Trafik kazası sonrası gözaltı ve ifade süreci nasıl işler?

Trafik kazasından sonra karakola götürülmek, kazaya karışan sürücünün ya da yakınlarının en çok korktuğu andır. Kısa cevap şu: kaza tek başına gözaltı sebebi değildir. Gözaltı, ancak soruşturma için zorunluysa ve kişinin suç işlediği şüphesini gösteren somut deliller varsa uygulanır, süresi de yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez.

Kazadan sonra polis sizi neye göre yakalar?

Ceza Muhakemesi Kanunu m. 90 yakalamanın şartlarını sayar. Herkes, suçu işlerken rastladığı kişiyi geçici olarak yakalayabilir. Kolluk ise gecikmesinde sakınca olan ve savcıya ulaşma imkânı bulunmayan hâllerde kendi yetkisiyle yakalama yapabilir. Trafik kazalarında bu, genellikle yaralanma ya da ölümle sonuçlanan, sürücünün kaçma ihtimalinin bulunduğu veya kimliğinin hemen belirlenemediği olaylarda gündeme gelir.

Hasarlı bir kazada iki sürücü tutanak tutup ayrılır. Yaralamalı kazada ise taksirle yaralama şüphesi doğar ve süreç ceza soruşturmasına dönüşür. Ölümlü kazada şüphe taksirle öldürme üzerinden yürür. Hangi başlıkta işlem yapıldığı, gözaltı ihtimalini de belirler.

Yakalandığınız anda size ne söylenmesi gerekir?

Kanun, kolluğa iki yükümlülük getirir. Birincisi, kaçmanızı ya da kendinize veya başkalarına zarar vermenizi önleyecek tedbirleri aldıktan sonra kanuni haklarınızı derhâl bildirmek (CMK m. 90/4). İkincisi, yakalanan kişi ve olay hakkında Cumhuriyet savcısına hemen bilgi verip savcının emri doğrultusunda işlem yapmak (CMK m. 90/5).

Pratikte bu, yakalandığınız yerde okunan haklar formudur. Avukat isteme, susma, yakınınıza haber verilmesini isteme gibi haklar bu formda yazar. Formu imzalamadan önce okuyun; neyi imzaladığınızı bilmeniz gerekir.

Gözaltı ne zaman devreye girer?

Savcılık sizi bırakmazsa, soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınmanıza karar verilebilir. Burada iki şart birlikte aranır: tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olması ve suçu işlediğiniz şüphesini gösteren somut delillerin bulunması (CMK m. 91/2). “Kaza yaptı, o hâlde gözaltına alalım” mantığı kanunun aradığı şart değildir. Olay yerinde kaçma, delil bozma ya da kimlik belirsizliği gibi bir tablo yoksa bu itirazı avukatınız tutanağa geçirtebilir.

Süre nasıl hesaplanır?

Gözaltı süresi yakalama anından başlar. Yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmeniz için zorunlu olan yol süresi bu hesaba girmez; ama o da on iki saatten uzun olamaz. Yani sayım, kazadan sonra yakalandığınız dakikadan itibaren işler, karakola vardığınız saatten değil.

Toplu olarak işlenen suçlarda savcı, her defasında bir günü geçmemek üzere üç güne kadar uzatma emri verebilir (CMK m. 91/3). Bir trafik kazası olağan koşullarda toplu suç sayılmaz; bu nedenle tek sürücüyü ilgilendiren bir kazada uzatma beklenmemelidir. Uzatma emri yazılı olmalı ve size derhâl tebliğ edilmelidir.

İfade verirken nelere dikkat etmelisiniz?

İfade, kazadan hemen sonraki şok hâlinde verildiği için en çok pişmanlık yaratan adımdır. Susma hakkınız vardır; avukatınız gelmeden anlatmak zorunda değilsiniz. Kazayı inkâr etmeniz de, tüm suçu üstlenmeniz de gerekmez. Olayı hatırladığınız kadarıyla, tahmine kaçmadan anlatmak en sağlam yoldur.

