KISACA
- 5651 m. 8/A, yaşam hakkı, millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi ve genel sağlık gibi sebeplerle içeriğin çıkarılmasına ya da erişimin engellenmesine imkân tanır.
- Karar hâkimden gelebilir; gecikmesinde sakınca varsa Cumhurbaşkanlığı ya da ilgili bakanlıkların talebi üzerine başkan da verebilir.
- Kararın gereği derhâl ve en geç bildirilmesinden itibaren dört saat içinde yerine getirilir.
- Başkan kararı yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur; hâkim kırk sekiz saatte açıklamazsa karar kendiliğinden kalkar.
- Engel kural olarak içeriğin kendisine (URL) uygulanır; site tümüne engel yalnızca teknik zorunluluk ya da etkisizlik hâlinde verilebilir.
İçeriğinize 8/A ile erişim engeli geldiyse kararı mümkün olduğunca kısa sürede incelemek gerekir, çünkü bu mekanizma saatlerle işliyor: karar dört saatte uygulanıyor, hâkimin cevabı da kırk sekiz saatlik bir süreye bağlı. Kararın kimden geldiğine göre izleyeceğiniz yol da değişiyor.
8/A ne zaman devreye girer?
Madde, yaşam hakkı ile kişilerin can ve mal güvenliğinin korunması, millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi veya genel sağlığın korunması sebeplerinden bir ya da birkaçına dayanır. Bunlar geniş kavramlar; karar metninde hangisine dayanıldığı açıkça yazmıyorsa, o eksiklik itirazın ilk gerekçesi olur.
Karar iki yoldan gelebilir; hangisinin işlediğini kararın üst yazısından anlarsınız. Birincisi hâkim kararı: hâkim, 8/A-1 kapsamında doğrudan içeriğin çıkarılmasına ya da erişimin engellenmesine hükmedebilir. İkincisi, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhurbaşkanlığının ya da millî güvenlik ve kamu düzeni, suç önleme veya genel sağlıkla ilgili bakanlıkların talebi üzerine başkan tarafından verilen karar. Başkan kararını derhâl erişim sağlayıcılara ve ilgili içerik ve yer sağlayıcılara bildirir.
Dört saat ve kırk sekiz saat
Sayılar madde metnine açıkça yazılı. Kararın gereği, derhâl ve en geç bildirilmesinden itibaren dört saat içinde yerine getirilir (8/A-1). Başkanın, Cumhurbaşkanlığı ya da bakanlık talebi üzerine verdiği karar, yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur; hâkim kararını kırk sekiz saat içinde açıklar, aksi hâlde karar kendiliğinden kalkar (8/A-2).
Bu iki süreyi karıştırmayın. Dört saat uygulamaya, yirmi dört saat hâkime sunmaya, kırk sekiz saat hâkimin cevabına ilişkin. Hâkim onayı gelmeden bile engel fiilen uygulanmaya başlamış olur; onay çıkmazsa ya da süre dolarsa kalkar. Şu soruyu sormak gerekir: kararın üstünde yazan tarihte hâkime sunuldu mu, onay çıktı mı?
Engel neye uygulanır?
8/A-3, erişimin engellenmesi kararlarının ihlalin gerçekleştiği yayın, kısım ya da bölüm bakımından, yani URL ya da benzeri şekilde verilmesini ister. İnternet sitesinin tümüne engel istisnadır: teknik olarak ihlale ilişkin içeriğe erişimi engelleme yapılamıyorsa veya içeriğe erişimin engellenmesi ihlali önlemiyorsa verilebilir. Bir hesabın ya da sitenin tümü kapatılmışsa, bu istisna şartlarının gerçekten bulunup bulunmadığını sorgulamak itirazın ana başlığıdır.
Karara uymayan sağlayıcılara yaptırım da var. İçeriğin çıkarılması ya da erişimin engellenmesi kararının gereğini yerine getirmeyen erişim sağlayıcılar ile ilgili içerik ve yer sağlayıcılara başkan idari para cezası verir (8/A-5). Suça konu içerikleri oluşturan ve yayanlar hakkında ise başkan tarafından Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur (8/A-4); bilgileri vermeyen sağlayıcı sorumluları üç bin günden on bin güne kadar adli para cezasıyla karşılaşabilir.
8/A ile 8. madde arasındaki fark
İki madde sık karıştırılıyor. 5651 m. 8, sayılı suçlara (müstehcenlik, fuhuş, kumar oynanması için yer ve imkân sağlama, uyuşturucu kullanımını kolaylaştırma gibi) yönelik. 8/A ise suç tipine bağlı değil, kamusal sebeplere bağlı. Bu yüzden 8/A kararlarında bir "suç" iddiasının ispatından önce, belirtilen kamusal sebebin gerçekten ve ölçülü biçimde bulunup bulunmadığı tartışılır. 8. madde için erişim engeli nasıl kaldırılır yazısına bakabilirsiniz.
