Uyuşturucu testi pozitif çıkarsa ne olur, kaç gün iz kalır

Test pozitif çıktıysa ilk akla gelen soru "şimdi ne olacak?" oluyor. Kısa cevap: Türk Ceza Kanunu'nda uyuşturucu kullanmak da suç, ama kullanıcıya yaklaşım cezalandırmaktan çok denetim ve tedavi üzerine kurulu. Savcılık dosyayı açar, kullanma suçunda dava hemen açılmaz, beş yıllık bir erteleme ve denetimli serbestlik süreci başlar.

Pozitif sonuç neyin delili?

TCK 191/1, kullanmak için uyuşturucu satın alan, kabul eden, bulunduran ya da uyuşturucu kullanan kişiyi iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırıyor. "Kullanan kişi" ifadesi önemli: elinizde madde bulunmasa bile kanın, idrarın ya da saçın incelenmesinde madde çıkması kullanma fiilini gösteren bir delil olarak görülür.

Buradan şu sonuç çıkmıyor: pozitif test sizi satıcı yapmaz. Satma, depolama, nakletme gibi fiiller TCK 188/3'ün konusu ve orada hapsin alt sınırı on yıl, üstelik adli para cezası da var. Pozitif sonuç bunlara delil olmaz; ticaret iddiası için madde, miktar, yazışma ya da tanık gibi başka bulgular aranır. Aynı dosyada ikisi birden gündeme gelirse kullanım ile ticaret ayrımını ayrıca ele almak gerekir.

Test nerede yapıldıysa dosya oradan başlar

Yol kontrolünde polis test kiti kullanır. Hastanede, adli tıpta ya da bir soruşturma kapsamında alınan numunelerde sonuç laboratuvar raporuyla gelir. Adli kolluk, bu tür bir olayı Cumhuriyet savcısına derhâl bildirmek zorunda (CMK 161/2). Siz çoğunlukla bir ifade çağrısıyla haberdar olursunuz.

Hızlı kitin sonucu ile laboratuvar sonucu aynı ağırlıkta değil. Kit ön taramadır; kesin rapor ayrı bir incelemeyle gelir. İtiraz etmek ya da yeniden inceleme istemek istiyorsanız test sonucuna itiraz yollarını ayrı bir yazıda anlattık.

Soruşturma evresinde ne beklenir

TCK 191/2'ye göre kullanmak suçundan başlatılan soruşturmada, CMK 171'deki şartlar aranmaksızın, şüpheli hakkında beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir. Savcı sizi bu sürede yükümlülüklere uymamanın sonuçları konusunda uyarır.

Erteleme süresinde en az bir yıl denetimli serbestlik tedbiri uygulanır; denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi ya da savcının resen kararıyla bu süre altışar aylık dönemlerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir (TCK 191/3). Savcı, yılda en az iki kez sizi ilgili kuruma testi için gönderir. Gerekli görülürse tedaviye de yönlendirilirsiniz.

Beş yıl boyunca yükümlülüklere ve yasaklara uyarsanız hakkınızda kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (TCK 191/7). Yani dava açılmadan, mahkûmiyet olmadan dosya kapanır. Erteleme bitince dosyanın ne olduğunu ayrıca okuyabilirsiniz.

Ertelemeyi bozan davranışlar

TCK 191/4 üç durumu sayıyor. Biri, yükümlülüklere ya da tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmek. Diğer ikisi, tekrar kullanmak için madde satın almak, bulundurmak ya da maddeyi kullanmak. Bu hâllerde hakkınızda kamu davası açılır. Tek bir randevuyu kaçırmak ısrar sayılmaz, ama mazeretsiz ve tekrarlayan devamsızlık dosyanın yönünü değiştirebilir.

Erteleme süresindeki yeni kullanım ayrı bir soruşturma konusu yapılmaz, doğrudan ihlal sayılır (TCK 191/5). Ama dava açıldıktan sonra yeniden yakalanırsanız bu kez ikinci bir erteleme verilmez (TCK 191/6).

Kaç gün iz kalır?

Bu soruya "şu kadar gün" diye rakam vermek yanıltıcı olur. İz süresi maddeye, ne kadar ve ne sıklıkla kullanıldığına, kişinin metabolizmasına ve numunenin türüne göre değişiyor. Genel çerçeve şöyle: kan en kısa dönemi gösterir, idrar daha uzun bir pencere açar, saç ise haftalar öncesinden aylar öncesine kadar bilgi taşıyabilir. Sık kullanımda izler daha uzun kalır.

Pratikte burada iki sonuç var. Birincisi, "birkaç gün bekleyeyim, geçer" düşüncesiyle testten kaçınmak ya da reddetmek çözüm değil; çünkü sürücüyseniz ölçüm yaptırmamanın kendi yaptırımı var (2918 sayılı Kanun m. 48/9: idari para cezası ve sürücü belgesinin beş yıl süreyle geri alınması). İkincisi, saç gibi geniş pencereli bir incelemeyi tek başına kullanımın zamanı hakkında kesin bilgi diye okumamak gerekir. Bu noktada bilirkişi raporlarına nasıl itiraz edilir sorusu önem kazanır.

