Alkollü araç kullanma davasında HAGB ve erteleme

Alkollü araç kullanma nedeniyle TCK m. 179/3'ten dava açıldıysa, hapis cezası iki yılı geçmediği için hükmün açıklanmasının geri bırakılması da, cezanın ertelenmesi de gündeme gelebilir. İki yöntem aynı sonucu vermez; şartları ve sonuçları farklıdır. Kararı mahkeme verir, dosyadaki kişilik ve davranış değerlendirmesi belirleyicidir.

Suçun cezası ne kadar?

TCK m. 179/3, alkol veya uyuşturucu etkisiyle ya da başka bir nedenle emniyetli şekilde araç sevk ve idare edemeyecek halde olmasına rağmen araç kullanan kişiye altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörür. KTK m. 48 de 1.00 promilin üzerindeki sürücüler için bu hükmün uygulanacağını söyler. Üst sınırın iki yıl olması, HAGB ve erteleme eşiğiyle örtüşür. Aynı üst sınır nedeniyle dava ağır ceza mahkemesinin görevine girmez, asliye ceza mahkemesinde görülür.

HAGB nedir, hangi şartlarla verilir?

CMK m. 231/5'e göre hükmolunan ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adlî para cezası ise mahkeme hükmün açıklanmasını geri bırakabilir. Altıncı fıkra üç şart arar: sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması, kişilik özellikleri ve duruşmadaki tutumu dikkate alınarak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varılması, suçtan doğan zararın giderilmesi. Zarar, kamunun uğradığı zararı da kapsar. Kazasız bir dosyada bunun neyi ifade ettiği mahkemenin değerlendirmesine kalır; kazalı dosyada ise zararın ödenmesi öne çıkar.

Denetim süresi ve düşme

HAGB kararı verilirse sanık beş yıl denetim süresine girer (CMK m. 231/8). Bu sürede kasıtlı yeni suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa hüküm ortadan kalkar ve dava düşer. Süre içinde kasten yeni suç işlenirse ya da denetimli serbestlik yükümlülüklerine aykırı davranılırsa mahkeme hükmü açıklar. Denetim süresinde dava zamanaşımı da durur. Mahkeme, denetim süresi içinde bir yılı geçmemek üzere eğitim, çalışma ya da belli yerlere gitme yasağı gibi yükümlülükler de belirleyebilir. Beş yıl uzun görünebilir ama sonunda hükmün hiç kurulmamış sayılması değerlidir.

Erteleme nasıl farklı?

TCK m. 51'de hapis cezası kurulur, fakat infaz edilmez. Cezanın iki yıl veya daha az olması, daha önce kasıtlı suçtan üç aydan fazla hapis almamış olunması ve mahkemede yeniden suç işlenmeyeceği kanaatinin oluşması aranır. Denetim süresi bir yıldan az, üç yıldan fazla olamaz ve mahkûm olunan ceza süresinden kısa belirlenemez. Süre iyi halle geçerse ceza infaz edilmiş sayılır. HAGB kararı verilmiş bir hükümde ise CMK m. 231/7 gereği ceza ayrıca ertelenemez.

Seçenek yaptırım ihtimali

Hükmedilen ceza bir yıl veya daha azsa kısa süreli hapis sayılır (TCK m. 49/2). Bu durumda mahkeme TCK m. 50 uyarınca cezayı adlî para cezasına ya da belli yerlere gitme yasağı, kamuya yararlı işte çalışma gibi yaptırımlara çevirebilir. Altı aydan bir yıla kadar verilen bir ceza bu aralığa girer; bir yılı aşan ceza girmez. Bu çevirme de HAGB gibi mahkemenin takdirindedir.

Varsayımsal bir örnek düşünelim

Daha önce hiç sabıkası olmayan bir sürücü 1.30 promil alkolle yakalansın, kaza olmasın. Mahkeme altı ay hapse karar verirse üç yolu tartar: HAGB, erteleme ya da seçenek yaptırım. Sanığın kişilik özellikleri ve duruşmadaki tutumu kararı etkiler. Hangisinin seçileceği baştan söylenemez.

