KISACA
- Adli sicil bilgisini kişinin kendisi ya da vekâletnamede açıkça yetki verilmiş vekili alabilir.
- Kayıt kullanılış amacı belirtilerek verilir; kamu kurumları da amaçlarını belirterek isteyebilir.
- Disiplin suçları, disiplin hapsi ve idari para cezaları adli sicile hiç işlenmez.
- Gerçek kişiler kendi kayıtlarını güvenli kimlik doğrulama araçlarıyla elektronik ortamda sorgulayabilir.
Adli sicil kaydınızı almak için başvuru yapabilecek kişi sizsiniz; isterseniz vekâletnamede bunu açıkça yazdırdığınız bir vekil de alabilir. Belgenin içinde ise mahkûmiyet bilgileri görünür, ancak bazı karar türleri kanun gereği hiç kaydedilmez. Aşağıda kimin ne alabildiğini, belgeyi hangi makamın verdiğini ve neyin görünmediğini sırayla anlatıyorum.
Kaydı kimler alabilir?
5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m. 7'ye göre adli sicil bilgileri iki gruba verilebilir. Birincisi ilgili kişinin kendisi ya da vekâletnamede bu yetki açıkça belirtilmek koşuluyla vekilidir. İkincisi kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarıdır. Her iki grupta da bilgi, kullanılış amacı belirtilerek verilir.
Burada küçük görünen bir ayrıntı pratikte sorun çıkarır: genel bir vekâletname vekile bu yetkiyi vermiş sayılmaz. Vekâletnamede “adli sicil kaydı alma” yetkisi açıkça yoksa başvuru geri çevrilebilir.
Belgeyi hangi makam verir?
Kanun m. 8'e göre mahalli adli sicillerde Cumhuriyet başsavcılıkları, kaymakamlıklar, yurt dışında elçilik ve konsolosluklar kayıt bilgisini verir. Merkezî adli sicilde bu görev Adalet Bakanlığı Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğündedir. Yurt dışında yaşıyorsanız en yakın konsolosluğa başvurabilirsiniz.
Elektronik ortamda sorgulama
Kanun m. 13/2, gerçek kişilerin kendi adli sicil ve arşiv kayıtlarını Adalet Bakanlığının belirleyeceği usul ve esaslar çerçevesinde, güvenli kimlik doğrulama araçlarını kullanarak sorgulayabileceğini söyler. Sonuç fiziki ya da elektronik ortamda ilgili merciye verilebilir. Yani belgeyi almak için çoğu zaman adliyeye gitmeniz gerekmez; kimlik doğrulaması şarttır.
Kayıtta neler görünür, neler görünmez?
Mahkûmiyet hükümleri adli sicilin asıl konusudur. Ama m. 5 bazı kararları baştan kapsam dışında bırakır:
- disiplin suçlarına ve sırf askerî suçlara ilişkin mahkûmiyetler,
- disiplin veya tazyik hapsine ilişkin kararlar,
- idari para cezasına ilişkin kararlar.
Trafikte kesilen idari para cezası ya da kurum içi disiplin cezası, bu yüzden sabıka kaydınızda yer almaz. Bu fark, iş başvurusunda ya da kamu kurumunda endişe duyanların en sık karıştırdığı noktadır.
Ertelenen dava ve geri bırakılan hüküm
m. 6'ya göre kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları ayrı tutulur. Bu kararlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hâkim ya da Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından istendiğinde verilmek üzere kaydedilir. Kendi adınıza aldığınız belgede ya da bir işverene sunacağınız belgede bunun görünmesi beklenmez.
Karşılıksız yararlanma suçunda etkin pişmanlıktan yararlanma kararları için de ayrı bir sistem ve on beş yıllık muhafaza süresi vardır; bunlar da yalnızca soruşturma veya kovuşturma kapsamında Cumhuriyet savcısı ya da mahkeme isterse verilebilir (m. 6/2).
Başvuruda hazırlanacaklar
Kendi adınıza başvuruyorsanız kimliğiniz yeterlidir; belgenin hangi amaçla istendiğini de söylemeniz gerekir. Çünkü kanun, bilgilerin kullanılış amacı belirtilerek verilmesini arar ve bilgiyi alan kurum onu yalnızca bu amaçla kullanabilir. Vekil gönderiyorsanız noterde düzenlenmiş vekâletnamede adli sicil bilgisi alma yetkisi ayrıca ve açıkça yazılmalıdır. Başvurunun ardından belge elektronik ortamda ya da fiziki olarak size ulaşır.
