KISACA
- Ruhsatsız silah suçu tek başına tutuklama sebebi değildir; CMK m. 100 gereği kuvvetli suç şüphesi ve somut bir tutuklama nedeni birlikte aranır.
- Silah kaçakçılığı (6136 sayılı Kanun m. 12) CMK m. 100/3 katalogunda yer alır, silah bulundurma ve taşıma (m. 13) ise katalogda yoktur.
- Tutuklama yerine CMK m. 109 uyarınca adli kontrol uygulanabilir; yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü ve silah bulundurma yasağı bunlardandır.
- Gözaltı süresi yirmi dört saattir; toplu suçlarda uzatma ile en çok dört güne çıkabilir.
Ruhsatsız silah nedeniyle gözaltına alınan kişi mutlaka tutuklanmaz. Tutuklama için hâkimin iki şeyi birlikte bulması gerekir: kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni (CMK m. 100). Tutuklama nedeni yoksa ya da tutuklama ölçüsüz kalacaksa hâkim adli kontrol uygulayabilir (CMK m. 109).
Gözaltından hâkim önüne
Silah bulunduran kişi önce gözaltına alınır. CMK m. 91'e göre gözaltı süresi yirmi dört saati geçemez; toplu suçlarda savcı her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün daha uzatabilir, yani toplamda dört güne kadar çıkabilir. Bu sürede ifade alınır, silahın bilirkişi incelemesi için gönderilmesi sağlanır.
Savcılık sonunda serbest bırakma, adli kontrol talebi ya da tutuklama talebiyle hâkimliğe sevk kararı verir. Hâkim şüpheliyi dinler ve karar verir. Sevk edilen kişinin savunma yapmadan önce avukatla görüşmesi bu aşamada özellikle önemlidir.
Tutuklama nedeni nedir?
CMK m. 100/2'ye göre kaçma, saklanma veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular bir tutuklama nedenidir. Şüpheli ya da sanığın delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme, tanık veya mağdur üzerinde baskı kurma girişimlerinde bulunduğuna dair kuvvetli şüphe de bir nedendir. Madde ayrıca işin önemi, beklenen ceza ile tutuklamanın ölçülü olması şartını arar.
Sabit adresi, işi ve ailesi olan, ifadeden kaçmayacağı anlaşılan bir kişi için kaçma şüphesi zayıftır. Silahın zaten bulunmuş ve el konulmuş olması da delilleri karartma ihtimalini azaltır. Bu hususlar savunmada somut belgelerle sunulmalıdır: kira sözleşmesi, işyeri yazısı, ikamet belgesi.
Katalog suç meselesi
CMK m. 100/3, bazı suçlarda tutuklama nedeninin "var sayılabileceğini" söyler. Bu listede 6136 sayılı Kanunda tanımlanan silah kaçakçılığı (m. 12) yer alır. Silah bulundurma ve taşıma suçu olan m. 13 ise listede yoktur.
Bu fark sonucu doğrudan belirlemez, ama hâkimin gerekçe yükünü değiştirir. m. 13 dosyasında hâkim kaçma ya da delil karartma gibi bir nedeni somut olgularla göstermek zorundadır. m. 12 dosyasında ise tutuklama nedeni var sayılabilir; savunma bu varsayımı çürütmeye çalışır. Her iki halde de kararda adli kontrolün neden yetersiz kalacağı somut olgularla gösterilmelidir (CMK m. 101/2). CMK m. 100/4 ayrıca bir sınır koyar: vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç, hapis cezasının üst sınırı iki yılı geçmeyen suçlarda tutuklama kararı verilemez. Bu nedenle m. 13/4'teki pek az sayıda mermi bulundurma ya da taşıma hâlinde (altı aya kadar hapis) tutuklama mümkün değildir. İki suçun cezaları da farklıdır: m. 13'te temel ceza iki yıldan dört yıla, m. 12'de ise beş yıldan oniki yıla kadar hapistir.
Adli kontrol nasıl işler?
CMK m. 109/1'e göre tutuklama nedenleri varsa dahi tutuklama yerine adli kontrol kararı verilebilir. Yükümlülükler m. 109/3'te sayılır ve bir ya da birkaçı birlikte uygulanabilir. Silah dosyalarında sık görülenler şunlardır: yurt dışına çıkamamak, belirli sürelerle karakola imza atmak, silah bulunduramamak ya da taşıyamamak ve elindeki silahları adli emanete teslim etmek, konutu terk etmemek ve belirli yerlere gitmemek.
