaştırmacı şüpheliye ve mağdura teklif götürür; teklifi alan kişi yedi gün içinde yanıt vermezse teklifi reddetmiş sayılır (CMK 253/4). Uzlaştırmacı otuz gün içinde işlemi sonuçlandırır, büro bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir (253/12). Edim hemen yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; takside bağlanır ya da ileri tarihe bırakılırsa kamu davasının açılması ertelenir (253/19). Süreç ve görevler için uzlaştırma süresi ve uzlaştırmacının görevi yazısını okuyabilirsiniz.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: kişi A, kişi B'nin sosyal medya hesabına şifresini bilerek girip hesaptan ileti gönderiyor ve ayrıca B'yi mesajla aşağılıyor. Hesaba girme suçu (243) için şikâyet süresi aranmaz ve uzlaştırma yapılmaz. Hakaret ise şikâyete bağlıdır; B altı ay içinde başvurmazsa o kısım soruşturulamaz, ama hesaba girme soruşturması devam eder. Aynı mağdura karşı uzlaştırma kapsamına giren suçla girmeyen suç birlikte işlenmişse, CMK 253/3'e göre uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Hangi suçların dosyada yer alacağı delillere bağlıdır; sonucu önceden söylemek mümkün değildir, ancak hangi adımın hangi sürede atılacağını önceden bilmek hak kaybını önler.

Sık yapılan hatalar

En sık hata, "şikâyetçi vazgeçti, dosya biter" varsayımıdır. Bilişim suçlarının çoğunda bu doğru değildir; şikâyetten vazgeçmek savcılığı bağlamaz. İkinci hata altı aylık süreyi olay günüyle değil, failin kimliğini öğrenme günüyle başlatmamaktır; süre öğrenme gününden işler. Üçüncüsü, uzlaştırma tebligatını ihmal etmektir: yedi gün sessiz kalmak teklifi reddetmek anlamına gelir. Zararın giderilmesi uzlaşma kapsamında olmayan suçlarda da mahkeme için anlam taşır; bilişim suçlarında HAGB yazısı bunu ele alıyor.

Telefonda dosyanızı anlatın

Şikâyet süresi mi işliyor, uzlaştırma teklifi mi geldi, yoksa savcılıktan ifade çağrısı mı aldınız, bunlar ayrı yollar. Elinizdeki evrak ve mesajlarla durumunuzu anlatmak için bizi arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Uzlaştırma tebligatı geldiyse yedi günlük süre işlediği için erken aramak zaman kazandırır. İletişim sayfasından ulaşabilir, diğer konular için ceza hukuku çalışma alanı sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73, 125, 131, 132, 134, 135, 136, 138, 139, 158, 243, 244, 245, 245/A
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.