Kararın ardından süreler

Hüküm ya da HAGB kararı verildiğinde itiraz yolu açıktır. CMK m. 231/12'ye göre HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. İstinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki hafta içinde yapılır (CMK m. 273). Bu süreyi kaçırmak, dosyadaki iyi bir sonucun bile tartışılamaz hale gelmesine yol açabilir.

HAGB kararı sicilde nasıl durur?

HAGB, hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder; yalnız müsadere hükümleri bunun dışındadır. Karar, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar ancak bir soruşturma ya da kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenirse kullanılabilir (CMK m. 231/13). Yani kayıt vardır, ama sıradan bir işe başvuruda karşınıza çıkacak bir mahkûmiyet gibi çalışmaz.

Yükümlülüğe uymazsanız ne olur?

Denetim süresinde yükümlülüklere aykırı davranırsanız mahkeme hükmü açıklar. Ancak mahkeme, yükümlülüğü yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine, koşulları varsa cezanın ertelenmesine ya da seçenek yaptırıma çevrilmesine karar verebilir (CMK m. 231/11). Dolayısıyla ihlal otomatik olarak hapis demek değildir, ama HAGB'nin sağladığı korumayı kaybettirir. Zararı hemen ödeyemiyorsanız mahkeme, zararın denetim süresi boyunca aylık taksitlerle giderilmesi koşuluyla da HAGB kararı verebilir (m. 231/9).

Dava ne kadar sürede düşer?

TCK m. 179/3'ün üst sınırı iki yıl olduğundan dava zamanaşımı TCK m. 66/1-e gereğince sekiz yıldır. Zamanaşımı suçun işlendiği günden işlemeye başlar. HAGB denetim süresi içinde dava zamanaşımının durduğunu da unutmamak gerekir. Bu iki hüküm birlikte okunmadan "dosya zamanaşımına girdi" demek hatalıdır.

Erteleme ile HAGB arasında nasıl seçim yapılır?

Seçim sanığa bırakılmaz; mahkeme karar verir. Ancak savunmada neyin öne çıkarılacağı dosyayı etkiler. HAGB sanık için daha elverişli sonuç doğurduğundan, şartları taşıyan bir dosyada savunma önce bunu isteyebilir. Şartlar yoksa, örneğin daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûmiyet varsa HAGB kapanır, erteleme ise TCK m. 51'deki üç ay eşiğine bağlı olarak hâlâ mümkün olabilir.

Pratik hata: idari yaptırımı unutmak

Bazı sanıklar ceza dosyası HAGB ile bitince işin bittiğini sanır. Oysa belgenin geri alınması ve idari para cezası KTK m. 48'e dayanır ve davadan bağımsız işler. Süreyi öğrenmek için ehliyet geri alma süresi yazısına bakabilirsiniz. İkinci ve üçüncü ihlalde süreler uzar; bunu tekrar yazısında bulursunuz.

Ölçümü reddedenler için

Ölçüm yaptırmayan sürücünün durumu farklıdır; kan örneği alınma ihtimali ve idari yaptırım ayrı konudur. Ayrıntıları alkol testi reddi yazısında bulabilirsiniz. Promil bandına göre hangi yaptırımın devreye girdiğini ise promil sınırları yazısı gösterir.

Duruşmaya hazırlık, kişilik ve geçmiş dosyası ve zararın giderilmesi gibi unsurlar HAGB ihtimalini doğrudan etkiler. Dosyanızı gözden geçirmek için iletişim sayfasından bize telefonla ulaşabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; duruşma tarihinden önce bakmak zaman kazandırır. Alanın genel çerçevesi için ceza hukuku sayfamız yararlı olur.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 49, 50, 51, 66, 179
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 231, 273
• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 48

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.