KISACA
- Alkollü sürücünün ölçümü 1,00 promilin üzerinde çıkarsa KTK m. 48 uyarınca TCK m. 179/3 hükümleri uygulanır.
- TCK m. 179/3, emniyetli şekilde araç kullanamayacak halde olduğu halde araç kullananı altı aydan iki yıla kadar hapisle cezalandırır.
- Bu suç için asliye ceza mahkemesi görevlidir; hükmedilen ceza iki yılı aşmazsa erteleme ya da hükmün açıklanmasının geri bırakılması tartışılabilir.
- Hapis cezasının yanında idari para cezası ve sürücü belgesinin geri alınması ayrıca uygulanır.
Evet, ölçümü 1,00 promilin üzerinde çıkan sürücü hakkında ceza davası açılabilir. KTK m. 48, bu eşikte TCK m. 179/3 hükümlerinin uygulanacağını açıkça söyler ve bu fıkra altı aydan iki yıla kadar hapis öngörür. Hapisin yanında idari para cezası ve ehliyetin geri alınması da devam eder.
Neden 1,00 promil önemli?
Alkollü araç kullanma iki ayrı düzeyde ele alınır. 0,50 promilin (hususi otomobil) veya 0,21 promilin (diğer araçlar) üzerinde idari yaptırım başlar. Hapis ise ancak 1,00 promilin üzerinde, TCK m. 179/3 üzerinden gündeme gelir. Genel promil sınırları ve idari yaptırım basamakları için alkollü araç kullanma cezası ve promil sınırları yazısına bakabilirsiniz.
TCK m. 179/3'ün metni, alkol ya da uyuşturucu etkisiyle ya da başka bir nedenle emniyetli şekilde araç sevk ve idare edemeyecek halde olmasına rağmen araç kullanan kişiyi cezalandırır. Yani KTK, bu hali 1,00 promil eşiğine bağlayarak hapis yaptırımının başlangıç noktasını göstermiştir.
Hangi mahkeme bakar, ne kadar ceza verilir?
Üst sınır iki yıl olduğundan dava asliye ceza mahkemesinde görülür; görev belirlenirken artırım ve indirim nedenlerine değil kanundaki üst sınıra bakılır (5235 sayılı Kanun m. 14). Ceza altı aydan iki yıla kadar hapistir; mahkeme alt ve üst sınır arasında bir miktar belirler. Sabıka durumu, duruşmadaki tutum ve olayın koşulları bu takdirde rol oynar.
Aynı olayda KTK m. 48 kapsamındaki idari para cezası ve ehliyet geri alma ayrıca uygulanır. Kanun bunu, fiilin suç oluşturması halinde bile verileceğini söyleyerek belirtmiştir. Yani ceza davasında beraat etseniz bile idari yaptırım ayrı bir yoldan itiraz konusu olur.
Ceza iki yıl veya daha azsa ne olur?
Hükmedilen hapis iki yıl veya daha az olduğundan iki ayrı kurum akla gelir. Birincisi TCK m. 51'deki erteleme: daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezası almamış olmanız ve mahkemenin yeniden suç işlemeyeceğiniz kanaatine varması gerekir. İkincisi CMK m. 231'deki hükmün açıklanmasının geri bırakılması: daha önce kasıtlı suçtan mahkûm olmamak, mahkemenin yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması ve zararın giderilmesi aranır; geri bırakmada hapis cezası ertelenemez ve seçenek yaptırıma çevrilemez. Uygulama ayrıntıları için alkollü araç kullanma davasında HAGB ve erteleme yazısına bakın.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Bir sürücü, hafta sonu gece kontrolünde 1,25 promil ölçümle yakalanıyor. Ehliyetine el konuluyor ve kolluk tutanak düzenliyor. Dosya savcılığa gidiyor, savcılık iddianame hazırlıyor ve dava asliye ceza mahkemesinde başlıyor. Savunmada ölçümün usulü, cihaz kayıtları ve sürücünün daha önce sabıkası olup olmadığı önem kazanır. Örnek bir sonuç öngörmez; her dosya kendi koşuluyla değerlendirilir.
Ölçümün usulüne uygunluğu
Savunmada en sık bakılan konu ölçüm usulüdür. Teknik cihazın kalibrasyon kaydı, ölçüm saati ve tutanağın doğru doldurulup doldurulmadığı kontrol edilir. Ölçüme itiraz ederseniz kan, tükürük veya idrar örneği alınır ve sonuç adli makamlarca değerlendirilir. Ölçümü hiç yaptırmamak ise ayrı ve ağır bir idari yaptırım doğurur; ayrıntısı alkol testini reddetmek yazısında anlatılıyor.
