Adli sicil kaydı ne zaman arşive alınır, şartlar nelerdir

Adli sicil kaydı, kanunda sayılan dört durumdan biri gerçekleştiğinde silinerek arşiv kaydına alınır: cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması, mahkûmiyeti bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikayetten vazgeçme ya da etkin pişmanlık, ceza zamanaşımının dolması ve af. Bu işlemi Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü yapar. Arşive alınmak kaydın yok olması demek değildir; ama sicilde görünmez hale gelmesi demektir.

Dört arşive alma nedeni

5352 sayılı Kanun m. 9/1 dört bent sayar:

a) Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması, b) Ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikayetten vazgeçme veya etkin pişmanlık, c) Ceza zamanaşımının dolması, d) Af.

Bunlardan en sık karşılaşılanı infazın tamamlanmasıdır. Hapis cezasını çekmiş, adli para cezasını ödemiş ya da denetim süresini bitirmiş biri için kayıt bu yoldan arşive alınır.

İnfazın tamamlanması ne zaman olur?

İnfazın bittiği tarih, dosyadaki kesin bilgiyle belirlenir. Hapis cezasında cezaevinden çıkış tarihi ile koşullu salıverilme sonrası denetim süresinin bitişi aynı değildir. Denetim süresi sürüyorsa infaz tamamlanmış sayılmayabilir. Bu nedenle koşullu salıverilme sonrası denetim süresi konusunu ayrıca bilmek gerekir.

Şikayetten vazgeçme ve etkin pişmanlık

Bu bendin ölçüsü “ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran” ifadesidir. Her şikayetten vazgeçme kaydı arşive aldırmaz. Yalnızca hükmün, bütün sonuçlarıyla ortadan kalkmasını sağlayan vazgeçme ya da pişmanlık durumunda arşive alma gündeme gelir. Hangi suçta hangi durumun bu sonucu doğurduğunu, ilgili suçun kanun maddesine ve mahkeme kararına bakarak belirlemek gerekir.

Zamanaşımı ve af

Ceza zamanaşımı, hükmedilmiş cezanın infaz edilmeden kalması halinde söz konusu olur. Süre dolarsa kayıt arşive alınır. Af ise Meclisin çıkardığı kanunla gerçekleşir; bu yazı yazılırken kanun metninde yeni bir af düzenlemesi yoktur ve af beklentisiyle plan yapmak doğru olmaz.

Ölüm halinde ve yabancı mahkeme kararlarında

m. 9/2 uyarınca kişi ölürse adli sicil bilgileri arşive alınmaz, tamamen silinir. m. 9/3 ise Türk vatandaşlarının yabancı mahkemelerce verilmiş hürriyeti bağlayıcı cezalarını düzenler: kesinleşme tarihinden itibaren mahkûmiyet kararında belirtilen sürenin geçmesiyle bu kayıtlar arşive alınır. Yabancı mahkeme kararındaki adli para cezası ve erteleme hükümleri ise adli sicile hiç alınmadan doğrudan arşive kaydedilir.

Arşive alınmayı kim ve nasıl yürütür?

Kanun m. 9/1'e göre işlemi Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü yapar. Yani kişinin ayrıca bir dilekçe vermesi çoğu zaman beklenmez; nedenin gerçekleştiği bilgisi sisteme düştüğünde kayıt arşive alınır. Pratikte sorun, bu bilginin sisteme geç yansımasıdır. İnfaz kurumundan çıkış belgesi alıp elinizde tutmanız, olası bir gecikmede başvuru dilekçesine ekleyebilmeniz açısından yararlıdır.

Arşive alınmayan kayıtlar da var

Bazı kararlar zaten adli sicile yazılmaz: disiplin suçları, disiplin veya tazyik hapsi ve idari para cezaları (m. 5). Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve davanın ertelenmesi kararları ise yalnızca soruşturma veya kovuşturma makamlarının talebi halinde verilmek üzere kaydedilir (m. 6). Bu kararlar için arşive alma sorusu bu şekliyle gündeme gelmez; kendi ayrı rejimleri vardır.