Hız, mesafe, ışık durumu gibi ölçülmemiş şeyleri “yaklaşık” diye de olsa kesin bir sayıyla vermek sonradan sizi bağlayabilir. Tutanak size okunmadan imzalanmaz; eksik veya yanlış yazılan cümleyi düzelttirin.

Gözaltına ve süreye karşı hangi başvuru yolu var?

Yakalama işlemine, gözaltı kararına ve süre uzatmasına karşı yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilci, eş ya da birinci veya ikinci derece kan hısımı, hemen serbest bırakılmayı sağlamak için sulh ceza hâkimine başvurabilir. Hâkim evrak üzerinden inceler ve yirmi dört saat dolmadan sonuçlandırır (CMK m. 91/5). İşlem yerindeyse başvuru reddedilir; kişinin soruşturma evrakıyla birlikte savcılıkta hazır bulundurulmasına da karar verilebilir.

Gözaltındaki kişi kanunda sayılan yakınlarınızdan biriyse (eş ya da birinci veya ikinci derece kan hısımı) başvuruyu onun adına siz de yapabilirsiniz. Dilekçeye kimin hangi saatte, hangi gerekçeyle yakalandığını yazmanız ve avukat varsa vekâletnameyi eklemeniz yeterlidir.

Süre bitince ne olur?

Gözaltı süresi dolunca ya da sulh ceza hâkiminin kararıyla serbest kalan kişi hakkında, yeni ve yeterli delil yoksa ve savcının kararı da bulunmuyorsa aynı fiil nedeniyle yeniden yakalama yapılamaz (CMK m. 91/6). Bırakılmayan kişi ise bu süreler sonunda sulh ceza hâkimi önüne çıkarılır, sorguya çekilir ve sorguda müdafii hazır bulunur (CMK m. 91/7). Hâkim serbest bırakma, adli kontrol ya da tutuklama arasından karar verir.

Varsayımsal bir örnek düşünelim

Akşam saatinde bir kavşakta iki araç çarpışıyor ve diğer araçtaki yolcu yaralanıyor. Sürücü olay yerinde bekliyor, kimliğini veriyor, ambulans geliyor. Polis tutanak tutuyor ve ifade için karakola götürüyor. Burada sürücünün kaçma ihtimali olmadığı, kimliğinin belli olduğu ve delillerin tutanak ile kamera kaydıyla korunduğu ileri sürülebilir. Gözaltı kararı yine de verilirse, bunun neden zorunlu olduğunu soran bir itirazı avukat hemen yazabilir. Bu örnek bir sonuç tahmini değildir; yalnızca şartların nasıl tartışıldığını gösterir.

Sık yapılan hata

Kaza sonrasında sürücüler çoğu zaman “nasılsa suçum yok” diyerek avukatsız ve ayrıntılı ifade verir. Oysa kusur oranı sonradan bilirkişi raporuyla belirlenir ve ifadedeki her cümle bu raporun dayanaklarından biri olabilir. Bir diğer hata, yaralının hastanede söylediklerine bakıp olayı küçük görmektir; yaralanmanın niteliği sonradan rapora göre değişebilir. Kazadan sonra olay yerinden ayrılmak ise ayrı bir sorun yaratır; ayrıntı için olay yerinden ayrılmanın sonuçlarına bakın.

Alkol şüphesi varsa süreç değişir. Bu konuda alkol testini reddetmek ve kan örneği yazısını okuyabilir, ceza boyutu için alkollü araç kullanma cezasına göz atabilirsiniz. Ehliyetin geri alındığı durumlarda geri alma kararına itiraz yolları ayrıca anlatılıyor; tehlikeli sürüş iddiası için trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçuna bakılabilir.

Dosyanızı birlikte değerlendirelim

Gözaltı sürecinde dakikalar önemlidir; çünkü ifade, itiraz ve sulh ceza hâkimine başvuru kısa sürelerle işler. Genel bilgi her olayı kapsamaz, dosyanızın ayrıntısı sonucu belirler. Ceza hukuku çalışma alanımızı inceleyebilir, iletişim sayfasından bizi telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz. Acil bir gözaltı varsa, avukatın baştan devrede olması ifadenin nasıl şekillendiğini doğrudan etkiler.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 90, 91

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.