Tekrarlayan ihlal ve kaza
Beş yıl içinde ikinci ve üçüncü ihlalde ehliyet geri alma süresi uzar; bunun hesabı için alkollü araç kullanmayı tekrarlayınca ceza yazısına bakın. Kaza yapıldıysa taksirle yaralama gibi ayrı suçlar da gündeme gelebilir. Böyle bir durumda trafik kazası sonrası gözaltı ve ifade yazısındaki adımlar işinize yarayacaktır.
Kısa hapis cezası ve seçenek yaptırım
Altı aydan bir yıla kadar verilen hapis, kanunda kısa süreli hapis cezası olarak anılır. Mahkeme kişinin özelliklerine ve suçun işlenmesindeki koşullara bakarak bu cezayı adli para cezasına ya da kanundaki diğer seçenek yaptırımlara çevirebilir (TCK m. 50). Seçenek yaptırım sınırı bir yıldır; bir yılın üzerinde hükmedilen hapis bu yoldan çevrilemez, ancak iki yıla kadar ertelenebilir (TCK m. 51). Mahkemenin hangi yolu seçeceği önceden bilinemez; sabıka, pişmanlık ve duruşmadaki tutum değerlendirmeye girer.
Geri bırakmada denetim süresi
Mahkeme hükmün açıklanmasını geri bırakırsa sanık beş yıl denetim süresine tabi olur (CMK m. 231/8). Bu süre içinde kasıtlı yeni bir suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa hüküm ortadan kalkar, dava düşer. Denetim süresinde dava zamanaşımı da durur. Kasten yeni suç işlenirse ya da yükümlülüklere aykırı davranılırsa mahkeme hükmü açıklar; yine de koşulları varsa cezayı erteleyebilir veya seçenek yaptırıma çevirebilir (CMK m. 231/11). Açıklanan hükme karşı itiraz yoluna gidilebilir.
Gözaltı ve tutuklama
Alkollü sürüş nedeniyle gözaltına alınan kişi, gözaltı süresi 24 saati geçmeden hâkim önüne çıkarılır ya da serbest bırakılır (CMK m. 91). Tutuklama kararı için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni gerekir; ayrıca tutuklama, verilmesi beklenen cezayla ölçülü olmalıdır (CMK m. 100). Üst sınırı iki yıl olan bir suçta bu ölçülülük şartı önem kazanır. Tutuklama yerine adli kontrol tedbirleri uygulanabilir (CMK m. 109).
Savunma için hangi belgeler toplanır?
Ölçüm tutanağı, cihazın çıktısı ve varsa kan ya da idrar örneğine ilişkin adli tıp raporu dosyanın temelini oluşturur. Kontrol noktasındaki kamera kayıtları, aracı kimin ne zaman kullandığını gösteren tanık beyanları ve içkinin alındığı saate ilişkin belgeler de savunmada kullanılabilir. Sabıka kaydınız ise erteleme ve geri bırakma şartlarının değerlendirilmesinde doğrudan sorulur. Bu belgeleri ifadeden önce toparlamak, savunmanın tutarlı kurulmasını kolaylaştırır.
Ne yapmalısınız?
Tutanağı ve ölçüm kağıdını saklayın, tebliğ tarihlerini not edin ve ifade vermeden önce avukat desteği isteyin. Ceza hukuku alanındaki dosyalarda ilk ifade ve itirazlar çoğu zaman sonucu belirler. Dosyanız ayrıntıya bağlıdır. İletişim sayfasından bizi arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; erken başvuru, itiraz sürelerini kaçırmamanıza yardımcı olur.
Sık sorulan sorular
1 promilin üzerinde çıkınca mutlaka dava açılır mı?
KTK m. 48, bu eşikte TCK m. 179/3'ün uygulanacağını söyler. Savcılık yine de dosyayı değerlendirir; iddianame düzenlenebilir ya da başka bir karar verilebilir.
Cezası kaç yıl hapistir?
TCK m. 179/3'e göre altı aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir. Alt ve üst sınır arasında mahkeme takdir yetkisi kullanır.
Hapis cezası ertelenir mi?
İki yıl veya daha az hapis cezasında TCK m. 51 şartları varsa erteleme mümkündür. Daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapse mahkûm olunmamış olması ve yeniden suç işlemeyeceği kanaati aranır.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulanabilir mi?
Hükmedilen ceza iki yıl veya daha az ise CMK m. 231 şartları varsa uygulanabilir. Şartlar arasında daha önce kasıtlı suçtan mahkûm olmamak ve zararın giderilmesi var.
Ehliyet ayrıca geri alınır mı?
Evet. KTK m. 48'e göre idari para cezası verilir ve sürücü belgesi altı ay geri alınır. Bu yaptırım, fiil suç oluştursa bile uygulanır.
Dayanak mevzuat
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 48
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 50, 51, 179
- 5235 sayılı Kanun m. 14
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 91, 100, 109, 231
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.