Bilişim suçlarında dava zamanaşımı ne kadar?

Bilişim suçlarında dava açma süresi tek bir rakam değildir. Madde ve fıkra değiştikçe sekiz yıl da çıkar, on beş yıl da. Kural basit: suçun kanundaki cezasının üst sınırına bakılır. Üst sınırı beş yılı geçmeyen suçlarda sekiz yıl, beş yıldan fazla yirmi yıldan az olanlarda on beş yıl geçince kamu davası düşer (TCK m. 66/1-d, e). Süre hesabında olayın üstünden ne kadar geçtiğine ve araya hangi işlemlerin girdiğine bakmak gerekir.

Hangi bilişim suçu kaç yıllık süreye giriyor?

Tabloyu madde madde okuyalım. TCK 243/1'de bir yıla kadar hapis ya da adli para cezası var, üst sınır bir yıl, süre sekiz yıl. Girdikten sonra veriler yok olur ya da değişirse (243/3) iki yıla kadar hapis söz konusudur, süre yine sekiz yıl. Verilerin nakledilirken izlenmesi (243/4) üç yıla kadar hapistir, süre sekiz yıl.

Sistemi engelleme ya da bozmada (244/1) üst sınır beş yıldır. Kanun "beş yıldan fazla olmamak üzere" dediği için bu da sekiz yıllık gruptadır. Fakat 244/3 devreye girerse, yani fiil bir bankanın, kredi kurumunun veya kamu kurumunun sistemine karşı işlenmişse, ceza yarı oranında artar. Beş yılın yarım katı yedi buçuk yıl eder; üst sınır beşi aştığı için süre on beş yıla çıkar. 244/4'te haksız çıkar sağlama hâlinde iki yıldan altı yıla kadar hapis var, üst sınır altı yıl, süre on beş yıl.

Banka veya kredi kartının kötüye kullanılması (245/1) altı yıla kadar hapis öngörür, süre on beş yıl. Sahte kart üretimi (245/2) yedi, sahte kartla yarar sağlama (245/3) sekiz yıl üst sınırlıdır; ikisinde de on beş yıl. Yasak cihaz ve program suçu olan 245/A'da üst sınır üç yıl, süre sekiz yıl.

Süre ne zaman başlar?

Tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüste kalanlarda son hareketin yapıldığı günden başlar (TCK m. 66/6). Zincirleme suçta son suçun işlendiği gün esas alınır. Bu nedenle uzun süre tekrar eden hesap girişlerinde ilk tarihle son tarih arasında yıllar olabilir ve başlangıç son fiile göre belirlenir.

Şikâyet tarihinin süreyle ilgisi yoktur. Şikâyetin geç yapılmış olması zamanaşımını başlatmaz; olayın işlendiği gün başlatır. İnternet kayıtlarında iz bırakan olaylarda tarihin hangi kayda göre alındığı çoğu zaman tartışma konusu olur, bu yüzden IP, oturum ve log tarihlerini dosyadan kontrol etmek gerekir.

Süreyi kesen ve uzatan işlemler

Bir önceki başlıktaki süreler doğal akışa göre. Araya kesme nedeni girerse tablo değişir. TCK 67/2 dört hâli sayar: şüpheli veya sanığın savcı huzurunda ifadesinin alınması ya da sorguya çekilmesi, tutuklama kararı, iddianamenin düzenlenmesi ve mahkûmiyet kararı. Kesilme olunca süre yeniden işlemeye başlar; birden fazla kesme nedeni varsa sonuncunun tarihinden itibaren (67/3).

Ama bunun bir tavanı var. Kesilme hâlinde süre, kanunda belirtilen sürenin en fazla yarısı kadar uzar (67/4). Sekiz yıllık süre bu yolla en çok on iki yıla, on beş yıllık süre en çok yirmi iki yıl altı aya erişir. Kanun bir de "durma" kurumu tanır: izin ya da karar alınmasına bağlı hâllerde ve hakkında kaçaklık kararı verilen sanıkta karar kalkana kadar süre işlemez (67/1). Ayrıntı için zamanaşımını kesen ve durduran işlemler yazısına bakabilirsiniz.

Varsayımsal bir hesap

Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir kişi hakkında başkasının hesabına izinsiz girdiği iddiasıyla soruşturma yürütülüyor ve olay tarihi belli. Fiil TCK 243/1 kapsamında kalıyorsa temel süre sekiz yıldır. Savcı ifadeyi aldıysa süre o günden yeniden başlar, ama olay tarihinden itibaren en çok on iki yıla kadar uzayabilir. Nitelikli hâl iddiası (örneğin verilerin değişmesi) aynı gün hesabı değiştirmez, çünkü 243/3'ün üst sınırı da iki yıldır. Hesap, dosyada hangi maddenin uygulandığına ve kesme nedenlerinin tarihlerine bağlıdır, sonuç tahmini bu yüzden yapılamaz.

Savcı iddianamede başka madde yazarsa

Zamanaşımı süresi belirlenirken dosyadaki delillere göre suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de dikkate alınır (TCK m. 66/3). İddianamede 243'ten dava açılmış olsa da dosya içeriği bilişim sistemi aracılığıyla dolandırıcılığa işaret ediyorsa süre de ona göre hesaplanabilir. Bilişim sistemlerinin araç olarak kullanıldığı nitelikli dolandırıcılığın (TCK 158/1-f) üst sınırı on yıl olduğundan süre on beş yıldır. Bilişim yoluyla nitelikli dolandırıcılık cezası ayrı bir yazının konusu.

Hesapta sık yapılan hatalar

İlk hata, olay tarihiyle şikâyet tarihini karıştırmaktır. İkincisi kolluk ifadesini kesme nedeni saymaktır; kanun savcı huzurundaki ifadeyi sayar. Üçüncüsü uzamayı topluma eklenecek bir süre gibi düşünmektir; uzama kanundaki sürenin yarısıyla sınırlı. Dördüncüsü de "sekiz yıl doldu" deyip nitelikli hâli kontrol etmemek: üst sınır artarsa süre uzar. Genel bilgi için dava zamanaşımı sürelerinin belirlenmesi yazısı, ayrıca bilişim suçlarının cezaları rehberi işinize yarayabilir.

Süre dolmuşsa nasıl ilerlenir?

Zamanaşımı hâkim tarafından kendiliğinden uygulanır ve şüpheli, sanık ya da hükümlü bundan vazgeçemez (TCK m. 72/2). Yine de hesabı kendiniz yazılı şekilde sunarsanız hâkim ya da savcı işin neresinde olduğunuzu görür. Düşme kararı hakkında zamanaşımı dolunca düşme kararı nasıl alınır yazısında adımlar var.

Hesabı dosyanızla birlikte yapmak

Bu hesap dosyadaki tarihlere, maddeye ve kesme nedenlerine bağlı olduğundan genel bir tablo kesin cevap vermez. Çağrı kâğıdı, iddianame ya da ifade tutanağı elinizdeyse durumunuzu anlatmak için bizi arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. İfade çağrısı veya iddianame tebliği gelmişse beklemeden aramanız yerinde olur, çünkü hangi işlemin süreyi kestiğini tarihleriyle birlikte gözden geçirmek gerekir. İletişim sayfasından ulaşabilirsiniz; ceza yargılamasındaki diğer konular için ceza hukuku çalışma alanı sayfasına göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66, 67, 72, 158, 243, 244, 245, 245/A

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.