KISACA
- Fiilin bir kısmı Türkiye'de işlenmişse veya sonuç Türkiye'de gerçekleşmişse suç Türkiye'de işlenmiş sayılır ve Türk kanunları uygulanır (TCK 8/1).
- Şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa yapılır; yurt dışında işlenip Türkiye'de takibi gereken suçlarda elçilik ve konsolosluklara da başvurulabilir (CMK 158/1, 158/3).
- Bilişim sistemi araç olarak kullanılarak işlenen suçlarda mağdurun yerleşim yeri mahkemeleri de yetkilidir (CMK 12/6).
- Bilişim yoluyla nitelikli dolandırıcılıkta ceza dört yıldan on yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır (TCK 158/1-f).
- Failin yakalanması zor olsa bile Türkiye'deki hesaplar, aracı kişiler ve platform kayıtları üzerinden soruşturma ilerleyebilir; sonuç önceden söylenemez.
Hesabınızdan para çekildi ya da sahte bir yatırım sitesine gönderdiniz, karşı taraf yurt dışında. Bu durumda ilk korku genellikle şudur: "Türkiye'de kimseye şikâyet edemem, bu iş sınırın ötesinde." Hukuken böyle değil. Fiilin bir kısmı Türkiye'de yapılmışsa ya da sonuç, yani zarar Türkiye'de ortaya çıkmışsa suç Türkiye'de işlenmiş sayılır (TCK 8/1) ve Türk kanunları uygulanır. Şikâyet etmek hakkınız; zor olan yer, failin yakalanması.
Neden Türkiye'de şikâyet edilebilir
TCK 8/1'in ikinci cümlesi bu konuda açıktır: fiilin kısmen veya tamamen Türkiye'de işlenmesi ya da neticenin Türkiye'de gerçekleşmesi hâlinde suç Türkiye'de işlenmiş sayılır. Siber dolandırıcılıkta aldatma, mağdurun bilgisayarında ya da telefonunda gerçekleşir, para da mağdurun Türkiye'deki hesabından çıkar. Failin klavyeyi yurt dışında kullanması bu tabloyu değiştirmez.
Failin Türk vatandaşı olduğu ama yurt dışında yaşadığı durumlar da var. TCK 11/1, aşağı sınırı bir yıldan az olmayan bir suçu yabancı ülkede işleyen Türk vatandaşının, Türkiye'de bulunması şartıyla Türk kanunlarına göre cezalandırılmasını öngörür; yabancı ülkede hüküm verilmemiş olması da aranır. Yabancı fail için TCK 12 daha dardır: Türkiye'nin zararına ya da bir Türk vatandaşının zararına işlenen, aşağı sınırı en az bir yıl olan suçta, failin Türkiye'de bulunması ve şikâyet gibi şartlar aranır. Bu iki yol, failin Türkiye'ye gelmesi ya da yakalanması ihtimaliyle ilgilidir. Fiilin Türkiye'de işlenmiş sayıldığı durumlarda ise bu şartlara bakmak gerekmez.
Hangi suç, hangi ceza
Sahte site, sosyal medya hesabı, uygulama ya da banka kimliğine bürünme yoluyla yapılan dolandırıcılık TCK 158/1-f kapsamına girer. Bilişim sistemleri ve banka ya da kredi kurumları araç olarak kullanıldığında ceza üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezasıdır; ancak (f) bendinde hapsin alt sınırı dört yıldır ve adli para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Kendini banka çalışanı ya da kamu görevlisi olarak tanıtan kişi için 158/1-l uygulanır. Bu da aynı ceza aralığına sahiptir. Üç veya daha fazla kişinin birlikte işlemesi hâlinde ceza yarı oranında, örgüt faaliyeti çerçevesinde bir kat artırılır (158/3).
Ceza on yılı aşmadığı için dava ağır ceza değil asliye ceza mahkemesinde görülür.
Nereye başvurulur
Şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yapılır (CMK 158/1). Dilekçeyi yazılı verebilir veya tutanağa geçirtebilirsiniz. Yurt dışında işlenip Türkiye'de takibi gereken suçlarda Türkiye'nin elçilik ve konsolosluklarına da şikâyet edilebilir (158/3), bu özellikle yurt dışında bulunan mağdurlar için yararlı. Dilekçenin içeriği için suç duyurusu dilekçesi nasıl yazılır yazısına bakabilirsiniz.
Yetkili mahkeme, bilişim sistemlerinin ya da banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması hâlinde mağdurun yerleşim yeri mahkemesini de kapsar (CMK 12/6). Suçun işlendiği yer belli değilse şüpheli veya sanığın yakalandığı yer, yakalanmamışsa yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (CMK 13/1). Türkiye'de yerleşim yeri yoksa son adresin bulunduğu yer, o da yoksa ilk usul işleminin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir (13/2, 13/3). Suç gerçekten yabancı ülkede işlenmiş sayılıp Türkiye'de kovuşturulacaksa yetki CMK 13'ün birinci ve ikinci fıkralarına göre belirlenir; şüpheli Türkiye'de yakalanmamış, yerleşmemiş ya da adresi yoksa yetkili mahkemeyi Yargıtay belirler (CMK 14/1, 14/3).
