KISACA
- Bir bilişim sisteminin işleyişini engelleyen veya bozan kişi TCK 244/1 uyarınca bir yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırılır.
- Fiil banka, kredi kurumu veya kamu kurum ve kuruluşuna ait sistemde işlenirse ceza yarı oranında artırılır (TCK 244/3).
- Fiil sayesinde kendisine ya da başkasına haksız çıkar sağlanır ve ortada başka bir suç yoksa iki yıldan altı yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezası verilir (244/4).
- Suç şikâyete bağlı değildir; uzlaştırma listesinde yer almaz ve dava asliye ceza mahkemesinde görülür.
Bir bilişim sisteminin çalışmasını durdurmak, yavaşlatmak ya da kullanılamaz hâle getirmek, TCK 244/1 uyarınca bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası gerektirir. Sistemin banka, kredi kurumu veya kamu kurumuna ait olması cezayı yarı oranında artırır. Haksız çıkar sağlanmışsa ve başka bir suç oluşmuyorsa, ceza daha da ağırdır.
Maddenin yapısı
TCK 244 başlığındaki "sistemi engelleme, bozma, verileri yok etme veya değiştirme" ifadesi iki ayrı grup eylemi içerir. Birinci fıkra sistemin kendisine yöneliktir: işleyişi engellemek veya bozmak. İkinci fıkra ise sistemdeki verilere yöneliktir ve ayrı bir makalemizde anlattığımız veri silme ve değiştirme suçunu düzenler. Burada sistemin işleyişine odaklanıyoruz.
Engellemek ile bozmak arasındaki fark
Engellemek, sistemin normal çalışmasını durdurmak ya da erişilemez kılmaktır. Hizmet aksatma saldırısı bunun bilinen örneğidir: sunucuya bir anda çok sayıda istek gönderilir, gerçek kullanıcılar siteye giremez. Bozmak ise sistemin çalışmasını mümkün kılan yazılımda ya da yapılandırmada işlevsizlik yaratmaktır. Zararlı bir kod yüklemek, ayarları değiştirip sistemin yanlış sonuç üretmesini sağlamak bu gruba girer.
Her iki hâlde de sistemde fiilen bir aksama gerekir. Salt deneme ya da başarısız bir saldırı girişim olarak değerlendirilir ve teşebbüs hükümlerine tabi olur.
Cezayı artıran ve başka bir suça dönüşen hâller
Fiil bir banka veya kredi kurumuna ya da kamu kurum veya kuruluşuna ait sistemde işlenirse ceza yarı oranında artırılır (244/3). Bir yıldan beş yıla kadar olan aralık, artırımla bir buçuk yıldan yedi buçuk yıla çıkar.
Dördüncü fıkra daha ağırdır: bu fiiller yoluyla kişinin kendisi veya başkası yararına haksız bir çıkar sağlanmışsa ve ortada başka bir suç yoksa iki yıldan altı yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezası verilir. "Başka bir suç oluşturmaması" şartı önemlidir: hesaptan para çekilmişse nitelikli dolandırıcılık gibi başka bir madde devreye girebilir. Bu konuda bilişim yoluyla nitelikli dolandırıcılık yazısı yararlı olur.
Şikâyet, mahkeme ve zamanaşımı
Bu suç şikâyete bağlı değildir. Zarar gören şikâyetçi olmasa da savcılık soruşturmayı yürütür. CMK 253'te uzlaştırma kapsamındaki suçlar sayılmıştır ve 244 bunların arasında değildir.
Üst sınırı beş yılı aşmayan temel hâl asliye ceza mahkemesinde görülür; 244 hükümleri 5235 sayılı Kanun m. 12'deki ağır ceza listesinde yer almaz. Dava zamanaşımı TCK 66 uyarınca cezanın üst sınırına göre belirlenir: 244/1 için sekiz yıl. Dosyadaki delillere göre 244/3'teki artırım da gündemdeyse üst sınır yedi buçuk yıl olduğundan süre on beş yıldır (TCK 66/1-d, 66/3); 244/4'te de üst sınır altı yıl olduğu için aynı süre geçerlidir.
Teknik deliller ve bilirkişi
Bu suçta iddia çoğunlukla teknik kayıtlara dayanır. Sunucu logları, güvenlik duvarı kayıtları, IP adresleri ve hizmet sağlayıcıdan gelen abonelik bilgileri soruşturmanın temelini oluşturur. Savcılık genellikle bir bilirkişiden, sistemin gerçekten durup durmadığını, durma süresini ve olası failin kim olduğunu bildirmesini ister.
Savunma açısından bu rapor kritiktir. Rapordaki zaman damgaları, kullanılan cihaz ve IP bilgisi ile şüphelinin anlatımı çelişiyor mu diye bakılır. IP adresinin ortak kullanılan bir ağa ait olması, failin kimliği konusunda şüphe yaratabilir. Bilirkişiden ek rapor istemek ve itirazı süresi içinde yapmak savunmanın parçasıdır.