Sağlayıcı tarafında da tablo değişmiyor: erişim sağlayıcı ve ilgili içerik veya yer sağlayıcısı, kararı gecikmeden uygulamak zorunda. İçerik sahibi olarak sizin elinizdeki seçenek, kararın dayanağını ve kapsamını sorgulamak; sağlayıcıyı kararı uygulamamaya ikna etmek değil.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir haber hesabının tek paylaşımı için başkan tarafından 8/A kararı veriliyor ve bu karar yirmi dört saat içinde hâkime sunuluyor. Hesap sahibi, kararın tüm hesabı değil yalnızca belirli paylaşımı kapsadığını fark ediyor. Hâkim kırk sekiz saat içinde karar açıklamazsa engel kendiliğinden kalkar. Açıklarsa, karar metni dayanılan sebebi ve içeriğin neden bu sebebe uyduğunu göstermelidir. Sonucu somut olay ve hâkimin takdiri belirler.
Kararın içinde nelere bakılır?
Karar metninde dört şeyi arayın. Birincisi, talebi kimin yaptığı: hâkim mi, Cumhurbaşkanlığı mı, bir bakanlık mı? İkincisi, 8/A-1'de sayılan sebeplerden hangisine dayanıldığı. Üçüncüsü, engelin içeriğin hangi kısmına (URL) uygulandığı. Dördüncüsü, hâkimin onayına ne zaman sunulduğu ve onay kararının çıkıp çıkmadığı.
Bu dört bilgi yan yana konunca çoğu zaman dosyanın zayıf noktası belli olur. Gerekçesiz, "kamu düzeni" demekle yetinen bir karar ile somut olay ve içerik arasında bağ kuran bir karar aynı ağırlıkta değildir. Kararın dayanağı olarak gösterilen içerik sizin ürettiğiniz içerik değilse ya da başka bir adresi hedefliyorsa, bu da ayrıca ileri sürülecek bir noktadır. Sağlayıcı sorumlularına yönelik ceza hükümlerinin (8/A-4, 8/A-5) içerik üreticisini doğrudan hedeflemediğini de not edin.
Dikkat edilecek noktalar
Kararın tarihini ve saatini kaydetmek, kırk sekiz saatlik hesabı doğru yapmak için gerekli. Sayfadaki engel bildirimi, başkan ya da hâkimlik adını da gösterir; ekran görüntüsünü saklayın. Karar metnini bilmeden "kamu düzeni" gerekçesine itiraz etmeye çalışmak yerine, gerekçenin içeriğin hangi kısmına ilişkin olduğunu öğrenin.
8/A'da kişiye tanınmış ayrı bir itiraz fıkrası görünmüyor; genel itiraz hükümleri (CMK m. 267 ve 268, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta) çerçevesinde başvurunun mümkün olup olmadığını karar metnine bakarak belirlemek gerekir. Aynı içerik hakkında ceza soruşturması da varsa, şüpheli olarak ifade vermeden önce dosyayı görmek önemli. İfade özgürlüğü açısından sınırı dezenformasyon suçu yazısı da gösterir. Bahis içerikleri gibi konularda ise bahis reklamı ve yönlendirme yazısına bakmak gerekir.
Kısa süreli bir karar için bile zamanlama önemli
8/A kararlarında süreler saatlerle ölçüldüğü için gecikme, hak kaybından önce itiraz imkânını daraltır. Elinizde bir engel kararı varsa durumunuzu anlatmak için büroyu arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; karar sayfasının görüntüsü ilk inceleme için yeter. Ayrıntılar için ceza hukuku sayfasına, iletişim için iletişim sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
5651 8/A erişim engeli nedir?
8/A, 6639 sayılı Kanun'la getirilen, belirli kamusal sebeplere bağlı erişim engeli ve içerik çıkarma mekanizmasıdır. Yaşam hakkı ile can ve mal güvenliği, millî güvenlik ve kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi ya da genel sağlık gibi sebeplerden biri ya da birkaçı gerekir. Karar hâkimden de başkandan da gelebilir.
8/A kararı ne kadar sürede uygulanır?
Karar erişim sağlayıcılara ve ilgili içerik ile yer sağlayıcılara bildirilir ve derhâl, en geç bildirimden itibaren dört saat içinde uygulanır. Bu süre 8/A-1'de açıkça yazılıdır.
Hâkim onaylamazsa karar ne olur?
Cumhurbaşkanlığı ya da ilgili bakanlık talebiyle başkanın verdiği karar yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkimine sunulur. Hâkim kırk sekiz saat içinde kararını açıklamazsa karar kendiliğinden kalkar (8/A-2). Hâkim onaylamazsa tedbir yürümez.
Bütün siteye erişim engeli konabilir mi?
Kural olarak hayır. 8/A-3'e göre engel ihlalin gerçekleştiği yayın, kısım ya da bölüm için (URL) uygulanır. Teknik olarak içeriğe ayrı engel konamıyorsa ya da bu yolla ihlal önlenemiyorsa internet sitesinin tümüne engel verilebilir.
Dayanak mevzuat
- 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Hakkında Kanun m. 8, 8/A
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 267, 268
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.