Yabancı devletler ve yurt dışı talepleri
m. 7/2'ye göre yabancı devletlerin istediği adli sicil bilgileri karşılıklılık esasına göre verilir. Yani bir ülkenin kendi vatandaşınız hakkında kayıt istemesi, o ülkenin de aynı şekilde karşılık vermesine bağlıdır. Yurt dışında çalışmak ya da oturum almak için sabıka belgesi isteyen kişiler genellikle Türkiye'deki merciden alınmış belgeyi ve gerekiyorsa onaylı çevirisini sunar; hangi ülkenin hangi biçimi istediğini o ülkenin kurumundan öğrenmek gerekir.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Bir kamu kurumuna alınmak için adli sicil belgesi isteyen biri, geçmişte hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş olduğunu hatırlıyor ve belgede çıkıp çıkmayacağından endişe ediyor. Yukarıdaki kurala göre bu karar rutin belgede yer almaz; ancak soruşturma ya da kovuşturma gibi bir süreçte ilgili makam isterse görülebilir. Somut dosyada kararın türünü, tarihini ve kesinleşme durumunu karar metninden okumak gerekir.
Sık yapılan hata
İnsanlar adli sicil kaydı ile arşiv kaydını aynı şey sanıyor. Mahkûmiyetin infazı tamamlandıktan sonra bilgiler silinerek arşiv kaydına alınabilir (m. 9) ve arşiv kaydını isteyebilecek kişi sayısı çok daha dardır. Belgenizde bir şey görünmüyor diye kaydın tümüyle silindiğini düşünmeyin; konuyu ayrı yazılarda ele aldık: adli sicil kaydı ne zaman arşive alınır ve arşiv kaydı kimlere açıktır.
Belgeyle ilgili diğer sorular
Kaydınızın memuriyete etkisi için adli sicil kaydı memuriyete engel mi yazısına, işverenin belge isteyip isteyemeyeceği için iş başvurusunda adli sicil kaydı istenebilir mi yazısına bakabilirsiniz. Kaydınızı silmek istiyorsanız silinme başvurusu ayrı bir süreçtir.
Belge ile kayıt arasındaki fark
Aldığınız belge, kaydın o günkü halini gösterir. Sonradan arşive alınan, silinen ya da düzeltilen bir bilgi için yeni belge almanız gerekir; eski çıktıyı bir kuruma sunmak, güncel durumu yansıtmaz. Kurumlar çoğunlukla yakın tarihli belge ister. Belge üzerindeki bilgilerde hata görürseniz hangi mahkeme kararından kaynaklandığını bulup düzeltme için ilgili başsavcılığa yazılı başvurmanız gerekir. Sicile kaydedilmemesi gereken bir idari yaptırımın kayıtta göründüğünü düşünüyorsanız, kararın niteliğini gösteren belgeyi de eklemek işlemi hızlandırır.
Kaydınızda yanlışlık varsa
Belgede beklemediğiniz bir mahkûmiyet görürseniz önce karar tarihini, dosya numarasını ve infazın tamamlanıp tamamlanmadığını belirleyin. Bunun için mahkeme kararının ve infaz evrakının elinizde olması gerekir. Bu belgeleri toplamadan yapılan başvurular genellikle sonuçsuz kalır.
Ceza dosyalarında ayrıntı sonucu belirler. Ceza hukuku çalışma alanımız altında benzer konulara göz atabilir, kaydınızla ilgili sorunuzu iletişim sayfasından telefonla ya da WhatsApp'tan iletebilirsiniz. Belgeler elinizdeyken arandığında, hangi başvurunun hangi sırayla yapılacağını kısa sürede çıkarmak mümkün olur.
Sık sorulan sorular
Adli sicil kaydımı başkası alabilir mi?
Vekâletnamede adli sicil bilgisi alma yetkisi açıkça yazılıysa vekil alabilir. Yetki açıkça belirtilmemişse vekilin istemesi yeterli olmaz (5352 sayılı Kanun m. 7).
Adli sicil kaydı neden kullanılış amacı sorar?
Kanun, bilgilerin kullanılış amacı belirtilerek verilmesini ister. Bilgi, veriliş amacı dışında kullanılamaz (m. 7, m. 11).
İdari para cezası adli sicilde görünür mü?
Hayır. İdari para cezasına ilişkin kararlar adli sicile kaydedilmez (m. 5).
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı kayıtta görünür mü?
Bu karar ancak bir soruşturma ya da kovuşturma kapsamında mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından istenirse verilmek üzere kaydedilir (m. 6).
Dayanak mevzuat
- 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m. 5, 6, 7, 8, 9, 11, 13
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.