Varsayımsal örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir yazılım şirketinin eski çalışanı, ayrıldıktan sonra kendisine verilen yönetim hesabıyla müşteri portalına girip yedekleme betiğini devre dışı bırakıyor ve sunucudaki bir ayarı değiştirerek portalın iki gün boyunca açılmamasına yol açıyor. Burada savcılığın tartacağı konular: yönetim hesabı ayrılışta kapatılmış mıydı, kasıt var mıydı, giriş kayıtları ve sunucu logları kime işaret ediyor? Hesabın açık kalması yetki vermez, ancak iddianın nasıl kurulacağını etkiler.
Sık yapılan hatalar
Şüpheli sıfatıyla ifade verirken en sık yapılan hata, teknik bir durumu özensiz anlatmaktır. "Yoğunluk testi yapıyordum" gibi bir cümle, test için izin olup olmadığı sorulduğunda ciddi bir sorun yaratır. Sistemde yetkiyle yaptığınız işlem ile yetkisiz yaptığınız işlemin ayrımını belgelerle göstermek gerekir.
Mağdur tarafta hata, olay günü sunucu kayıtlarını saklamamaktır. Log dosyaları döngüsel olarak silinir. Hizmet sağlayıcıdan ve sunucu yöneticisinden kayıtların bir kopyasını erkenden almak, suçun faili ve zamanı bakımından belirleyici olur.
Başka bir hata da tek bir olayı yalnızca 244 olarak görmektir. Girişin izinsiz yapılmış olması ayrıca bilişim sistemine girme suçunu doğurabilir. Fidye isteyen saldırılarda ise tablo fidye yazılımı saldırısı yazısındaki gibi daha da ağırlaşabilir.
Kasıt, teşebbüs ve eylemin amacı
Suç yalnızca kasıtla işlenebilir. Sistemin yanlış ayarlanması, bakım sırasında beklenmeyen bir kesinti ya da ortak kullanılan bir betiğin hatası kasten bozma sayılmaz. Kastın ispatı bakımından failin bilgisi, yaptığı işlemin teknik niteliği ve işlemden önce aldığı önlemler tartışılır. Failin amacı da önemlidir: hizmeti durdurmak mı istiyordu, yoksa başka bir hedefe ulaşmak için mi sisteme dokundu? Cevap, 244/4'teki haksız çıkar hükmünün gündeme gelip gelmeyeceğini belirler. Rekabet amacıyla bir rakibin sitesini erişilmez kılmak, bu açıdan ayrıca incelenen bir örnektir.
Soruşturma süreci
Bilişim suçlarında gözaltı, adli kontrol ve tutuklama konularında bilişim suçlarında gözaltı ve tutuklama ve adli kontrol yazılarına bakabilirsiniz. Mahkumiyet hâlinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması mümkün olabilir; koşullar HAGB kararı yazısında anlatılıyor.
Dosyanızı değerlendirmek için
Teknik delillerin ağırlığı nedeniyle bu dosyalar, hem savunmada hem şikâyette erken müdahale ister. Hakkınızda soruşturma varsa ya da sisteminize saldırı olduysa, durumunuzu anlatmak için büroyu telefonla arayabilir veya WhatsApp'tan yazabilirsiniz. İletişim sayfasında bilgiler yer alır; çalışma biçimimiz ceza hukuku sayfasında anlatılır. İfadeye çağrıldıysanız, ifade tutanağı dosyanın seyrini belirlediği için görüşmeyi ifade gününden önce yapmak zaman kazandırır.
Sık sorulan sorular
Siteyi çökertmek ya da yavaşlatmak TCK 244 kapsamına girer mi?
Sistemin işleyişini engelleyen veya bozan her fiil 244/1 kapsamında değerlendirilir. Yoğun trafik yöneltmek, sunucuya aşırı yük bindirmek ya da hizmeti kesmek bu tür eylemlerdir. Fiilin sonucunda sistemin gerçekten durması veya bozulması araştırılır.
Bankanın sistemine yönelik saldırıda ceza ne kadar artar?
TCK 244/3'e göre banka veya kredi kurumu ya da kamu kurum ve kuruluşunun sistemi üzerinde işlenen fiillerde verilecek ceza yarı oranında artırılır. 244/1 için bu, bir yıldan beş yıla kadar olan aralığın bir buçuk yıldan yedi buçuk yıla çıkması demektir.
Sistemi engellemek suçunda uzlaşma olur mu?
TCK 244 şikâyete bağlı bir suç olarak düzenlenmemiştir ve CMK 253'teki uzlaştırma listesinde de yer almaz. Dolayısıyla zarar görenle anlaşma, soruşturma ve kovuşturmayı kendiliğinden sona erdirmez; ancak giderim, ceza belirlenirken hâkimin dikkate alabileceği bir unsurdur.
Çalıştığım şirketin sistemini yanlışlıkla bozarsam suç işlemiş olur mu?
Suç kasıtlı işlenir. İş gereği yapılan ve sonucu öngörülmeyen bir teknik hata tek başına bu suçu oluşturmaz. Kastın var olup olmadığı logla, yapılan işlemlerle ve fiilin gerekçesiyle belirlenir.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66, 244
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253
- 5235 sayılı Kanun m. 12
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.