Failin kimliği bilinmiyorsa
Bu tür dosyalarda dilekçede şüpheli kimliği genellikle bilinmez. Sorun değil: "kimliği tespit edilecek kişi veya kişiler" yazılır. Savcılık, parayı alan IBAN'ın sahibini, telefon numarasının kayıtlı olduğu operatörü, sosyal medya hesabını işleten platformu ve bağlantının alan adı bilgilerini araştırabilir. Banka hesabı Türkiye'deyse, o hesabın sahibinin kimliği hızlıca belli olur. Hesap sahibi bazen aracı olarak kullanılan, ücret karşılığı hesap ödünç veren biridir; TCK 158/4, banka veya kredi kartı ya da hesabın kullanılmasını sağlayan bilgi veya araçları haksız menfaat amacıyla başkasına vermeyi, ceza indirimi hâlleri arasında düzenliyor. Bu hükmün uygulanma biçimi dosyaya göre değişir.
Para geri gelir mi
CMK 128/A uyarınca nitelikli dolandırıcılık (158/1-f ve l) hakkında makul şüphe bulunursa banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı suçta kullanılan hesabı kırksekiz saate kadar askıya alabilir. Bu yüzden olayı fark eder etmez bankayı aramak ve ardından başsavcılığa başvurmak gerekir. Para yurt dışı hesabına çıkmışsa, iadesi yabancı ülke makamlarının işbirliğine bağlıdır ve süresi, sonucu kestirilemez. Önceden vaat edilecek bir sonuç yok. Parayı geri almanın hukuk yolları için dolandırıcılık mağduru parasını nasıl geri alır yazısı var.
Varsayımsal örnek: yurt dışı kripto platformu
Varsayımsal bir örnek düşünelim. Bir kişi sosyal medyada gördüğü "yüksek getirili" kripto platformuna Türkiye'deki banka hesabından birkaç transfer yapmış. Platform yurt dışında kayıtlı, hesap sahibi yabancı bir şirket görünümünde. Dilekçede platformun bağlantı adresi, hesap adı, her transferin tarihi, alıcı IBAN ya da cüzdan adresi, konuşma yazışmaları yer almalı. Savcılık ilk olarak Türkiye'deki alıcı hesabı ve ödeme aracılarını inceler. Yabancı platformdan bilgi almak ise yargısal yardımlaşma gerektirir. Bu yolun kaç ay süreceği ve sonuç verip vermeyeceği belirsiz. Benzer dosyalar için kripto para dolandırıcılığı ve sahte yatırım sitesi dolandırıcılığı yazıları da var.
Sık yapılan hatalar
En sık hata, "yurt dışı, nasılsa bir şey olmaz" diyerek şikâyeti ertelemek. İz silinir, hesap boşaltılır, platform kaydı eskir. İkincisi, dolandırıcılara geri ödeme karşılığı yeni para göndermek; bu, genellikle ikinci bir dolandırıcılığa yol açar. Üçüncüsü, kayıt almadan konuşmaları silmek ya da engellemek. Dördüncüsü, "recovery" hizmeti sunan sitelere para vermek.
Şikâyetin ardından savcılık takipsizlik kararı verirse, tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir (CMK 173).
Durumunuza özel görüşmek için
Hangi suçun gündeme geleceği, hangi kayıtların kimden isteneceği ve paranın izinin Türkiye'de nereye kadar sürülebileceği, dosyadaki ayrıntılara bağlı. Zaman geçtikçe iz kaybolduğundan, olay yeni ise bir an önce arayarak durumunuzu anlatabilirsiniz. Telefonla veya WhatsApp'tan ulaşabilir, iletişim sayfasından bilgilere bakabilirsiniz. Çalışma alanımız için ceza hukuku sayfasını inceleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Failin yurt dışında olduğu bir dolandırıcılığı Türkiye'de şikâyet edebilir miyim?
Evet. Zarar Türkiye'de gerçekleştiği ya da fiilin bir kısmı Türkiye'de yapıldığı için suç Türkiye'de işlenmiş sayılır (TCK 8/1). Cumhuriyet başsavcılığına şikâyet dilekçesi verebilirsiniz. Faili yakalamak, ülkeler arası işbirliği gerektirdiğinden zaman alabilir.
Para yurt dışı hesabına gittiyse geri alınabilir mi?
Kesin bir cevap yok. Para Türkiye'deki bir hesaptan geçmişse, o hesap CMK 128/A kapsamında kırksekiz saate kadar askıya alınabilir ve ardından elkoyma yoluna gidilebilir. Para çoktan yurt dışına çıkmışsa iade yabancı otoritelerle yazışmaya bağlıdır ve belirsizdir.
Türkiye'de ikamet eden hesap sahibine ne olur?
Parayı alan hesap Türkiye'deki bir kişiye aitse, o kişi hakkında soruşturma yürütülebilir. Hesabın bilerek mi kullandırıldığı, bilgisiz biri mi olduğu delillerle araştırılır. Bu, hem dolandırıcılığa katılma hem de TCK 158/4'teki hesap bilgisini verme hâlinin ayrı ayrı sorusudur.
Yabancı bir ülkede mağdur olan Türk vatandaşı ne yapar?
Suç yurt dışında işlenip Türkiye'de takibi gerekiyorsa, Türkiye'nin elçilik ve konsolosluklarına da ihbar veya şikâyet yapılabilir (CMK 158/3). Bu başvuru ilgili Cumhuriyet başsavcılığına iletilmek üzere kayda geçer.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 8, 11, 12, 158
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 12, 13, 14, 128/A, 158
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.