Varsayımsal bir örnek düşünelim

Bir kişi, bir yıl hapis cezasını tamamlamış ve cezaevinden çıkmış olsun. Bu kişi sicil belgesinde kaydın hâlâ görünüp görünmediğini merak ediyor. Önce infazın tamamlandığını gösteren belgeye bakılır: çıkış tarihi, varsa denetim süresinin bitişi. İnfaz tamamlanmışsa kayıt arşive alınmış olmalıdır. Hâlâ görünüyorsa, işlemin yapılmamış olması mümkündür ve düzeltme için yazılı başvuru yapmak gerekir.

Pratikte dikkat edilecek hata

Birçok başvuran arşive alınmayı “kaydım silindi” diye anlıyor. Arşive alınan bilgi, kişinin kendisi, vekili, soruşturma ve kovuşturma makamları, seçim kurulları ve özel kanunda gösterilen kamu kurumları tarafından yine de istenebilir (m. 10). Tamamen silinme için m. 12'deki ayrı süreler gerekir. Bu süreler için arşiv kaydı kaç yılda silinir yazısına bakın.

Kimlerin arşiv bilgisine erişebildiğini ayrıca adli sicil arşiv kaydı kimler görebilir yazısında anlattım. Kaydın ilk halini görmek için adli sicil kaydı nasıl alınır yazısı işinize yarar. Hak yoksunluğu söz konusuysa memnu hakların iadesi de gündeme gelebilir.

Arşive alınmanın sonuçları

Kayıt arşive alındıktan sonra sıradan bir sicil belgesinde görünmez. İş başvurusu, ihale, okul kaydı gibi işlemlerde sunduğunuz belge boş çıkabilir. Buna karşılık soruşturma ve kovuşturma makamları, kişinin kendisi ve özel kanunda yetkili kılınan kurumlar arşiv bilgisini isteyebilir. Bu nedenle arşive alınma, ceza hukuku açısından geçmişin tamamen kapanması anlamına gelmez; ama günlük hayatta en çok etkisini gösteren adım budur. Hak yoksunluğu bulunuyorsa, arşive alınma tek başına o yoksunluğu kaldırmaz.

Başvuru yolu ve belgeler

Kaydın arşive alınmadığını düşünüyorsanız ilk adım güncel sicil belgenizi almaktır. Belgede hâlâ görünen bir kayıt varsa, infazın tamamlandığını gösteren cezaevi çıkış belgesi, ödeme dekontu ya da karar örneği ile birlikte Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvurabilirsiniz. Dilekçede hangi bende dayandığınızı (örneğin infazın tamamlanması) açıkça yazmanız, işlemin doğru birime yönlendirilmesini sağlar. Cevap gelmezse ya da ret çıkarsa kararın gerekçesine göre idari ve yargısal yollar ayrıca değerlendirilir.

Zamanaşımı ile arşive alma

Ceza zamanaşımı nedeniyle arşive alınma, hükmedilen cezanın belirli bir süre içinde infaz edilememesi halinde gündeme gelir. Sürenin hesabı cezanın türüne ve miktarına bağlıdır, bu yüzden kesinleşme tarihi ve varsa infazı kesen işlemler dosyadan çıkarılmadan tarih söylemek doğru olmaz. Siz yalnızca kayıttaki mahkûmiyetin tarihini biliyorsanız, kesinleşme şerhini mahkemeden almak ilk adımdır.

Dosyanıza göre değerlendirme

Hangi bentten arşive alınacağınız, hangi tarihte olacağı ve fiilen yapılıp yapılmadığı dosyanıza göre değişir. Ceza hukuku alanında infaz ve sicil kayıtlarına ilişkin dosyalara bakıyoruz. Elinizdeki mahkûmiyet kararı ve infaz belgesini hazırlayıp iletişim sayfasından bize telefonla ulaşabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; belgeler hazırsa tarih hesabı kısa sürede çıkar.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m. 9, 10, 12

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.