İfadede neler sorulur?

Pozitif sonuçtan sonra çağrıldığınızda savcılık ya da kolluk büyük olasılıkla birkaç soruyu art arda yöneltir: maddeyi ne zaman ve ne sıklıkla kullandığınız, nereden temin ettiğiniz, yanınızda madde bulundurup bulundurmadığınız, tedavi görüp görmediğiniz. Bu soruların her biri farklı bir hukuki sonuca bağlanıyor. "Nereden aldınız" sorusuna verilecek cevap TCK 192/2 çerçevesinde cezasızlığa kadar uzanan bir yola girebilir, ama aynı cevap sizi başka bir dosyanın tanığı ya da şüphelisi de yapabilir. Bu yüzden cevabı ifade anında değil, önceden düşünmek gerekiyor.

İfadeden önce müdafi seçme hakkınız var; kendiniz seçemiyorsanız baro tarafından görevlendirilir (CMK 147/1-c). Kendinize yüklenen suçun ne olduğunun anlatılması da ifade almanın şartı (147/1-b). Çağrı kâğıdında suç türü yazmıyorsa bunu sormak hakkınız.

Tedavi başvurusu ve TCK 192/4

Kullanıcı olduğunuzu biliyorsanız ve henüz hakkınızda soruşturma başlamadıysa, resmî makamlara ya da sağlık kuruluşuna başvurup tedavi ettirilmenizi isteyebilirsiniz. TCK 192/4 bu durumda cezaya hükmolunmayacağını söylüyor; kamu görevlileri ile sağlık mesleği mensuplarının suçu bildirme yükümlülüğü de doğmuyor. Hüküm, kullanmak için madde satın alma, kabul etme veya bulundurma nedeniyle soruşturma başlamadan önceki başvuruyu kapsıyor. Pozitif test sonucu elinize geçtiyse ve henüz kimse sizi aramadıysa, bu hükmün size uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca değerlendirilmeli. Konuyu kendiliğinden tedavi başvurusu yazısında ayrıca anlattık.

Tedaviye başlamak ya da denetimli serbestlik sürecini düzenli yürütmek, ertelemenin ihlalle bozulmaması için de önemli. Sürecin ayrıntıları denetimli serbestlik yükümlülükleri yazısında.

Araç kullanırken pozitif çıktıysa

2918 sayılı Kanun m. 48/8, uyuşturucu veya uyarıcı madde aldığı tespit edilen sürücüye idari para cezası uygular ve sürücü belgesini iptal eder; yeniden belge almak için en az beş yıl geçmesi, kurs ve sınav, psiko-teknik değerlendirme ile sağlık kurulu raporu aranıyor. Bunun yanında Türk Ceza Kanunu hükümleri de ayrıca uygulanır. Ayrıntısı uyuşturucu etkisinde araç kullanmak yazısında.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir kişi gece yol kontrolünde durduruluyor, ön testte pozitif çıkıyor ve hastanede alınan numune laboratuvara gidiyor. Birkaç hafta sonra savcılıktan ifade çağrısı geliyor. Burada tartılacak şeyler şunlar: numunenin usulüne uygun alınıp alınmadığı, laboratuvar raporunun kesin olup olmadığı, kişinin kullandığı reçeteli bir ilaç bulunup bulunmadığı ve erteleme şartlarına uyumun nasıl sağlanacağı. Sonuç dosyanın ayrıntısına bağlı ve önceden söylenemez.

Pozitif sonuçtan sonra sık yapılan hatalar

İfadeye giderken avukatsız gitmek, ilk akla gelen açıklamayı yapmak ve "evet, arada bir kullanıyorum" cümlesinin ticaret iddiası gibi başka bir suçlamaya kapı aralayıp aralamayacağını düşünmemek en sık görülen hatalar. Susma hakkı (CMK 147/1-e) meşru bir haktır; ne zaman ve ne kadar konuşacağınızı dosyayı gördükten sonra belirlemek daha sağlıklı.

Bir başka hata, tedavi ve denetimli serbestlik randevularını önemsememek. Bu randevular dosyanın kapanış anahtarı. Telefonunuza hatırlatma kurmak, raporları ve yazışmaları saklamak, program değişikliğini yazılı bildirmek küçük ama işe yarayan adımlar.

Dosyanız için ne yapabilirsiniz

Pozitif sonucu aldıysanız ya da ifade çağrısı geldiyse, bu çağrının nedenini ve hangi suçtan soruşturulduğunuzu öğrenmek ilk iştir. Bu bilgi savunmanın yönünü belirliyor: kullanma mı, bulundurma mı, yoksa ticaret iddiası mı? Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. İfade tarihinden önce arayıp dosyanızı konuşmak, hatalı bir ifadenin önüne geçmeyi mümkün kılar. Genel çerçeve için ceza hukuku sayfasına da bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 188, 191, 192
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 147, 161, 171
• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 48

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.