Adli kontrol hükümlerini isteyerek yerine getirmeyen kişi hakkında hemen tutuklama kararı verilebilir (CMK m. 112). Bu yüzden imza günleri, yurt dışı yasağı ve gideceğiniz yerlere ilişkin sınırlamalar ciddiye alınmalıdır. Adli kontrolde geçen süre kural olarak cezadan mahsup edilmez; yalnız konutunu terk etmeme yükümlülüğünde her iki gün bir gün sayılır (CMK m. 109/6).
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Bir kişinin aracında ruhsatsız tek bir tabanca ve şarjör bulunsun. Kişi yıllardır aynı adreste oturuyor, kayıtlı bir işi var, silahı hemen teslim etmiş ve ilk ifadesini vermiş. Bu dosya m. 13 kapsamındadır. Hâkim kaçma ya da delil karartma ihtimalini somut olgularla gösteremiyorsa adli kontrolle yetinebilir. Aynı kişi silahı satmak üzere elinde tutuyorsa dosya m. 12'ye döner ve tablo ciddi biçimde değişir.
Tutuklandıktan sonra
Tutuklama kararı verildiyse karara itiraz edilebilir; ayrıca tutukluluğun incelenmesi ve tahliye talebi her zaman yapılabilir. Tutukluluk süresinin üst sınırı CMK m. 102'de düzenlenir: ağır ceza dışındaki işlerde bir yıl, gerekirse altı ay daha; ağır ceza işlerinde iki yıl, uzatmayla en çok üç yıl. Soruşturma evresinde bu süre ağır cezalık işlerde en çok bir yıldır; toplu işlenen suçlarda bir yıl altı aya çıkar (CMK m. 102/4). Silah ticareti gibi ağır cezalık dosyalarda bu üst sınırlar önem kazanır. Süre sınırı, tutukluluğun o süre boyunca sürmesi gerektiği anlamına gelmez: soruşturmada en geç otuzar günlük süreler itibarıyla tutukluluğun devamı hâkim tarafından yeniden incelenir (CMK m. 108).
Pratik hatalar
Birinci hata, ifadede "kaçmam" demek ama bunu gösterecek belge sunmamaktır. İkinci hata, adli kontrol imza günlerini aksatmaktır. Üçüncüsü, silahın sahibini bilmediği halde tahminle başkasının adını vermektir; ifade yalnızca bilinen olguları içermelidir.
Silahın niteliği ve cezası için ruhsatsız silah taşıma cezası kaç yıl yazısına bakabilirsiniz. Ceza verilirse erteleme ihtimalini ruhsatsız silah cezası ertelenir mi yazısında anlattık. Araçta silah çıkması hâlinde sorumluluk için araçtaki silah ve yolcu sorumluluğu yazısı yol gösterir. Ticaret iddiası için ruhsatsız silah satmanın cezası ayrıca değerlendirilir.
Yakınınız gözaltındaysa
Gözaltı sürerken dosyaya erişim kısıtlı olabilir; ama kimin gözaltında olduğunu ve hangi suçtan sevk edileceğini öğrenmek, ona avukat atamak hemen yapılabilir. Hâkim önüne çıkmadan önce kişinin adres, iş ve aile belgelerini toplamak savunmaya doğrudan katkı yapar.
Genel çerçeve için ceza hukuku çalışma alanı sayfasına göz atabilir, acil durumda iletişim sayfasından telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Gözaltı süresi dar olduğundan, hâkim önüne çıkmadan önce yapılan hazırlık sonucu değiştirebilir.
Sık sorulan sorular
Ruhsatsız silahtan gözaltına alınan biri tutuklanır mı?
Zorunlu değildir. Hâkim kaçma şüphesi, delilleri karartma ihtimali gibi somut olgulara ve ölçülülüğe bakar. Adli kontrol yeterli görülürse tutuklama yerine o uygulanır.
Adli kontrolde silah bulundurma yasağı ne demek?
CMK m. 109/3-g uyarınca şüpheli silah bulunduramaz veya taşıyamaz, sahip olduğu silahlar gerekirse makbuz karşılığında adli emanete teslim edilir.
Tutuklamaya itiraz edilebilir mi?
Evet. Tutuklama kararına, öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (CMK m. 101/5, 268). Soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında tahliye de istenebilir (CMK m. 104).
Silah m. 13 kapsamındaysa tutuklama ihtimali daha mı düşük?
m. 13 katalog suç değildir; tutuklama nedeni somut olgularla gösterilmek zorundadır. Bu yine de tutuklama olmayacağı anlamına gelmez.
Dayanak mevzuat
- 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun m. 12, 13
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 91, 100, 101, 102, 104, 108, 109, 112, 268
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.